Interview Jetse Batelaan

Jetse Batelaan wint met zijn jeugdtheater de Zilveren Leeuw voor theater: ‘Theater Artemis ontregelt en daar zijn we trots op’

Jetse Batelaan wint als eerste Nederlander ooit de Zilveren Leeuw voor Theater  op de Biënnale van Venetië.

Het leukste aan het jeugdtheater van Jetse Batelaan (40), artistiek leider van Theater Artemis in Den Bosch, is de volstrekte onvoorspelbaarheid ervan. In Het verhaal van het verhaal (8+) verschijnen op een gegeven moment metershoge bordkartonnen figuren van Beyoncé, Trump en Ronaldo ten tonele. Ze hebben bewegende mondjes en spelen familie. ‘Kijk uit, jongen, je staat te dicht bij de rand’, zegt pa Trump tegen Ronaldo. Moeder Beyoncé gaat naar de bouwmarkt.

Scène uit ‘Het verhaal van het verhaal’. Beeld Kurt Van der Elst

Het is een heerlijk absurde terzijde in een voorstelling vol met dat soort terzijdes, een voorstelling die weer deel uitmaakt van een inmiddels zeer consistent oeuvre vol met dat soort terzijdes en andere bizarre gebeurtenissen. Hiervoor ontvangt Batelaan vandaag de Zilveren Leeuw voor Theater 2019 op de Biënnale van Venetië, een prijs voor internationaal theatertalent. Het Italiaanse festival opent met de internationale versie van Het verhaal van het verhaal, en toont later zijn Oorlog (6+).

‘Wat ik zo leuk vind, is dat ze me meteen duidelijk maakten dat dit ook een prijs is voor jeugdkunst in het algemeen’, zegt Batelaan, die tot voor kort niet van het bestaan van de prijs op de hoogte was. Pas recent werd hem duidelijk dat er op de Biënnale, waartoe ook het jaarlijkse filmfestival behoort, überhaupt theater wordt gepresenteerd. De prijs kwam voor hem daarom als een complete verrassing. Batelaan: ‘De organisatie daar blijft schimmig voor mij. Maar de theatercurator, Antonio Latella, legde me wel uit dat het in Italië een statement is om juist een jeugdtheatermaker deze prijs te geven. Er wordt daar enorm op ons neergekeken.’

Scène uit ‘Het verhaal van het verhaal’. Beeld Kurt Van der Elst

In Nederland en België heeft Batelaan nooit last gehad van een calimerocomplex. Niet voor niets staat het Nederlandse jeugdtheater in het buitenland zeer hoog aangeschreven. En terecht. ‘Veel makers durven in Nederland gewoon echte kunst te maken voor een jonger publiek. Zo simpel is het. In veel andere theaterculturen gaan ze door de knieën met een pedagogisch verantwoord verhaaltje.’

Wat betreft tegendraadsheid is Batelaan gelukkig dat hij op de schouders van generaties jeugdtheatermakers voor hem kan staan. In de jaren tachtig en negentig zijn vele taboes geslecht en kregen heftige onderwerpen als dood en oorlog een plek in het Nederlandse jeugdtheater. ‘Ook keek ik toen ik klein was naar de VPRO met Theo en Thea en Villa Achterwerk. Dat was voor kinderen behoorlijke heavy shit. Het gaf mij het gevoel dat de verbeelding eindeloos kan zijn.’

In zijn eigen werk deinst hij er niet voor terug om existentiële thema’s aan te stippen. Wat betekent het om te bestaan? Wat is echt en niet echt in deze wereld? Zijn eerste jeugdvoorstelling heette Voorstelling waarin hopelijk niets gebeurt (8+). Het was een originele slapstickkomedie en tegelijk vrij extreem anti-theater, waarin elke aanzet tot een verhaal of structuur meteen weer onderuit werd gehaald. Sindsdien zijn instortende decors, acteurs die kinderen uit het publiek ontvoeren en expres haperende techniek gemeengoed in zijn werk. ‘Theater Artemis ontregelt en daar zijn we trots op.’

Zijn nieuwste, (…..) Een voorstelling die schijt heeft aan zijn eigen vage titel (12+), is volgende maand te zien op Theaterfestival Boulevard in Den Bosch. Het gaat over drie pubers die gaandeweg ontdekken dat ze personages zijn in een voorstelling, maar zich niet willen neerleggen bij hun niet-bestaan. Het is onder meer dat anti-elitaire, dat veel kinderen en pubers van nature hebben, dat Batelaan in 2013 deed kiezen voor het jeugdtheater van Artemis, ook al had hij een goede baan als huisregisseur bij het volwassen Ro Theater.

Scène uit ‘(…..) Een voorstelling die schijt heeft aan zijn eigen vage titel’. Beeld Jörg Baumann

Dat ontregelen mag van Batelaan dan ook van beide kanten komen. Hij vindt het leuk om de (theater)illusie te verstoren, maar ook om zelf verstoord te worden. Zijn jonge publiek mag van hem onrustig zijn tijdens een voorstelling, opstaan, dingen roepen die in hen opkomen. Elke vorm van verzet wordt toegejuicht en is bij voorbaat al in het werk en in de rollen van de acteurs, die veel mogen improviseren, geïncorporeerd.

‘We zijn allemaal heel bang voor controleverlies. Ik ook. Maar controle is een illusie. Het leven gaat erover om te leren de controle los te laten. Kinderen mogen bij mij daarom regelmatig op het toneel komen. Dat is doodeng, ook voor mij. Maar ik geloof in gelijk oversteken.’

Jetse Batelaan Beeld Phile Deprez

Die ervaring van controleverlies wil hij graag overbrengen op kinderen, maar ook op de volwassenen die komen kijken. ‘Het is tegenwoordig normaal om kinderen af te schermen voor het onbekende, om de werkelijkheid op te dienen in hapklare brokken. Dat is soms ook nodig, maar aan de andere kant is er voor de kunst een schone taak weggelegd om ze te confronteren met iets waar je even geen idee hebt wat er gebeurt. Ik zie theater als spinnentherapie. Als je een klein spinnetje op je hand krijgt, dan word je minder bang voor spinnen. Ik wil ze minder bang maken voor het onbekende.’

Nederlands theater is de laatste jaren populair op de Biënnale van Venetië. Op voorgaande edities stonden makers als Boogaerdt/VanderSchoot en Davy Pieters er al. Dit jaar is er naast dat van Jetse Batelaan ook werk te zien van het Rotterdamse muziektheatercollectief Club Gewalt. Twee voorstellingen zelfs: de elektronische dans-opera Yuri  a workout opera, en de anarchistische poppunkperformance Club Club Gewalt 5.0 Punk. Ook is er werk te zien van de Duitse, bij Theater Frascati in Amsterdam werkende performancekunstenaar Julian Hetzel en de Vlaamse kunstenaar en jeugdtheatermaker Miet Warlop. Batelaan is de eerste Nederlander ooit die de Zilveren Leeuw krijgt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden