Jeff Koons' Gazing Ball is een precieze maar fantasieloze toe-eigening

Kunst - Nieuwe Kerk

Alsof Perugino's hemelse heiligen Koons' blauwe ballen nodig hebben om onze interesse te wekken.

Jeff Koons, Gazing Ball (Perugino Madonna and Child with Four Saints). Beeld Jeff Koons

Eerst een paar woorden over de term 'meesterwerk'. Zij stamt uit het (middeleeuwse) gildenstelsel. Een meesterwerk was een werk dat een leerling-kunstenaar vervaardigde bij wijze van meesterproef. Werd het waardig bevonden, dan werd de leerling meester; zo niet, dan niet.

Thans wordt de term vooral gebruikt door de afdelingen publiciteit en marketing van musea.

In De Nieuwe Kerk in Amsterdam loopt sinds 2011 de reeks Meesterwerk. Hierin wordt in het koor steeds één kunstwerk van elders getoond. Ik zag, als ik me niet vergis, alle zeven edities. Er zaten goede werken bij, zoals de Rembrandt uit St. Petersburg, en uitmuntende, zoals de Bacon-triptiek uit Basel, maar echte meesterwerken, stukken van de statuur van Van der Weydens Kruisafneming, trof ik niet. Dat mag je misschien ook niet verwachten. Nu is er Gazing Ball, een schilderij annex installatie van de Amerikaanse beeldend kunstenaar Jeff Koons (1955).

Jeff Koons: Gazing Ball

Beeldende kunst

Meesterwerk 2018. De Nieuwe Kerk, Amsterdam, 17/2 t/m 8/4.

Nauwgezette kopie

Het betreft een nauwgezette kopie op schaal van Perugino's altaarstuk Madonna en kind met vier heiligen (1500-01) uit Bologna. Dat werk toont vijf heiligen, zes met baby Jezus erbij, alsook tal van engelen; een kleurrijk gezelschap gesitueerd in een sappig, glooiend grasland zoals die oude Italianen het zo lekker schilderden. Het is een mooi ding. Het kondigt de zoete bevalligheid van Perugino's protegé Rafaël al een beetje aan. Koons liet het kopiëren - en dat deed men grondig. Niets ontging de assistenten; niet de vochtvlekken, niet het kleine stukje papier dat nog resteerde van een restauratie. Niets. Men besteedde veel tijd aan microscoop-studies en het manueel mengen van kleuren. Het resultaat was tamelijk curieus: een fonkelnieuw werk dat, mits niet te hard uitgelicht, eruitziet als een heel oud werk. Gazing Ball, besefte ik, is een trompe-l'oeil.

Het eigenaardige van deze trompe-l'oeil is dat ze wordt gecompleteerd door een plateau onderin met daarop een spiegelende bal. Andere spiegelballen in de reeks waren blauw, blauw en blauw. Deze is blauw. Hij reflecteert kerk en kijker als een reusachtige kerstbal. Je kunt er je haar in doen. De bal maakt geen deel uit van de voorstelling. De vraag is gerechtvaardigd wat-ie hier doet.

Intenties

In het persbericht leest men iets over Koons' intenties. De spiegelbal zou het schilderij van tweedimensionaal in multidimensionaal veranderen en de kijker 'een totaal verbinding met het werk' aanreiken. Om die zin moest ik hartelijk lachen. Alsof Perugino's hemelse heiligen Koons' blauwe ballen nodig hebben om onze interesse te wekken!

In de jaren nul zong de Engelse Pulp-zanger Jarvis Cocker temerig over 'a bad cover version of love (is not the real thing)'. Gazing Ball is wat mij betreft een 'bad cover version of art': een precieze, maar fantasieloze toe-eigening van een brokje kunstgeschiedenis, voornamelijk op grond van haar onomstreden canonieke waarde. De heilige Apollonia houdt een stuk gereedschap boven de spiegelbal. Was ik haar, ik zou meppen.


'Mijn werk is voor de massa'

Noem de handtassen die kunstenaar Jeff Koons (62) voor Louis Vuitton ontwierp gerust de nieuwe kleren van de keizer. 'Ik heb niets tegen mensen die neerkijken op mijn werk.' Lees hier het interview met de Amerikaanse kunstenaar. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.