Recensie John Carpenter

John Carpenter schetst in Utrecht een wereld van intense slechtheid in een
handvol noten (vier sterren)

Beeld Tim van Veen

Zingende acteurs en acterende zangers, ja, daar zijn er genoeg van. Maar componerende regisseurs? Die zijn best schaars, en zeker van het formaat cinemalegende. John Carpenter (70) regisseerde een lange reeks actie- en horrorfilms die stuk voor stuk cultklassiekers werden, van Assault on Precinct 13 (1976) tot Halloween (1978) en The Fog (1980). En daar schreef hij dan doodleuk ook nog even de soundtrack bij. En wat voor een soundtrack.

Filmmuziek
John Carpenter (4*)
TivoliVredenburg, Utrecht, 10/10.

In de Grote Zaal van TivoliVredenburg in Utrecht, waar John Carpenter woensdagavond aantreedt als bandleider, knijpt het publiek zichzelf eerst even in de arm: dat het dit nog mag meemaken. Naar zijn komst werd nogal uitgekeken, want de soundtracks van Carpenter zijn hot. Vorig jaar verscheen een greep uit zijn filmscores op cd en vinyl op de plaat Anthology: Movie Themes 1974-1998, en het heavy muzieklabel Sacred Bones bracht twee jaar daarvoor twee delen van Carpenters Lost Themes uit: soundtracks die wel waren geschreven, maar nooit onder een film geschoven.

De platen met onuitgebracht werk werden een hit en Carpenter werd door zijn fans min of meer gedwongen tot een serie Amerikaanse optredens, met een complete band, inclusief zijn zoon Cody Carpenter als synthesizersolist. Na een jaar doet de Anthology-tournee dan eindelijk Europa aan, te beginnen met een eenmalige Nederlandse show in Utrecht. Wanneer Carpenter enigszins stram het podium op komt, wordt hij als een held onthaald.

De muziek moet duidelijk centraal staan, want de aankleding van het podium is niet spectaculair. Een klein formaat filmscherm achter de band en links en rechts wat ontvlambaar stroboscoopmateriaal, dat is het wel zo’n beetje. Een logische keuze. Het is natuurlijk leuk om Kurt Russell in bloederige actie te zien bij fragmenten uit Escape from New York (1981), maar het is nog veel mooier om te zien hoe Carpenter de pesterig eenvoudige maar zeer doeltreffende akkoordjes uit zijn piano hamert, terwijl zijn kaken nonchalant een blok kauwgum proberen te vermalen.

De geniaal eenvoudige piano- en keyboardpartijen maken het filmmuziekwerk van Carpenter zo effectief. Dat merk je bij de onheilspellende uitvoering van het thema uit Halloween (1978), met het wereldberoemde loopje op de piano dat met een handvol angstwekkende noten een wereld van intense slechtheid oproept. De melodie ging na de film een eigen leven leiden en als het stuk live wordt uitgevoerd, met driftig tikkende drums en aanzwellende synthesizers, hoor je ook hoe strak deze compositie in elkaar steekt. De thema’s uit Halloween, Christine (1983) en In the Mouth of Madness (1994) hebben de muzikale overtuigingskracht van een rockanthem, zeker als ze worden opgezweept door ijzige  metalgitaartjes.

Nu Carpenter zo door zijn veertig jaar eigen werk scheert, hoor je hoe consequent hij is geweest in zijn stijl. De combinatie van rockgitaren met pulserende bassynthesizers, en steeds weer die venijnige herkenningsmelodietjes op toetsen, raken steeds precies het juiste filmgevoel. De films van Carpenter schoten vaak heen en weer tussen klasse en ranzigheid, en tussen gore wreedheid en humor, en dat doet zijn muziek ook. Maar hij kan ineens ook verrassen met een sfeervol en kalmerend stuk neoklassieke ‘minimal’, dat hij schreef bij zijn film Vampires uit 1998.

Zo overtuigt Carpenter in de klassieke concertzaal van het oude Vredenburg als musicus, en de componist weet zelf ook dat het goed is. Na een bulderende uitvoering van het stuk Vortex, een van de mooiste tracks van zijn Lost Themes-platen, steekt hij een vuist in de lucht, met wijsvinger en pink als priemende duivelshoorntjes. De regisseur is nu definitief een rocker.

Veertig jaar Halloween
Als regisseur is John Carpenter in ruste. Zijn laatste film The Ward dateert van 2010, daarna verlegde de regisseur de aandacht naar de muziek. Hij bracht twee platen met Lost Themes uit, met opnieuw ingespeelde stukken die nooit bij films waren verschenen. En volgende week verschijnt een nieuwe soundtrack van Carpenter, bij een film die hem op het lijf is geschreven: de sequel Halloween uit 2018, van regisseur David Gordon Green.

In Utrecht speelde Carpenter vast een deel uit de nieuwe soundtrack: een dreigend klanktapijt van sombere synthesizers en natuurlijk weer een gruwelijk pianomelodietje, dat ook zonder bijbehorende film het angstzweet over de rug laat lopen. Carpenter liet zijn nieuwe werk haast onmerkbaar overlopen in de oude soundtrack voor zijn eigen Halloween uit 1978, en zo overbrugde de regisseur en componist in één ruk veertig jaar film- en muziekgeschiedenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.