Job Koelewijn, 'Untitled', 1996-2004.

Het zijn spectaculaire getallen: 120 duizend bouillonblokjes die door zestienhonderd leerlingen van het Baken Park Lyceum in Almere in precies één dag werden verpakt in papiertjes, gestencild met gedichten van Marsman, Kopland, Lucebert en Baudelaire....

Op zich een overweldigende ervaring. Wél merkwaardig als het om Koelewijn gaat. De kunstenaar geniet toch zijn grootste bekendheid door beelden die de luchtwegen juist zouden moeten openen. Door werk te maken waarmee hij de wereld wil verluchtigen en verfrissen. Zo lanceerde hij zichzelf in de kunstwereld met een schoonmaakactie, als eindexamenwerk aan de Rietveld Academie in 1992. Hij vroeg zijn moeder en drie tantes, gestoken in traditionele Spakenburgse kledij, de ramen te kuisen van het academiegebouw. Vier jaar later liet hij de achtermuur uit de galerie van Fons Welters in Amsterdam slopen om de ruimte meer te laten ademen. Voor het gat, ter grootte van een voetbaldoel, lag een bal van heilzame pepermunt.

Koelewijns oeuvre is een aanval op de benepenheid. De kunstenaar geldt als de kampioen van de vitaliteit. Een treffende omschrijving, als je denkt aan de sfeer waarin hij is opgegroeid: in het kleinburgelijke Spakenburg met zijn beklemmende zwarte kousen-mentaliteit.

Ook treffend gezien het schrikwekkende verkeersongeluk dat hem op jonge leeftijd overkwam, waarna hij maanden in het ziekenhuis aan de beademing lag, twee jaar in een rolstoel zat en sindsdien gedeeltelijk is verlamd. Niet verrassend dat er over zijn werk steeds dezelfde termen, frases, beschrijvingen en citaten circuleren, waaraan de kunstenaar in de hoeveelheid interviews zelf ook duidelijk heeft bijgedragen. Zijn liefde voor de vitaliteitsgedichten van Marsman. Zijn voorkeur voor bouillon als levenselixer. De zinsnede 'ademen is belangrijker dan zien'. Reanimatie is zijn leidraad. Hij zoekt naar verheldering en opluchting. Naar het 'intensiveren van de werkelijkheid' en troost.

Troost - het is een van de meest gebruikte (en misbruikte) motieven om kunst te maken en om het te waarderen. Programmamaker Wim Kayzer wijdde er zelfs in de zomer van 2000 een hele tv-serie aan: Van de schoonheid en de troost. Het belang ervan voor Koelewijn als persoon is, gezien zijn ziekbed-geschiedenis, wel evident. Tijdenlang heeft hij zelf naar adem gesnakt en geprobeerd zich nieuwe energie in te blazen, om zichzelf uit een uitzichtloze situatie te redden.

Maar hoe overdrachtelijk kan zo'n uitgangspunt zijn? Zodat het werk ook de toeschouwer troost kan bieden, hoop of euforie? Zoiets gebeurt niet in eerste instantie. En waarschijnlijk is dat ook nauwelijks mogelijk. Weinigen zullen het werk met dezelfde intentie bekijken, als waarmee Koelewijn het heeft gemaakt. Sterker nog, de hang om een vergelijkbare troost te ondergaan, kapt alle andere sensaties die het werk óók biedt af. De grote woorden die er over de beelden van Koelewijn worden gebezigd, doen afbreuk aan de kleine, efemere, maar uiterst krachtige gewaarwordingen. Bovendien is hij geen Pleegzuster Bloedwijn-kunstenaar.

Een vloer van krakende spaghetti, een meisje dat met Fresh-up okselverfrisser dichtregels op vilttegels schrijft, de hallucinerende werking van kilo's babypoeder. Afgaande op de ongeveer twintig grote en kleine sculpturen die er in Almere te zien zijn, draait de overzichtstentoonstelling - met nadrukkelijke dank aan Maggi en Zwitsal - grotendeels om geur en gevoel, en de directe aanslag die deze fysieke sensaties op de bezoeker maken. Temeer omdat geur toch een van de meest intense en langdurige zintuigelijke gewaarwordingen is.

Geen kunstenaar die zulke eigenzinnige materialen en grondstoffen gebruikt als Koelewijn: groene zeep, inhaleringszalf, eucalyptusolie en krachtbouillon. In de keuze van materialen, de toepassing ervan, de ruimtelijkheid van zijn sculpturen en de kracht van de ervaring - het maakt dat het oeuvre van Koelewijn binnen de Nederlandse 'beeldhouwkunst' op eenzame hoogte staat. Ondanks dat het effect ervan, getuige de indringende soeplucht aan het eind, soms haaks staat op het beoogde doel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden