Jeanne Prisser, de kluizenaar en de exhibitionist

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: kluizenaars, exhibitionisten, androgynen en andere kunstenaars.

Forest Road at Dusk, 2013 Foto Karianne Bueno

Den Haag, 24 september

Vandaag leid ik u langs twee archetypen in de kunsten: de kluizenaar en de exhibitionist. Beide komen vaak voor, de één wordt meestal opgezocht en aan de ander kun je moeilijk ontkomen. Vrijwel gelijktijdig kruisten ze mijn pad deze week.

Eerst de Canadese kluizenaar Doug. Hij is het onderwerp van Doug's Cabin, een 'project', zoals dat dan heet, van fotografe/schrijfster Karianne Bueno. Vorig jaar gaf ze een voorproefje op fotobeurs Unseen, maar in die kakelbonte kakofonie zag ik het aan voor de zoveelste Into the Wild- serie: donker dennenbos met ingeflitst pad, mist boven meer, stakerige bomen tegen lage lucht het soort romantiek dat sinds Jean-Jacques Rousseau (1703-1778) is achterhaald.

Pardon, Karianne Bueno, ik vergiste mij deerlijk. Nu is in de Haagse galerie LhGWR het vervolmaakte project te zien en wat blijkt: dit was geen snel verzamelde natuurkitsch, maar een diepgravende verbinding met een onderwerp. De kunstenares bezocht drie keer in vijf jaar de hoofdpersoon Doug, campinghouder van een scharrig terrein 'diep in het afgelegen regenwoud van Vancouver Island'.

Doug zelf schittert door afwezigheid, zoals het een kluizenaar betaamt; één fotootje van een man (baard, geruite bloes) op de rug, misschien is hij het, misschien ook niet. Maar zijn leven dampt op uit het geheel van foto's, dierentekeningen (van Medy Oberendorff), brochures en voorwerpen die Bueno als een effectieve dramaturg heeft uitgestald. Ze schrijft er zelf ook bij: over verzakte afdakjes, een tuin waar nog maar weinig bloeit, deuren die dicht moeten tegen de dieren. Dougs favoriete radiozender 'Coast to Coast Conspiracy Theory Radio' kwaakt angstaanjagende verhalen en aan de kust vlakbij spoelen mysterieuze, pastelkleurige boeien aan, tsunami-afval uit Japan. Doug hoopt op gasten, maar de klanten rijden zijn camping voorbij.

Bueno bereikt iets uitzonderlijks voor een fotograaf: we kijken niet náár haar kluizenaar, we kijken met hem mee. Zijn omgeving, waar hij ooit voor koos en nu nooit meer weg kan, wordt zorgvuldig, woord voor woord en beeld voor beeld, opgetrokken in de galerie. Ze gaat er ook nog een boek over maken en daar verheug ik me op: in woord en beeld op reis naar oorden waar ik voor geen goud zou overnachten, daar zonder ik me gráág mee af.

Thuis, 24 september

Dan de exhibitionist (m/v). Deze bereikte mij in boekvorm, maar anders was ik dit type ook wel tegengekomen. Er was afgelopen zomer al een tentoonstelling in Foam Café en er is een film gemaakt over de Israëlische Nitzan Krimsky, alles in samenwerking met filmmaakster Anne Marie Borsboom en onder de titel Boi, Song of a Wanderer.

Nitzan is een jonge Israëlische vrouw die in de loop van tien jaar en na vele omzwervingen transformeert tot 'boi', wat zoiets inhoudt als een jongeman met nog steeds, laat ik zeggen, bepaalde vrouwelijke kenmerken. Bijkomende gelukjes voor de film- en boekmaakster: Nitzan is niet alleen getormenteerd en beeldschoon (Nefertiti-ogen, klein hard gezicht) maar ook een obsessief maker van zelfportretten vanaf 2000 tot nu. Duizenden, zo niet tienduizenden foto's moeten er zijn. Androgyn is zij/hij ook, nog zo'n archetype dat in de hedendaagse fotografie niet te ontwijken is.

Vanaf 2000, dat waren grotendeels nog selfieloze jaren, ik verlang er nog wel eens naar. Maar Nitzan zwierf door Tokio, Amsterdam, Berlijn en New York, onderwijl in haar eigen camera en in elk glanzend oppervlak kijkend en knippend. Beeldschoon, ik zei het al, en dus altijd raak. Mooie vrouw wordt mooie man of, nog mooier, iets ertussenin. Dit is een document dat veel goeds zou kunnen doen voor de LGBT-gemeenschap en voor iedereen die zoekende is.

Maar hoe zeg ik dit netjes? Mon dieu, wat kreeg ik genoeg van die Nitzan. Op elke foto weer die geposeerd-lege blik, verkleedpartijtjes, snorretje erop, snorretje eraf. In een paar afgedrukte mailtjes las ik hakkelige adolescentenweltschmerz en natuurlijk, de weg is long and winding. O, wat ben ik ongelukkig, kijk mij eens ongelukkig zijn, je moest eens weten hoe ongelukkig ik ben, weet je wat, ik maak er nog een foto van in curatorentaal op de achterflap heet dat 'een constant en koortsig onderzoek naar de eigen identiteit en zelfrepresentatie'.

Had regisseur Borsboom meer moeten graven? Eens kunnen vragen naar dat Israëlische legeruniform? De omgeving? Een genderwetenschapper wellicht? Ik snakte naar duiding bij deze overdaad aan buitenkant. Halverwege het boek kon het me helemaal niets meer schelen welke kant het op zou gaan met Nitzan, en keerde de hele operatie, excusez le mot, zich tegen zichzelf. Jammer.

Info:
Karianne Bueno, Doug's Cabin, LhGWR (Liefhertje + De Grote Witte Reus), Den Haag, t/m 1/11

Anne Marie Borsboom en Nitzan Krimsky, Boi, Song of a wanderer, 34,95 euro

Foto Nitzan Krimsky