Joep Brentjens (1940-2017) liet jarenlang 'duizend bloemen bloeien' bij VNU

Joep Brentjens was te lief voor het uitgeversvak, werd wel eens gezegd. Hij was van 1985 tot 2000 de hoogste baas van VNU (Verenigde Nederlandse Uitgeverijen), toentertijd de machtigste uitgever van Nederland. Hij stond voor een gemoedelijke sfeer binnen het bedrijf en koesterde teamwork en een collegiaal bestuur. 'Laat duizend bloemen bloeien' was zijn motto. Daarmee was Mister VNU de tegenpool van de kille neurochirurg en intellectueel Pierre Vinken, die in dezelfde tijd Elsevier uitbouwde tot een winstmachine.

Beeld anp

De Volkskrant beschreef Brentjens in 1998 onder de kop 'het geheim van de zachte heelmeester' als 'De Overlever'. En dat kwam niet omdat hij in de luwte bestuurde.

VNU was onder zijn leiding een tumultueuze onderneming vol met eigenzinnige kranten en tijdschriften onder leiding van nog eigenzinnigere hoofdredacteuren. Continu werd er overgenomen en afgestoten. Successen en fiasco's wisselden zich daarbij in razend tempo af. En elk moment kon VNU zelf prooi zijn van een overname.

Brentjens, die 5 oktober op 77-jarige leeftijd in Bloemendaal overleed, was zijn hele leven werkzaam bij VNU. Hij was de jongste in een gezin van elf kinderen uit Haelen bij Roermond waar sportief en zakelijk succes (een van zijn neven was mountainbiker Bart Brentjens) de norm was. 'Ik ben als Benjamin niet verwend, zeker geestelijk niet', klaagde hij ooit in De Limburger.

Zijn slaapplek op een zolderhoekje thuis verruilde hij op 12-jarige leeftijd voor een seminarie in Kerkrade. Maar dat milieu beviel hem niet. Na een universitaire studie in Nijmegen kwam hij in 1965 bij de katholieke uitgeverij De Spaarnestad in Haarlem terecht,. die net bezig was samen te gaan met de moedermaatschappij van de Geïllustreerde Pers uit Den Bosch. Behalve kranten (De Tijd, Brabants Dagblad) kwamen daarbij stripbladen (Donald Duck, Pep), vrouwenbladen (Margriet, Libelle), mannenbladen (Panorama, Revue) vaktijdschriften en boeken bijeen.

Toen McKinsey in 1970 het fusiebedrijf onder de loep nam, kwam Brentjens met het idee de tijdschriften niet alleen te gaan verkopen via boekhandels en kiosken, maar ook via de supermarkten. Het was een briljante zet, waarmee landelijke dekking was gegarandeerd. Margriet, Libelle en nieuw op de markt gebrachte titels als Story, Playboy en VT Wonen floreerden.

Brentjens werd in 1976 in de raad van bestuur opgenomen en volgde in 1985 Evert Bloembergen op als voorzitter. Hoewel hij de tijdschriftendivisie en krantendivisie bleef versterken met de aankoop van respectievelijk Kluwer Tijdschriften (Ariadne, Ouders van Nu) en Audet (onder meer De Gelderlander), besefte hij dat de advertentiemarkt en lezersmarkt zich bezig waren te verplaatsen.

De oprichting van Nieuwe Media met de abonneezender FilmNet en het geflopt interactief televisiesysteem Ditzitel was een miskleun. VNU kocht een aandeel in RTL om het weer te verkopen.

Brentjens kreeg vaak het verwijt van een zwalkend beleid. Ook het feit dat hij de drukkerijen pas in 1993 afstootte (''Not the most elegant and best-timed deal in the world', schreef een zakenbank) werd hem kwalijk genomen, net als de verkoop van de kranten enkele jaren later. VNU bleek altijd achter te lopen op Elsevier en Wolters Kluwer, die zich toen al mondiaal hadden gespecialiseerd in de niches van de wetenschappelijke en juridische informatie.

Brentjens sloeg toch nog tijdig toe. Eerst kocht hij het Amerikaanse BPI Communications, onder meer uitgever van vakbladen als Billboard en Adweek. Daarna nam hij ook nog voor 4,2 miljard gulden ITT World Directories over, de Amerikaanse uitgever van de Gouden Gids. En tenslotte kocht hij vlak voor zijn aftreden Nielsen Media Research.

Toen Brentjens in 2000 van het bestuur naar de raad van commissarissen verhuisde, was VNU ook al actief op internet met de Startpagina en zoekmachine Ilse. Een jaar later gingen de tijdschriften de deur uit, waarna VNU in 2005 zelf de prooi werd in een overnamestrijd met Angelsaksische opkoopfondsen, en vervolgens werd ontmanteld. Brentjens zou daarna nog enkele commissariaten (Océ, Heijmans) bekleden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden