Jeanne heeft een sadomasochistisch buitje

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede
van de beeldende kunst. Deze week: happen naar adem alsof er een corsethaakje springt en helaas: een oranje stickertje.

Den Haag, 13 september

In een sadomasochistisch buitje bezocht ik twee dansvoorstellingen. Doorgaans vliegt het menselijk tekort je daar aan; niet op het podium, maar in de foyer. Zeker bij de sprookjesuitvoering van ­Het Zwanenmeer door Het Nationale Ballet, waar alleen al de elegantie van de danseressenpolsjes het voorstellingsvermogen te boven gaat. In de pauze zagen wij bezoekers onszelf in de spiegels van het Muziektheater in onze ware gedaante: als vormeloze trollen met de voeten vastgezogen in de modder.

Twee dagen later bevond ik me op een andere planeet, bij ÚT/OET ­(Hongaars voor 'straat'), een voorstelling van choreografe Krisztina de ­Châtel en beeldend kunstenaar ­Wouter Klein Velderman. Een voorstelling met vijf danseressen, vijf stratenmakers en héél véél stenen. ÚT/OET werd deze zomer al op verschillende plekken gespeeld, ik zag hem nu in de nieuw overkapte binnentuin van het Gemeentemuseum Den Haag, een plek waar men overigens tot voor kort ongestoord museaal roken kon, maar that was then.

Vijf stratenmakers bevrijdden vijf danseressen - goddank van het aardse type - uit krakende, harmonica-achtige torens. Straatjes werden gelegd en weer geruimd en er werd in ingewikkelde patronen met stenen en rubberen hamers gerend, gesprongen en ­gekroeld. Twee zaken sleepten me mee: ten eerste de stenen, die door de danseressen zo werden behandeld en opgewreven totdat ook ík geloofde dat er ­gevoelsleven in zat. Soms gaf een danseres er eentje terug aan een stratenmaker, die hem aannam als een lang gewenst cadeau. Waardevermeerdering door exclusiviteit en aandacht; je zou er een parallel met kunst in kunnen zien.

ÚT(OET). Beeld Robert Benschop

En dan: de stratenmakers en de ­danseressen. De Sovjetheroïek van ­arbeidende lichamen miste zijn uitwerking niet maar een beetje zenuwachtig werd ik er wel van, van dat geren en dat geklap van steen op steen.

Precies op dat moment zette de choreografe de tijd bijna stil en liet iedereen slowmotion bewegen op, ik verklap niets, muziek die als honing uit de speakers liep. Tussen stratenmakers en danseressen was elk verschil inmiddels opgeheven, ik zag alleen nog maar mensen met mateloze precisie hun werk doen, woest aantrekkelijk voor ­elkaar en voor ons, in elke maat en uitvoering. Hoe kundig vlijde de man zijn stenen neer. Hoe fraai wrikte één van de vrouwen ze vertraagd met haar schoen weer los. Wij hapten naar adem alsof er een corset­haakje sprong.

Bepaald aanstekelijk. Op maandag floot ik naar bouwvakkers. Die zagen me aankomen, ja kom op zeg.

Amsterdam-Noord, 18 september

Werd mijn hebzucht aangewakkerd? Bij binnenkomst op de beurs al. Daar hing een wand met werk van gearriveerde kunstenaars, geprijsd naar het budget van de bezoeker met een minder gearriveerde portemonnee. Een fijne Danica Phelps, een mooi ruig abstract werkje van Herbert Brand, en, mijn object van begeerte, een aquarel van Koen Vermeule: twee mensen aan zee met een vlag; 500 euro moest-ie kosten. 500 euro. Maar mijn huis was al zo vol. 500 euro! En de eettafel was nog niet afbetaald. Een tijdje warmde ik me aan mijn hebzucht; toen besloot ik een rondje te doen.

Dat was beslist geen straf. Amsterdam Drawing beleeft pas haar derde editie maar nu al behoort de werk-­­op-papierbeurs tot 's lands fijnere evenementen; hier zit visie achter.

Goed, de hoffelijkheid van de galeriehouders varieert (sommige van mijn seksegenoten houden, wanneer je hun stand betreedt, de blik op de horizon gevestigd met een verbetenheid alsof het Charles Saatchi zelf is die daar ieder moment kan verschijnen), en de locatie ruikt naar een kaasfabriek. Maar de strenge selectie en het strakke parcours werpen vruchten af. Hier geen vermoeiend gedool tussen elkaar overschreeuwende kunstwerken. Op ­Amsterdam Drawing kun je kijken.
Van wat ik zag, werd ik enthousiast. De selectie omvat werk op papier in de grootst denkbare variatie, van formaatje luciferdoos (Paul Nassenstein) tot formaat zonnescherm (Peter ­Feiler), van het traditionele potlood en gouache, tot de plottertechniek, tekeningen gemaakt door computers (Roman Verostko) en voorstellingen die in het papier geprikt zijn.

Nu dan: het Lidewij Edelkoort­moment. Vijftig galeries, honderden tekenaars - wat zijn de trends? Met de natte vinger: minimalistische aquarel is aan een opmars bezig. Vaak tonen ze kleine mensjes in een waterig verschiet. Ook populair: houtskool. Het heeft présence en oogt lekker onheilspellend. Ik signaleer verder: figuratieve kunst beklijft op 'AD' meer dan de abstracte, maar dat kan ook de beurssetting zijn. Het dier lijkt op zijn retour. Postmoderne-collage-stripkunst ziet men nauwelijks nog (slechts één Grote Boze Wolf).

Wat ik miste: persoonlijk realisme, een term die ik hier ter plekke verzin. De meeste tekeningen zijn danwel supernaturalistisch, danwel volstrekt cartoonesk en vaak prachtig - let u vooral op Hans Lemmen bij Ornis A. Gallery en Paul van Eerden bij ­Bernard Jordan. Maar het tussen­gebied, het doorwerkte realisme uyt de geest, het narratieve en satirische, de tekenkunst waarin Rembrandt, Daumier en Lautrec et cetera ooit glorieerden, zoekt men tevergeefs. Behoort zij inmiddels tot het primaat van illustratoren en stripmakers? Het lijkt erop. Komt dat door het kunstonderwijs? Heel wel mogelijk.

Overigens: toen ik terugkeerde naar mijn (míjn) Vermeule, droeg-ie een oranje stickertje.

Hideaki Kawashima: untitled, 2009. Beeld Tomio Koyama Gallery, Tokyo

INFO



ÚT/OET, voorstellingen vandaag en 20/9, 16.00 uur, De Vleeshal Middelburg. theaterzeelandia.nl

Amsterdam Drawing, 18-21/9, NDSM-werf, Amsterdam-Noord. amsterdamdrawing.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden