Boeken Het moderne leven

Jia Tolentino levert een relevante bijsluiter voor het moderne leven ★★★★☆

Scherp en met een gezonde dosis zelfreflectie beschouwt essayist Jia Tolentino het moderne leven, waarin we onszelf graag misleiden.

Beeld Silvia Celiberti

Over de video die Sylvie Meis begin augustus op Instagram Live plaatste, kon je veel vragen stellen. Maar de belangrijkste was toch wel: wat gebeurt hier?

In eerste instantie leek het antwoord makkelijk. De tv-presentatrice, inmiddels ook al influencer, deelde haar ‘morning beauty routine’, een liturgie van ritueeltjes en gesponsorde huidproducten waarmee ze de dag begint. Ze hield een pleidooi voor het drinken van 500 ml bleekselderijsap (‘een echte gamechanger’) en sprak de inmiddels legendarische woorden ‘wake up Sylvie, wake up’.

De reacties volgden een voorspelbaar patroon: hoon op sociale media, vileine berichtjes op shownieuwssites en mensen die de hoon dan weer hekelden, want laat die vrouw toch gewoon. Toen het virtuele stormpje was gaan liggen, stond het vraagteken nog fier overeind. Waar hadden we naar zitten kijken? En wat zei het over deze tijd, over ons?

Jia Tolentino (30), redacteur van het Amerikaanse, zéér salonfähige tijdschrift The New Yorker, kent Sylvie natuurlijk niet. Maar wie haar debuut Trick Mirror  Reflections on Self-Delusion leest, dat direct binnenkwam op de tweede plek in de bestsellerlijst van The New York Times, stuit steeds weer op passages die de video duiden. Niet dat de essaybundel een hoofdstuk bevat met de titel ‘Malle filmpjes van malle vrouwen’, nee: de rake observaties duiken steeds weer op in een ander essay.

In ‘Always Be Optimizing’ beschrijft ze hoe de ideale vrouw (‘altijd generiek’) constant met zichzelf in de weer moet zijn. ‘Ze geeft veel geld uit aan haar huid, een proces dat bijna een religieus ritueel is geworden, maar met de aardse regelmaat van het zetten van de wekker.’ Het openingsessay, ‘The ‘I’ in Internet’, gaat over online-zelfexploitatie (Sylvie) en hoe de online-infrastructuur een cultuur van tegenstand in de hand werkt (Sylvies haters).

Een verklaring voor de psychologie achter die haat zit in ‘The Cult of Difficult Women’, het essay waarin Tolentino laat zien dat onvolmaakte, weerbarstige beroemdheden niet meer voor gek worden versleten, maar juist worden doodgeknuffeld. ‘Lastige vrouwen’ zijn heilig in het hedendaagse feministische discours en dus is er een afkeer van degenen die zich wel conformeren aan ‘de meest voorspelbare voorschriften van vrouwelijkheid’. Iemand als Sylvie dus, die doet alsof ze net uit bed is gerold, terwijl ze al wel een kanten push-upbeha aan heeft, de knoopjes van haar kreukloze slaapoverhemd net ver genoeg open, een strategisch hartjeskettinkje bungelend op het sleutelbeen.

Optisch zelfbedrog

Het filmpje is eigenlijk de ultieme manifestatie van een trick mirror, van optisch zelfbedrog. Sylvie lijkt er in confrontatie met haar spiegelbeeld zelf van overtuigd dat haar loeistrakke huid te danken is aan het drinken van bleekselderijsap en een rollertje van rozenkwarts – de overduidelijke bezoekjes aan de botox-arts blijven in ieder geval onbenoemd. Maar onze hoon is ook zelfbedrog. Alsof wij voor de camera zouden gaan staan in een slaapshirt dat van de gaten aan elkaar hangt, terwijl we weten dat zo’n filmpje nog jarenlang over internet zwerft.

Tolentino levert, kortom, een bijsluiter voor het moderne leven en de onzin die dagelijks tot ons komt via internet. Met haar intelligentie, scherpte en vermogen tot zelfreflectie zou je haar ook als medicijn kunnen zien. Zadie Smith en Rebecca Solnit leverden uitzinnige aanprijzingen voor het boek. Solnit noemt Tolentino ‘de beste jonge essayist in Amerika’. 

De jonge cultuurcriticus werd geboren in Canada en groeide op in Houston, Texas. Haar ouders, Filipijnse immigranten, sloten zich daar aan bij een evangelische megakerk, een instituut zo omvangrijk dat je er een heel leven onder de pannen kunt zijn. Ze viel van haar geloof, maar is wel blij met haar achtergrond. ‘Ik leerde er op mijn gemak te zijn in vreemde, bekrompen en extreme omgevingen’, schrijft ze in ‘Ecstacy’, een essay over drugs en religie. ‘Jarenlang heb ik mijn eigen gedrag onderzocht tijdens het bidden, zo ontwikkelde ik een obsessie voor de moraal van alledag.’

Toch is ze niet van het wapperende vingertje. Ze weet vooral heel precies aan te wijzen waar het wringt en durft daarbij zelf ook in haar trick mirror te kijken. Op internet is de mening het hoogste goed, constateert ze in het openingsessay. Zo erg zelfs dat het geven van een mening an sich tegenwoordig al een politieke daad lijkt te zijn: niet het begin van actie, maar direct een slot. Vooruit, ze wil niet te fatalistisch doen, er zijn wel mensen die iets voor elkaar krijgen in het echte leven. En dan, tussen haakjes: ‘Ik niet hoor! Ik ben veel te druk met staren naar het internet!’

Dat ambigue kenmerkt haar werk. Ze benadrukt hoe belangrijk #MeToo is geweest (en schreef er eerder al geweldig over in The New Yorker), maar ziet ook hoe de techniek van de hashtag alle individuele, heel diverse ervaringen samenperste tot één verhaal. Dat maakte de beweging kwetsbaar: critici konden doen alsof vrouwen het verschil niet weten tussen verkrachting en een vervelende date. 

Hier en daar zijn de essays een tikkeltje wijdlopig en lyrisch, vooral ‘Ecstacy’. Tolentino is op haar best als ze het moderne leven beschouwt. Door die scherpte ontstaat ook het verlangen naar haar als gids. Hoe moeten we dán leven? Ze weet en geeft het antwoord niet – terecht ook, want haar werk zou direct aan diepte inboeten. ‘Ik krijg zo veel zelfhulpboeken opgestuurd over ‘badass feministen’ die ‘nergens een fuck om geven’, zei ze onlangs tegen The Guardian. ‘Terwijl fuck dan al is gecensureerd.’ 

Jia Tolentino: Trick Mirror – Reflections on Self-Delusion. Penguin Random House; 320 pagina’s; € 17,99. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden