DagboekHeiko Miskotte (1894-1976)

Jodenhaat is niets anders dan mensenhaat

Erik van den Berg deelt dagelijks een opmerkelijk fragment uit zijn verzameling historische dagboeken.

Erik van den Berg
Boycot van Joodse ondernemingen, Berlijn 1933. Beeld Bettmann Archive
Boycot van Joodse ondernemingen, Berlijn 1933.Beeld Bettmann Archive

Amsterdam, 13 mei 1932

Geruchten gaan van toenemende hetze tegen de joden in Duitsland. De jodenhaat is niets anders dan de mensenhaat, die in de mensen woont, zo meen ik; en deze verstrekkende waarheid is wel in staat de heerlijkheid der schepping voor onze ogen te verduisteren.

De historie staat tegen de natuur op, voorzover de historie door woorden, leuzen, leugens wordt voortgebracht. De jodenhaat berust op de meest fantastische leugens, alleen te vergelijken met de heksenwaan der Middeleeuwen.

Maar bijzonder walgelijk wordt zij door het bijgemengde farizeïsme. Vroeger konden wij nog enige hoop hebben, omdat de staat, de rechtsstaat, behalve andere misdrijven, ook het liegen zou strafbaar stellen: intussen doemt het gevaar op van de fascistische staat, die deze leugen voor zijn belangen kan gebruiken. Die Geschichte is schrecklich zu sein und schrecklich zu sehen (om een woord van Schopenhauer te variëren).

15 mei

‘s Morgens Koog-Zaandijk. Evangelisatie. Vierkante schuur, hoge ­galerijen; opziende ziet de voorganger aan drie zijden drie rijen schoenen die door de balustrade steken. Maar dit is immers geen evangelisatie. Hier vergadert de gemeente, degenen die zich voor de gemeente houden. Ik moet er op alle wijzen naast zijn.

Heiko Miskotte (1894-1976), protestantse predikant en theoloog. Ingekort fragment uit K.H. Miskotte - Uit de dagboeken 1930-1934. J.H. Kok, 1990.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden