Televisie (Te) gezond eten

Jet van Nieuwkerk: ‘Alles wat ik at, moest extreem gezond zijn’

Jet van Nieuwkerk maakt een driedelige televisieserie over de eetstoornis orthorexia, die ook haar trof.

Jet van Nieuwkerk Beeld Babet Hogervorst

Als vriendinnen tien jaar geleden uit eten wilden, moest en zou Jet van Nieuwkerk (28) de restaurants uitkiezen. ‘Ik was doodsbang dat ik geen invloed op mijn eten had’, zegt Van Nieuwkerk in een koffiebar in Amsterdam. ‘Alles wat ik at, moest extreem gezond zijn.’ Op enig moment waren vlees en pasta verbannen en kwam alleen nog groente en fruit op tafel.

Drie jaar geleden zag Van Nieuwkerk in de krant de term ‘orthorexia nervosa’. Een ongezonde obsessie met gezond eten, las ze - orthos betekent juist in het Grieks, orexis eetlust en nervosa van psychische aard. Verdomd, dacht ze, dat heb ik gehad.

Zij niet alleen. Nadat ze haar verhaal in de (sociale) media had gedeeld, stroomde haar inbox en tijdlijn vol met vergelijkbare verhalen van vooral meisjes. Van Nieuwkerk: ‘Jongens lijken hier toch minder gevoelig voor te zijn.’

Is hier sprake van een hype of van een eetstoornis? In de driedelige serie Niet gezond meer (NTR) probeert Van Nieuwkerk het uit te zoeken. Dat is niet eenvoudig, want ook de deskundigen die ze spreekt weten orthorexia niet goed te plaatsen. Is het een lichte vorm van anorexia (waarbij patiënten extreem weinig eten), een voorstadium daarvan, of is het nog iets anders? De stoornis ontbreekt vooralsnog in het Handboek voor de classificatie van psychische stoornissen, dat hulpverleners gebruiken.

‘Anorexia light’, zo noemt Van Nieuwkerk orthorexia. ‘Iemand met anorexia heeft ook orthorexia, want het weinige dat diegene eet, is ook heel gezond.’ Er zijn, zegt ze, gevallen waarbij orthorexia overgaat in anorexia. Een groot verschil is dat bij orthorexia de problemen in beginsel vooral van psychologische aard zijn,  waar anorexia ook ernstige fysieke gevolgen kan hebben.

Wanneer gaat gezonde ijdelheid over in orthorexia? Volgens Van Nieuwkerk heeft iemand een problematische obsessie als diegene in paniek raakt bij afwijking van diens eet- of sportschema. ‘Dan ben je veel te streng voor jezelf en zou je langzaam aan een psycholoog moeten denken.’

Naast haar strikte dieet trainde Van Nieuwkerk zes keer per week in de sportschool. Als haar vriendinnen natafelden, was zij er uit angst voor de kater al vandoor (‘Ik was Sjaak Afhaak’). ‘Ik was somber en raakte van een vakantie al in paniek. Want waar kon ik sporten? Waar kon ik gezond eten?’

Cijfers over orthorexia zijn er niet, maar de kinderarts eetstoornissen die in de serie aan het woord komt, ziet het fenomeen steeds vaker. Dat verbaast Van Nieuwkerk niets. ‘Mijn orthorexia werd getriggerd door bikinifoto’s in tijdschriften. Maar door Instagram, waar iedereen aan de avocado en smoothiebowls zit, zijn de zogenaamde ‘fitgirls’ helemaal niet meer weg te slaan uit het leven van tieners. Daardoor krijgen meisjes een vertekend beeld van hun lichaam.’

Van Nieuwkerk kon weer genieten van eten na gesprekken met een therapeut, die haar leerde de lat voor zichzelf lager te leggen. Ze blijft gevoelig voor strakke lijven op sociale media. ‘Ik denk dan: zij heeft een goed, gebruind lijf, en ik niet.’ Na overleg met een socialemediaexpert ontvolgde ze op Instagram zestig mensen, voornamelijk bikinimodellen.

Jet van Nieuwkerk (Amsterdam, 1989) schreef twee kookboeken en had onder meer een column in Het Parool. Op Instagram (ruim 50 duizend volgers) deelt ze regelmatig recepten. Ze is de dochter van culinair journalist Karin van Munster en televisiepresentator Matthijs van Nieuwkerk, en de zus van filmmaker Kees van Nieuwkerk.

Ook de ‘influencers’ dragen verantwoordelijkheid, vindt Van Nieuwkerk. ‘Ik zeg niet dat ze geen mooie bikinifoto’s meer mogen plaatsen, maar het lijkt me goed als ze nadenken over wat ze met een foto willen bereiken. Vis je alleen naar likes, of zet je er een motiverende tekst bij, waarin je zegt dat je eieren met spek beter smaken na het touwtje springen? Ik doe dat, maar misschien helpt het niet. De socialemediaexpert zei dat niemand de bijschriften leest...’

Van Nieuwkerk hoopt dat Niet gezond meer het probleem bespreekbaar maakt. ‘Omdat je blijft eten, val je niet enorm af. Je kunt het dus verborgen houden. Mij luchtte het enorm op dat ik mijn vriendinnen erover heb verteld.’

Door Instagram en de alomtegenwoordigheid van informatie over eten denkt Van Nieuwkerk niet dat dit een hype is die overwaait. Wel is het probleem minder groot dan ze in eerste instantie dacht. ‘Ik zit toch in een bubbel, het is een welvaartsziekte. Jaap Seidell, een voedingsdeskundige, zei: ‘In Amsterdam Nieuw-West is overgewicht een veel groter probleem. Daar heeft niemand van lijnzaad en gojibessen gehoord.’’

Niet gezond meer is vanaf woensdag 23/5 om 21.05 te zien bij de NTR op NPO 3.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden