BoekrecensieWaar ik liever niet aan denk

Jente Posthuma schreef een mooie roman over de tragiek van het tweelingschap ★★★★☆

De tweede roman van Jente Posthuma is zwaarder en minder ironisch dan haar charmante debuut. Ook in dit tragische verhaal over tweelingschap valt er genoeg te grijnzen. 

Wat is dat toch met tweelingen? Ze hebben iets fascinerends, hun gelijkenissen, hun verschillen, hoe ze elkaar beïnvloeden, elkaars gedachten lezen en elkaars pijn schijnen te voelen, hun hechte band, hun rivaliteit. Er schuilt een zekere tragiek in het tweelingschap: samen in één baarmoeder, met elkaar verstrengeld, maar bij de geboorte begint reeds het Grote Scheiden. Het leven is een competitie, er kan er maar één de eerste en de oudste zijn. Twee, zo wordt de hoofdpersoon uit Waar ik liever niet aan denk genoemd door haar drie kwartier oudere tweelingbroer. Hij is nummer Eén, dat spreekt voor zich.

Beeld Uitgeverij Pluim

Jente Posthuma (1974) debuteerde in 2016 met het charmante Mensen zonder uitstraling. Ze werd geprezen om de droge humor, haar laconieke vertelstem. Die stem is terug in Waar ik liever niet aan denk, al is ze ditmaal zwaarder, minder ironisch, therapeutisch bijna. Er is sprake van ‘confronteren’ met gedrag, jezelf ‘doseren’, gevoelens die ‘aan de buitenkant zitten’, als mens ‘te veel of te weinig’ zijn, beschutting zoeken ‘in jezelf’. De bokkige tiener in Mensen zonder uitstraling zou dit soort uitdrukkingen enkel smalend over haar lippen krijgen, maar voor Twee is het ernst. Ze blikt terug op het leven met haar tweelingbroer, een leven dat voorgoed voorbij is, want die broer, die heeft zichzelf verdronken. Daar hoeven we verder geen doekjes om te winden, dat doet Posthuma ook niet: rocksterren die van hotels springen, vrouwen die hun hoofd in de oven steken, hedgefondsmanagers die op Wall Street te pletter slaan, schrijvers die er genoeg van hebben en de zelfdoding van de broer dus, waaromheen de hele roman gebouwd is.

Als motto kiest Posthuma een citaat uit Legende van een zelfmoord, de ijzingwekkende verhalenbundel van de Amerikaanse schrijver David Vann, die unverfroren beschrijft hoe zijn vader zich met een .44 Magnum-pistool door zijn kop schiet. ‘Hij kan even hebben gewacht om na te denken, maar ik betwijfel het.’ Zo’n uitgestreken zinnetje zou Posthuma ook kunnen schrijven.

Ook is ze geïnspireerd door essayist Deborah Levy. Waar ik liever niet aan denk moet wel een toespeling zijn op de titel van Levy’s essaybundel Dingen die ik niet wil weten. Daarin schrijft zij over een groot verdriet en toont zich net zo ontworteld als Twee, die zich zonder haar broer geen raad weet maar niettemin stug doorleeft. Levy parafraseert Andy Warhol: ‘I can’t fall apart because I’ve never fallen together.’ Dat slaat ook op Twee: haar leven wordt bij elkaar gehouden door haar vergeefse pogingen samen te vallen met haar broer.

In korte scènes, soms van maar een halve pagina, toont Posthuma de dynamiek tussen Eén en Twee. Hij is de leider, zij is de volger. Als hij iets niet wil, gaat zij drammen. Beiden hebben een depressieve aard, maar de broer verliest zichzelf erin. Twee is te veel met zichzelf bezig om hem echt te kunnen steunen. Waarom neemt haar broer telkens afstand? Waarom is hun band niet zo heilig voor hem als voor haar? Juist door dat egoïstische afdwingen van een twee-eenheid blijft Twee uiteindelijk alleen over.

Het is een treurige boodschap die Posthuma verkondigt: je kunt er nooit echt helemaal voor iemand zijn, en niemand is er ooit echt helemaal voor jou. Zelfs niet als je een tweeling bent. Wat overigens niet wil zeggen dat het een en al somberheid is. Er valt genoeg te grijnzen dankzij dat droog-komische waar Posthuma al zo vaak om bejubeld is. Over een zelfmoordloze dag in New York: ‘Het is geen feestdag. Ze worden niet van tevoren aangekondigd.’

Jente Posthuma: Waar ik liever niet aan denkUitgeverij Pluim; 239 pagina’s; € 21,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden