Postuum Dusan Makavejev

Joegoslavische filmmaker Dusan Makavejev (1932-2019) wist hoe je een schandaal veroorzaakte

De vrijdag 25 januari overleden cineast was de bekendste naam uit de hoogtijdagen van de Joegoslavische cinema en maakte naam met anarchistische, pornografische films.

De op 25 januari overleden Joegoslavische filmmaker Dusan Makavejev, in 1985 in New York. Beeld Getty Images

Hij werd anarchist en pornograaf genoemd en zijn films gingen niet zelden gepaard met schandalen. Toen zijn bekendste film, WR: Mysteries of the Organismin 1971 in zijn thuisland werd verboden was ook de kortstondige bloei van de Joegoslavische cinema, bekend als de Black Wave, voorbij. De op 25 januari op 87-jarige leeftijd overleden Dusan Makavejev werd gedwongen in het buitenland te wonen en werken.  Zijn eerste internationale film werd Sweet Movie (1974), die deels in Amsterdam werd opgenomen,  waarbij politiek, psychotherapie en seks een taboe doorbrekende mix vormden. 

Makavejev maakte een aantal korte films voordat hij in 1965 debuteerde met de speelfilm Man is not a bird. Net als met Love Affair, or the Case of the Missing Switchboard Operator (1967) en Innocence Unprotected (1968) zette hij de jonge Joegoslavische cinema op de kaart; met de laatste film won hij een Zilveren Beer op het festival van Berlijn.

In Sweet Movie combineerde Makavejev op surrealistische wijze psychotherapie, marxisme, expliciete seks, kindermishandeling en het werk van de Oostenrijkse schandaalkunstenaar en communeleider Otto Muehl. De hoofdrol (Miss Canada) werd gespeeld door de bekende Franse actrice Carole Laure, die halverwege afhaakte, omdat ze veel scenes te ver vond gaan. Makavejev schreef een tweede verhaallijn over een vrouw (gespeeld door Anna Prucnal) die in een schip met een reusachtig hoofd van Karl Marx op de plecht door de Amsterdamse grachten vaart en kinderen lokt met een combinatie van snoepgoed en revolutionaire praatjes.

Sweet Movie werd een berucht geval; verboden in tal van landen en zelden in complete vorm te zien geweest.  In 1985 maakte Makavejev met The Coca-Cola Kid zijn meest toegankelijke film. Een Amerikaanse vertegenwoordiger van het bekende frisdrankmerk (Eric Roberts) gaat naar het Australische ruige binnenland om erachter te komen waarom er op de Coca-Cola-wereldkaart nog een witte plek is, waar alleen een lokale frisdrank wordt gedronken.  De anarchistische humor van weleer werd hier in een wat dwarse romkom gevat, met een gulle dosis seks.

Makavejev, die vanaf 1988 (Manifesto) weer in zijn land kon draaien, zag het oude Joegoslavië in de burgeroorlog uiteenvallen. Hij noemde zich uiteindelijk  ‘een burger van de wereld en de overblijfselen van Joegoslavië’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.