Jess Walter toont zijn grote kwaliteiten als satiricus in post-9/11-roman

Kun je geslaagde satire bedrijven over 9/11? Waarschijnlijk niet, maar over 9/12 des te beter. Dat is de conclusie na het lezen van Het nulpunt (The Zero) van Jess Walter, een roman die uit 2006 stamt maar nu in Nederlandse vertaling is verschenen.

Het nulpunt beschrijft de verwarde, via verontwaardiging, wraaklust en actiedrang in bijna-waanzin culminerende geestesgesteldheid waarin een groot deel van de VS verkeerde na de meest verbijsterende terroristische aanslag ooit.

Coma

Walter laat de wereld van na 9/11 tot ons komen via hoofdpersoon Brian Remy. Deze politieman ontwaakt, vijf dagen na de aanslagen, op de vloer van zijn appartement uit een coma. Hij heeft een daverende koppijn. Een hoofdwond, gesuis in zijn oren, zijn dienstwapen vlak naast hem op de grond en een buurvrouw die roept wat die knal te betekenen heeft, suggereren dat hij geprobeerd heeft zichzelf voor zijn hoofd te schieten. Niet dat hij zich dit herinnert.

Het blijkt het begin van een ontwaken in een totaal andere wereld dan hij kende. Remy merkt dat zijn gezichtsvermogen is aangetast en er zitten grote gaten in zijn geheugen. Het contact met zijn ex-vrouw verloopt veel moeizamer dan voorheen (toch?), en hij ontdekt dat hij weliswaar als politieman met verlof is gestuurd, maar thans werkzaam is voor het Department of Documentation, dat probeert de personen achter de aanslagen te achterhalen.

Absurdistisch

Remy wordt op het spoor gezet van ene March Selios, een vrouw die mogelijk vlak voor de vliegtuiginslagen het World Trade Center heeft verlaten, wellicht omdat ze was gewaarschuwd. De persoon die haar waarschuwde zou dan een link met de organisatie achter de aanslagen zijn.

In zijn beschrijving hoe Remy's superieuren er via een reeks krankzinnige redeneringen toe zijn gekomen hun onderzoek op March te richten, toont Walter zijn grote kwaliteiten als satiricus. Centraal in dit verhaal staat een recept voor tong met een korst van pecannoten. De hilarische scène waarin Remy krijgt uitgelegd waarom dit recept een cruciale aanwijzing is, doet denken aan de absurdistische redeneringen in Joseph Hellers Catch-22, waarmee Walters boek in de Amerikaanse pers is vergeleken.

Verderop in diezelfde scène blijkt dat het de heren van het Department of Documentation eigenlijk niet eens zozeer gaat om het opsporen van de schuldigen van 9/11, als wel om het zorgen voor schone archieven, waarin alle cijfers kloppen.

Evenwicht

Het nulpunt werkt de verwarring van de post-9/11-kater op beeldende, soms overenthousiaste wijze uit. Het beschrijft hoe het gewonde Amerika behoefte heeft aan helden en deze vindt in brandweerlieden en politieagenten. Bijvoorbeeld via Remy's collega Paul Guterak, die helemaal opgaat in zijn nieuwverworven faam en een hele carrière voor zich ziet waarin hij deze te gelde kan maken. Voorlopig siert zijn beeltenis pakken met ontbijtgranen, maar politieman Paul voorziet een beursgang.

Walter slaagt erin een evenwicht te bewaren tussen satire en ernst. Hij voert zijn hoofdpersoon door een duistere, beklemmende wereld, die des te vervreemdender wordt door de gaten in zijn geheugen, waardoor hij zich telkens in nieuwe situaties bevindt, zonder te snappen waarom.

Tegelijk constateert Remy hoezeer zijn landgenoten ernaar snakken tot de orde van de dag over te gaan , zoals wordt geïllustreerd door een billboard: 'God zegene Amerika. Dagelijks nieuwe meubels'.

Walter verkondigt in deze zowel sardonische als thrilleresque roman een schurende boodschap die aantoont dat hilarisch en leuk bepaald geen synoniemen zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden