Jonas Åkerlund: 'Ik kon mijn visie op Rammstein geven'

De Zweedse regisseur Jonas Åkerlund (51) werkte vier jaar aan een bijna onmogelijke taak: een show van de metalband Rammstein vastleggen.

Beeld uit Rammstein: Paris.

Ergens halverwege het openingsnummer Sonne weet je al dat het goed komt met de concertfilm Rammstein: Paris. De vuurzee die van het scherm vlamt, brandt écht in je gezicht. En je ruikt ook haast die penetrante lucht van verschroeid haar, die zo akelig in de neus prikt als je vooraan staat bij een muziektheatershow van de Duitse band.

Beeld uit Rammstein: Paris.

'Een concert van Rammstein naar film vertalen is eigenlijk onmogelijk', zegt de Zweedse regisseur Jonas Åkerlund (51), die de klus toch wist te klaren. 'Dat weet je als je ooit bij een concert van ze bent geweest. Zoals je de sensatie van vuurwerk niet kunt overbrengen op film, kun je ook de essentie van Rammstein niet weergeven: het is te groot, een haast fysieke ervaring. Maar ik kon als regisseur wel iets anders. Ik kon filmen vanuit onmogelijke camerastandpunten, van waaruit het publiek Rammstein nog nooit heeft gezien. Ik kon inzoomen op kleine details. Ik kon slow-motion-shots gebruiken, om de show nog theatraler te maken. Kleuren toevoegen, filters gebruiken. Ik kon meer dan alleen registreren en echt een fílm maken, ik kon mijn visie op Rammstein geven.'

Morgen gaat Rammstein: Paris in wereldpremière, en voor de fans van de muziektheaterband uit Berlijn is de vertoning van de film een gewichtig evenement. Vooral omdat de film is gemaakt door Grammy-winnaar Åkerlund, die beroemd werd met zijn grensverleggende videoclips voor Madonna (Ray of Light), The Prodigy (Smack My Bitch Up), Lady Gaga en Beyoncé, maar zeker ook met zijn clipwerk voor Rammstein, vanaf de video's voor Mann Gegen Mann en Mein Land. Een man die de band heeft weten te doorgronden, en dat is in het geval van Rammstein best bijzonder.

Beeld uit Rammstein: Paris.

Manische precisie

'Ik zag Rammstein eind vorige eeuw voor het eerst als voorprogramma van een Zweeds bandje in een kleine zaal', zegt Åkerlund in het Berlijnse cultuurcentrum Soho House, waar hij een aantal interviews geeft over zijn filmproject. 'Zanger Till Lindemann liep toen al in een brandend pak over het podium, ik wist niet wat ik zag. Ik was een metalhead en ik vond de muziek geweldig, maar die shows van de band raakten me ook. Het leek wel opera: er was zo veel te zien. Toen ze een jaar of tien later vroegen of ik een clip voor ze wilde maken, was ik terughoudend. Ze hadden al spectaculaire video's gemaakt en ik vroeg me af of ik daar wat aan kon toevoegen. Maar na een paar gesprekken besloot ik het toch te doen, omdat ik door begon te krijgen dat Rammstein een heel gecompliceerde band is, met veel verborgen lagen die je als fan, maar dus ook als regisseur moet ontdekken. Ik ging hun vertaalde teksten lezen en begreep toen pas dat hun liedjes gaan over heftige zaken, over seksueel geweld, religie en onderwerping. Toen wist ik dat ik me echt heel goed moest verdiepen in waar deze band voor stond, voor ik films met ze kon gaan maken.'

Voor deze eerste cinematografische concertregistratie van Rammstein kreeg Åkerlund zeeën van tijd. 'Als je mij inhuurt, dan weet je wat je krijgt. Ik ben nogal overambitieus als het aankomt op de montage. Ik wilde een concertfilm maken met dezelfde manische precisie als waarmee ik videoclips maak: beeld voor beeld. Dat betekende dus dat het monteren van Rammstein: Paris jaren zou gaan duren. Ik denk dat er geen band in de wereld is die daar akkoord mee zou zijn gegaan. Verreweg de meeste concertfilms worden bij wijze van spreken gemonteerd in de zendwagen naast de concerthal. Ik noem dat Eurovisie Songfestival-registraties: live monteren, beetje bijknippen en klaar. Dat veroordeel ik niet hoor. Maar zo werk ik dus niet.'

Beeld uit Rammstein: Paris.

Identieke shows

Åkerlund nam in 2012 meerdere concerten van Rammstein op in het stadion Omnisports Paris-Bercy, met dertig camera's. 'Gelukkig is een Rammsteinshow altijd exact hetzelfde, omdat het allemaal zo nauwkeurig is geregisseerd. Natuurlijk ook vanwege het vuurwerk en de explosieven op het podium. Dat moet heel zorgvuldig worden ontstoken, dus alles verloopt met een Duitse punctualiteit. Ik kon daar mijn opnamen perfect op afstellen.'

In Rammstein: Paris loop je in de eerste minuten met de band door de arena, in een trage dodenmars richting het podium. Daarna wordt de band gefilmd vanuit de nok van het stadion: kleine, enge poppetjes in een orkaan van adoratie. In de montage heeft de regisseur zich veel vrijheden gepermitteerd. Hij laat de glitters in het pak van toetsenist Christian Lorenz samenvloeien met de van boven gefilmde hoofdjes van het publiek. Hij laat de gebeeldhouwde kop van Till Lindemann in metalige tinten en vertraagd door het decor bewegen. Åkerlund: 'Ik heb een aantal shots al bij de repetities opgenomen: het hoofd van Lindemann zonder microfoon voor zijn gezicht, bijvoorbeeld. Zodat ik die later kon inmonteren voor wat spectaculaire effecten.'

Afstand

Voor de concertfilm Rammstein: Paris gebruikte regisseur Jonas Åkerlund dertig camera's, die hij opstelde op de meest onmogelijke plaatsen. Maar opnamen vanuit het publiek, zoals gebruikelijk bij de meeste concertfilms, ontbreken, op een enkel shot bij de aftiteling na. Åkerlund: 'Ik vind publiek-shots nooit zo boeiend. Ze verstoren de magie van het concert. En Rammstein is een band die ook nauwelijks met het publiek communiceert. De afstandelijkheid in hun shows heeft een betekenis. Het maakt de band iconisch, en zo wilde ik ze ook filmen.'

Betrokken

En Åkerlund haalde meer uit zijn trukendoos. Als Lindemann zich in het nummer Keine Lust met een vuist tegen het hoofd slaat, bij wijze van zelfkastijding, zie je als je goed kijkt ook wat bloedspatten door het scherm vliegen. En even later flitst een slangentong uit de mond van de zanger, of zien we Lindemann met duivelse kattenogen naar zijn band kijken. 'Dat zijn mijn kleine geheimen die overal in de film verstopt zitten. Ze hebben allemaal een betekenis, die de fans van de band zullen begrijpen. Heb je gezien dat de toetsenist ineens nog maar één arm heeft, en met een stomp achter zijn keyboard staat?'

De band was zeer betrokken bij het opname- én montageproces, zegt Åkerlund. 'We hadden discussies, uiteraard. Zij wilden vooral een concertfilm, ik wilde een eigen verhaal vertellen. Ergens in het midden moesten we elkaar ontmoeten en dat is gelukt. De band vond dat ik op een gegeven moment te veel montagetrucs en animaties gebruikte. Ze zeiden: we kunnen de boel wel een beetje belazeren, maar het blijft een concert. Maar ik wilde van ieder nummer in die show een verhaal maken, eigenlijk als een losse videoclip. Ook omdat de liedjes van Rammstein allemaal een eigen lijn hebben, een eigen sfeer en lading.'

Beeld uit Rammstein: Paris.

Bijzonder bandje

En zo zien we bij een solo dus elektrificerende stroomdraden uit de handen van de keyboardspeler schieten, en vallen bij het hartverscheurende nummer Mutter vonken over de fretten van gitarist Richard Kruspe, als de noten die hij van zijn snaren laat springen. Åkerlund: 'We hebben ook in de geluidsmix effecten toegevoegd om af en toe wat meer stootkracht aan het geluid te geven. Dat is gewoon nodig. Je vraagt namelijk wel wat van het publiek in de bioscoop hoor: anderhalf uur naar een concert kijken kan best saai zijn. Bij Rammstein gebeurt natuurlijk vreselijk veel, maar het blijft een concert. Ik hoop dat ik met de film een nieuwe Rammsteinervaring biedt, die weer iets meer van die wonderbaarlijke band onthult.'

Want één ding moeten we goed begrijpen, zegt Åkerlund. 'Rammstein is een bijzonder bandje. Ik ken maar een paar artiesten die zich zo weinig aantrekken van wat er om hen heen in de entertainment- of kunstwereld gebeurt. Die zo hun eigen gang gaan en alleen maken wat zij willen maken, ook al is het soms ongelofelijk controversieel.' Åkerlund werkte in zijn lange carrière als muziekregisseur met alle muziekgroten der aarde, van U2 tot de Rolling Stones en Coldplay, Robbie Williams en later Beyoncé en Rihanna. 'En de meest integere artiesten, in mijn ervaring, zijn toch Rammstein, Madonna en Iggy Pop. Zij kijken nooit over hun schouder en gaan recht vooruit, dwars tegen de mode of heersende opvattingen in. Zij zijn 'de goede klanten', zoals dat in mijn beroepsgroep heet. De artiesten die jou als regisseur vooruit helpen in plaats van andersom. Als ik met Rammstein heb gewerkt en ik keer terug naar de Verenigde Staten, zie ik altijd weer nieuwe perspectieven voor mijn werk. Dan weet ik weer waar het allemaal om draait.'

De concertfilm Rammstein: Paris van regisseur Jonas Åkerlund gaat donderdagavond om 21:00 uur in première in zestien Pathé-bioscopen. De kaarten voor donderdagavond zijn uitverkocht, maar er volgen komend weekend meer vertoningen.


Van metaldrummer tot topclipregisseur

De Zweed Jonas Åkerlund (Stockholm, 1965) doorliep een opmerkelijke muzikale carrière. Hij begon midden jaren tachtig als drummer bij de extreme Zweedse metalband Bathory. Daarna legde hij zich toe op het filmen van videoclips. Zijn eerste muziekvideo voor het nummer Bewitched van de doommetalband Candlemass uit 1987 is een cultklassieker. Maar Åkerlund schoof langzaam op richting de gangbare popmuziek. Vanaf 1993 ging hij aan het werk met de Zweedse band Roxette, en die band brak wereldwijd door met hits als The Look en Listen to Your Heart. Åkerlund werd groot met zijn clip voor het nummer Smack My Bitch Up (1997) voor de danceband The Prodigy. De rauwe, industriële vormgeving van Åkerlund werd gewaardeerd en de regisseur kon aan de slag voor de grootste artiesten van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, van Robbie Williams tot U2, Coldplay, Metallica en Iggy Pop.

Åkerlund werkt al twintig jaar met Madonna. Voor zijn eerste Madonna-clip bij Ray of Light in 1999 won Åkerlund een Grammy Award. De laatste jaren regisserde de Zweed spraakmakende clips voor Beyoncé (Superpower) en Lady Gaga (Telephone). Hij werkt nu aan de film Lords of Chaos, over de opkomst van de duivelse black metal in Noorwegen, die nog dit jaar moet verschijnen.

Beeld uit Rammstein: Paris.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden