Joaquin Phoenix: 'Het is iets instinctiefs, de keuze voor een film. Een bepaalde drang: ik móét deze ervaring hebben'

Regisseur Ramsay over Phoenix: 'Een mysterie. En briljant, als acteur'

In You Were Never Really Here speelt Joaquin Phoenix weer zo'n griezelig goede, intense rol: een getraumatiseerde ex-militair die het opneemt tegen pedofielen. Regisseur Lynne Ramsay zag in Phoenix haar redder.

Lynne Ramsay met Joaquin Phoenix. Foto epa

Het gaat Joaquin Phoenix (43) beter af. Iets beter, in elk geval. De publieke optredens. Vijf jaar geleden, bij de presentatie van The Master van Paul Thomas Anderson, liep de acteur halverwege de persconferentie plots weg, en werkte hij zich geagiteerd langs de tafelgesprekken met plukjes pers. Maar afgelopen mei in Cannes, een dag voor de wereldpremière van You Were Never Really Here, deed een geheel in het zwart geklede Phoenix zijn best de pers voorkomend te woord te staan.

'Hey, hoe is het?', klinkt het. 'Zijn jullie hier de hele tijd al? Echt?'

Tegen de journalist naast hem: 'Wat is je achternaam? Oh, nice!'

Phoenix kijkt omhoog. Ziet de zon, steekt z'n eerste sigaret op.

'Ik was onder de indruk...', begint een van de journalisten.

'Was je dat?' onderbreekt de acteur.

Ja, vervolgt de vraagsteller, hij was onder de indruk van Phoenix' spel in de brute thriller van regisseur Lynne Ramsay, van die inmiddels afgeschoren volle baard, van dat alweer geslonken forse lijf. 'Nou ja', relativeert Phoenix, 'we wilden niet die typische look die je vaak ziet bij dit soort filmpersonages. De standaard voor actiefilms, of overal eigenlijk, is dat je eerst traint en dan op dieet gaat, zodat je overal van die blokjes spieren ziet. En dat is verschrikkelijk. Dat haat ik, dat is ongeloofwaardig. Mensen met een baan - zoals mijn personage - brengen geen zes uur per dag door in een sportschool waar diëtisten zich over hem ontfermen, toch?'

Vet en verwaarloosd

Phoenix' lijf in de film is volmaakt, voor de rol althans. Verwaarloosd, maar onder het vet en het door littekens ontsierde vel nog imposant gespierd. Hij speelt Joe, een afgestompte ex-militair die als huurling de verdwenen kinderen van rijke Amerikanen opspoort. De film van de Schotse Ramsay (Ratcatcher, We Need to Talk About Kevin) is opgenomen in New York. Daar raakt Joe in conflict met een pedofielennetwerk. De wapens die hij daarbij nodig heeft, koopt hij in een doe-het-zelfzaak.

Tijdens het eindgala in Cannes kent de festivaljury, onder leiding van Pedro Almodóvar, de prijs voor beste acteur toe aan Phoenix. De jongere broer van de in 1993 aan een overdosis overleden ster River brak in 2000 door met zijn rol als de wrede keizer Commodus in Ridley Scotts Gladiator. Hij groeide op in een christelijke hippiesekte en is ongeschoold acteur sinds z'n kindertijd. Hij speelt graag loners, minder sociale types. 'Ook omdat ik dan de enige op de set ben en de volledige aandacht krijg van de regisseur. Werken met zo'n grote groep acteurs, dat vind ik moeilijk. Dat je voelt dat de regisseur maar een paar minuten tijd voor je heeft. Ik denk dat Her waarschijnlijk mijn beste ervaring ooit was, als acteur.' In Her, de sciencefictionrelatiekomedie van Spike Jonze uit 2013, wordt Phoenix' personage verliefd op de door Scarlett Johansson ingesproken stem van zijn computer. 'Ik zei tegen Spike: beter dan dit wordt het niet.'

Joaquin Phoenix: 'De standaard is dat je eerst traint en dan op dieet gaat, zodat je overal van die blokjes spieren ziet. En dat is verschrikkelijk.'

Nooit 'gewoon een shot'

Phoenix steekt opnieuw een sigaret op. 'Soms doe je films en dan zeggen ze: je stapt uit de auto en je loopt naar die deur en dan open je die fucking deur. Dat is het. Maar niet bij You Were Never Really Here. Geen enkele scène was gewoon een shot. Er was een scène, ik geloof dat-ie niet eens in de film zit, waarin ik drugs koop van een dealer. We deden een versie waarin ik moest kotsen, een versie waarin ik de dealer sloeg, eentje waarin ik moe was - elke keer weer anders.'

Ook regisseur Lynne Ramsay (48) staat de pers te woord, even verderop op het Franse dakterras. Haar vorige film verscheen zes jaar geleden, de psychologische thriller We Need to Talk About Kevin, met Tilda Swinton als moeder van een psychopathische tiener. Ze baseerde You Were Never Really Here op de gelijknamige novelle van de Amerikaanse schrijver Jonathan Ames, over een man die kinderen bevrijdt die als seksslaven gevangen worden gehouden.

Ze dacht meteen aan Phoenix als redder. 'Omdat hij echt is. Geen pretty boy, wel mooi. Een mysterie. En briljant, als acteur.'

Phoenix, die even gegadigde was als doctor Strange in de gelijknamige Marvel-blockbuster, maar afhaakte (de acteur: 'Ik denk dat alle betrokken partijen blij waren met die afloop'), dacht niet lang na toen ze hem vroegen voor het kleinschalige You Were Never Really Here. 'Ik ging naar bed. Ik stond op, en toen zei ik: laten we het doen. Het is iets instinctiefs, de keuze voor een film. Een bepaalde drang: ik móét deze ervaring hebben. En kennen jullie Darius Khondji?' Hij bedoelt de Iraans-Franse cameraman van onder meer Seven en Amour. 'Ik vroeg hem ooit: wie vind jij nou goeie regisseurs? Nou, Lynne Ramsay dus.'

Het eerste contact met de regisseur verliep moeizaam: Phoenix moest wennen aan Ramsays zware Schotse accent, over de telefoon. 'Ik verstond er echt helemaal niks van', zegt de acteur. Maar op de set klikte het. Ramsay: 'Hij testte mij, ik testte hem. In het boek draagt Joe handschoenen. Joaquin zei: doe ik niet, dat ziet er idioot uit. En hij had gelijk.'

Phoenix bemoeide zich ook met de choreografie van de vechtscènes. Of beter: hij onthief de choreograaf van z'n functie. 'Er was iemand op de set die de bewegingen voordeed', zegt de acteur. 'Zo van: eerst een uppercut, dan dit, dan zo, vanuit die hoek. Ik zei: dit is geen kungfu-film. Joe loopt gewoon binnen en hij slaat ze neer met z'n hamer, dat is het. Er komt niet veel techniek bij kijken. Ik stap eropaf, ik sla.'

Toch is haar film niet heel gewelddadig, benadrukt Ramsay. 'Vaak zie je het geweld zelf niet, of hooguit op afstand. Wat je wel ziet, is het resultaat. Oké, het is nog steeds vrij gewelddadig. Lynne, je bent een duistere motherfucker, dat zeggen ze. Maar er zit soms iets van humor in. Mijn humor, tenminste. Het is een beetje zoals met We Need to Talk About Kevin; mensen zeiden dat het een horrorfilm was, maar in feite zag je niet zo veel bloed.'

Rapper Phoenix
In 2008 kondigde Joaquin Phoenix aan te stoppen met acteerwerk. Hij liet zijn baard staan en liet zich voor de documentaire I'm Still Here (naar later bleek een mockumentary) filmen door z'n zwager Casey Affleck, die Phoenix' wanhopige pogingen vastlegde om door te breken als rapper. Na vier jaar keerde hij toch terug op het witte doek, als oorlogsveteraan in The Master van Paul Thomas Anderson. Die rol leverde hem zijn derde Oscarnominatie op, na die voor Gladiator en Walk the Line. In 2018 is Phoenix te zien in Jacques Audiards verfilming van de roman The Sisters Brothers en als Jezus in Maria Magdalena van Garth Davis, met Phoenix' vriendin Rooney Mara in de titelrol.

Gevraagd naar zijn voorkeur voor intense filmrollen, antwoordt Phoenix dat hij 'gewoon graag hard werkt'. Om meteen een vies gezicht te trekken: 'Ach... dit is bullshit. Misschien hou ik helemaal niet van hard werken. Ik zeg dit soort shit in interviews, ik zeg gewoon wat... Ik weet het niet. Maar áls je op de set dat fucking gevoel hebt dat alles samenvalt, dat je denkt: waar komt dit vandaan? Dan giert het door je hele lichaam, zo opwindend. Soms is het maar één take in een hele film, soms gebeurt het helemaal niet. Al die dagen waarin je zoekt en zoekt en er niks gebeurt, dagen waarop ik me afgrijselijk voel. Maar ik ben altijd op jacht naar dat gevoel. Dat ene moment, dat is alles waard.'

Hoe is dat in Cannes? Heeft hij het hier ooit naar z'n zin?

Phoenix, tegen z'n nabijgezeten assistent: 'Moet ik hier zijn? Móét ik hier zijn?' Tegen de pers: 'Het voelt wel zo. Het voelt alsof ik contractueel gebonden ben om hier te zijn. Maar... ik zal jullie zeggen: het is prachtig.' Hij wijst naar het zwembad. 'Kijk toch eens. Fucking nice. We zitten hier. En jullie zijn lief voor me.' Phoenix kijkt naar de vrouwelijke journalist die hem zojuist vroeg of hij het leuk vindt om hier te zijn. 'Behalve jij. Jij bent een beetje boos op me - ben je echt kwaad op me?'

Helemaal niet, antwoordt ze. 'Oké', zegt Phoenix. 'Ik kan je gewoon niet lezen. Het is goed. Heus, ik weet dat ik hier in het verleden mee worstelde. Het is ook vreemd, dit soort evenementen. Iemand doet je make-up op, ze smeren rotzooi in je haar. Idioot. Aan de andere kant: dát mensen hier elke keer maar weer samenkomen om creatieve inspanningen te ondersteunen, is iets geweldigs. Dus dit festival is geweldig, met al die films. Ik heb niks gezien. Dus misschien is dat niet zo. Misschien zijn al die films wel beroerd.'

Dan, met een hoffelijke knik naar de pers. 'Dank voor jullie tijd.'

Lees ook onze recensie:

Regisseur Lynne Ramsay speelt op magistrale wijze met de regels van de wraakfilm. Ramsay durft het aan om deze hypergewelddadige film kwetsbaar te maken (*****).

Meer over