John Baldessari in 2008

postuumJohn Baldessari (1931 – 2020)

John Baldessari (1931-2020) voorzag de conceptuele kunst van een droogkomisch effect

John Baldessari in 2008Beeld Getty

Een van de godfathers van de conceptuele kunst, zo zou je de Amerikaan John Baldessari wel kunnen noemen, gezien zijn theoretisch onderlegde werk en zijn belang voor jonge kunstenaars aan de University of California Los Angeles (UCLA), de hogeschool voor aspirant-conceptualisten.  Zondag werd bekend dat hij afgelopen donderdag is gestorven, thuis in Venice, Los Angeles, op 88-jarige leeftijd.

Hoewel velen alleen al bij de term ‘conceptuele kunst’ uitslag zullen krijgen van onbegrip, was Baldessari hierop een prettige, zelfs humoristische uitzondering. De aanwezigheid van de kunstenaar zelf in veel van zijn video’s zorgde voor een droogkomisch effect, net als de acties die hij ondernam. Zo liet hij zijn vroege schilderwerk – Baldessari begon zijn carrière met kwast en olieverf – in 1970 cremeren om er vervolgens weer een nieuw project van te maken, inclusief bronzen gedenkplaat en rouwadvertentie in de krant. Een deel van de as, vermengd met deeg, bakte hij tot koekjes die hij aanbood aan het Museum of Modern Art in New York. 

John Baldessari, Fissures (Orange) and Ribbons (Orange, Blue): With Multiple Figures (Red, Green, Yellow), Plus Single Figure (Yellow) in Harness (Violet) and Balloons (Violet, Red, Yellow, Grey) (2004)

Het was al met al een project waarop Marcel Duchamp (bekend van zijn urinoir op piëdestal, als kunstwerk) jaloers had kunnen zijn. Nadien liet Baldessari studenten, als een soort strafwerk, de zin opschrijven: ‘I Will Not Make Any More Boring Art’. Overigens maakte hij een jaar later, in 1971, alweer een nieuwe schildering, een van zijn beste. In krap een week tijd schilderde hij de muren van een witte ruimte elke dag met een andere kleur, te beginnen met ‘maandagrood’. Het in 35 minuten snel afgedraaide filmpje ervan is hilarisch in zijn eenvoud. 

Ondertussen lag aan zijn video’s, foto’s en tekstwerken een betonplaat aan theorieën ten grondslag. Baldessari’s oeuvre richtte zich – niet helemaal verwonderlijk in LA – op de werking van reclamebeelden en Hollywoodclichés. Feitelijk maakte hij analyses van de manier waarop verleiding werkt en hoe de toeschouwer daarvoor gevoelig raakt, zo niet gemanipuleerd wordt. Analyses waarvoor hij gebruikmaakte van kleurige stippen en lijnen en van fotocollages, om zo bloot te leggen door welke mechanismen in de moderne beeldcultuur spanning wordt opgebouwd, hoe iemand tot consumptie wordt aangezet of schoonheid ondergaat.

John Baldessari, BLAH (2018)

De invalshoek past in de stijgende populariteit van mediatheorieën en deconstructivistische filosofieën, zoals van Jacques Derrida en Marshall McLuhan. Baldessari’s onderzoekende instelling maakte hem uitermate geschikt als docent, eerst aan het California Institute of the Arts, later aan de UCLA. Enkele van zijn studenten, onder wie David Salle, Tony Oursler, James Welling en Matt Mullican, groeiden later uit tot de betere schilders, videomakers en fotografen. 

Baldessari ontving in 2008 in het Bonnefantenmuseum in Maastricht de Bonnefanten Award for Contemporary Art; een jaar later kreeg hij de Gouden Leeuw voor zijn gehele oeuvre op de Biënnale van Venetië. Voor het Holland Festival van 2011 maakte hij de installatie Your Name in Lights, die mensen 15 seconden lang beroemd maakte door hun naam op een scherm op het Stedelijk Museum in Amsterdam te projecteren. Maar misschien wel de meeste erkenning, zeker gezien zijn onderzoeksterrein, kreeg Baldessari met zijn eigen ‘39 seconds of fame’: als cartoonfiguur in The Simpsons, in 2017. 

John Baldessari als karakter in The Simpsons (2017)

Slechte zanger

Zingen kon John Baldessari niet. Het weerhield hem er niet van de beroemde Sentences on Conceptual Art, de 35 uitgangspunten die de conceptuele kunstenaar Sol Lewitt in 1969 had geschreven, te zingen, of althans een poging daartoe te doen. Het klonk erbarmelijk. Baldessari wilde Lewitts uitgangspunten uit de vergetelheid van van catalogi halen en aan ‘een breder publiek’ presenteren.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden