interview adam cohen

‘Je zult je handen eraan vol hebben’, zei Leonard Cohen tegen zoon en producent Adam over zijn nieuwe plaat

Adam Cohen, de zoon van Leonard Cohen en producer van diens laatste, postuum verschenen studioalbum. Beeld Hollandse Hoogte / The New York Times Syndication

Drie jaar na zijn dood is het postume studioalbum uitgekomen van Leonard Cohen. Een plaat die niemand zag aankomen, behalve de Canadese zanger zelf en zijn zoon Adam. De beste producer is Adam naar eigen zeggen geenszins, toch liet Cohen hem de plaat maken. Omdat de zoon precies aanvoelt hoe hij de dingen wilde hebben.

In de vroege zomer van 2016 lieten Leonard Cohen (81) en zijn zoon Adam (44) zich in Cohens huis in Mid-Wilshire, Los Angeles, meevoeren door wat Cohen de ‘mystical wind’ van hun inspiratie noemde. Leonard schreef, droeg voor en zong. Adam hielp, voor het eerst, als opnameleider en producer.

Tussen de opnamen door sloeg de oude, broze man soms even zijn arm om zijn zoon heen. ‘We’re the Cohen boys,’ zei hij dan grijnzend. ‘We gaan samen nog tien albums maken.’

Adam grijnsde met hem mee, maar ondertussen wisten ze allebei wel beter. De oude Cohen werd zwakker, zijn gezondheid holde achteruit door de oprukkende leukemie in zijn lichaam. Ze waren zijn afscheidsalbum aan het opnemen – en ze wisten het.

Leonard benoemde het niet, maar hij zong het wel: ‘I’m leaving the table/ I’m out of the game.’ En: ‘I’m ready, my Lord.’

Het bloedstollend mooie album You Want It Darker verscheen op 21 oktober 2016. Negentien dagen later, op 7 november, maakte Leonard Cohen een ongelukkige val in zijn woning die de laatste krachten uit zijn lijf wrong. Hij stierf later die avond in zijn slaap, anderhalve maand na zijn 82ste verjaardag.

Leonard Cohen (1934 - 2016) in 1967. Beeld Getty

De volgende dag won Donald Trump de presidentsverkiezingen. Ze deelden de voorpagina’s: Trump en Cohen, de Canadese dichter, songschrijver en zanger van Suzanne en So Long, Marianne (1967) en natuurlijk het zowat aan gort gecoverde Hallelujah (1984). Zijn laatste acht jaren waren in bijna elk opzicht de meest succesvolle van zijn leven.

Ruim drie jaar later. Adam Cohen, nu 47, is in Berlijn om te vertellen over Thanks For The Dance, het postume studioalbum van zijn vader dat bijna niemand zag aankomen. Niemand, behalve de ‘Cohen boys’ zelf. Adam (qua uiterlijk een kruising tussen zijn vader en talkshowpresentator Jimmy Fallon) voltooide het prachtige, volwaardige album, al is het kort: negen songs, 29 minuten.

‘In 2016 werd al snel duidelijk dat You Want It Darker een donkere plaat zou worden over God, afscheid en de dood. De songs die aan die thema’s raakten, kregen voorrang. De andere helft van de songs was sensueler, romantischer, erotischer. Voluptueuzer. Die vormen nu Thanks For The Dance.’

Leonard koos de albumtitel nog zelf. Zingen en aan de muziek werken kon hij na de voltooiing van zijn zwanenzang niet meer, maar hij bleef wel schrijven. Zijn laatste worp gedichten, schrijfsels en tekeningen moesten nog worden samengebracht in een boek dat The Flame moest gaan heten. Het was zijn laatste artistieke project.

Voltooiing van de laatste worp songs zat er niet meer in. Pal voor zijn dood gaf hij Adam de instructie het karwei af te maken. De vraag hóe zijn vader dat precies zei, lijkt hem te overvallen.

‘You’re gonna have your hands full, kid,’ zegt hij, na een korte stilte. Je zult je handen eraan vol hebben, jong. ‘Zo zei hij het.’

Zeven maanden na zijn vaders dood trok hij zich met de opnamen terug in een tot studio omgebouwde garage bij Leonards huis. Vaak waren het kale opnamen van zijn vaders stem: Leonard, praatzingend, voordragend, zonder muziek. Andere songs waren spaarzaam opgetuigde demo’s, met basale muzikale begeleiding.

‘Toen ik zijn stem weer hoorde, was het alsof hij tegen me sprak, alsof we weer een conversatie hadden in de studio.’

Viel het hem zwaar?

‘Nee, het was makkelijk. Echt heel makkelijk. Dat hij me bij de opnamen wilden hebben als producer, was niet omdat ik nou zo’n geweldige producer of albummaker ben. Dat ben ik niet. Hij vroeg me omdat ik precies aanvoel hoe hij dingen hebben wil. Bij alles wat ik deed, hóórde ik hem zijn goedkeuring of juist afkeuring uitspreken. Ik wist precies wat me te doen stond.’

Hij haalde onder anderen Javier Mas erbij, de Spaanse gitarist uit de begeleidingsband waarmee Cohen de laatste acht jaar van zijn leven eindeloos op tournee was. Mas luisterde naar die majestueuze stem en moest huilen: hij had niet verwacht Leonard nog eens te begeleiden.

Adam Cohen werd grootgebracht door zijn moeder, Suzanne Elrod, die hem na haar scheiding van Leonard een tijd meenam naar Cohens huis op het Griekse eiland Hydra, waar Leonard in de jaren zestig twee romans schreef, maar ook een groot aantal liedjes die de start van zijn tweede carrière markeerden: als singer-songwriter.

Ook Adam werd muzikant. Tussen 1998 en 2014 bracht hij vier soloalbums uit (de labels stonden voor hem in de rij), maar een doorbraak bleef uit. Het frustreerde hem, maar inmiddels heeft hij er vrede mee: ‘Ik was niet goed genoeg.’

Een van zijn soloplaten werd geproduceerd door de ervaren rot Patrick Leonard, die hij aan zijn vader koppelde toen die in 2012 zijn eerste album in acht jaar wilde maken. Dat werd Old Ideas, het eerste paneel van een majestueus drieluik in de herfst van Cohens leven. Patrick Leonard produceerde ook Popular Problems (2014) en een deel van You Want It Darker (2016), de plaat waarop Adam de fakkel als producer een beetje overnam. Het voltooien van Thanks For The Dance liet Leonard helemaal aan Adam Cohen.

‘Ik viel zowat van mijn stoel toen mijn vader met Patrick Leonard ging werken. De oude Cohen die míjn advies opvolgde, dat was nooit eerder gebeurd. In 2015 haalde hij mij er ook bij. Patrick gaf me de ruimte. Zo heb ik op de valreep een krap jaar met mijn vader kunnen werken. Ik hoef je niet uit te leggen hoe waardevol dat was.’

Leonard had toen al leukemie. Zijn krachten verlieten hem, maar Adam was niettemin diep van hem onder de indruk: zo ‘masterful’, zo ontzettend ‘in command’.

CV

Leonard Cohen (1934-2016) was bekend als dichter en romanschrijver toen hij in 1967, 33 jaar oud, debuteerde als singer-songwriter. Zijn eerste drie albums (1967-1971) zijn nu klassiek, maar verkochten destijds slecht. Zijn bariton werd een diepe bas, akoestische gitaar werd synthesizer. I’m Your Man (1988) en The Future (1992) waren zeer succesvol, net als zijn lange tournees en drie studioalbums na 2008. Leonard Cohen maakte vijftien studioalbums. [EINDE BALKON]

‘Hij kon het huis niet meer uit, noemde zichzelf een gevangene. Hij zei: het enige dat ik nog heb, is tijd. Die benutte hij om te schrijven, zijn voordracht en melodieën te oefenen. Tegen de tijd dat hij voor de microfoon plaatsnam en ik op ‘record’ drukte, had hij het volkomen onder controle en stond het er meestal in één keer op.’

Alles voor zijn kunst, zijn werk, tot het einde toe. ‘I was always working steady, but I never called it art,’ luidt de eerste tekstzin op het album, in Happens To The Heart, zo’n kenmerkend lied waarin Cohen couplet op couplet stapelt. Als gedicht zette hij het vooraan in afscheidsbundel The Flame (2018); als lied opent het daarom Thanks For The Dance.

De glorieuze artistieke eindsprint van Leonard Cohen begon noodgedwongen. In 2008 ging hij voor het eerst sinds de vroege jaren negentig weer op tournee, nadat dochter Lorca bij toeval had ontdekt dat het grootste deel van zijn geld was verdwenen. Het bleek weggesluisd door Cohens ex-manager Kelley Lynch. Cohen won de rechtszaak, maar het geld was verdwenen.

De zeventigplusser Cohen palmde de hele wereld in. Hij was charmant, innemend, geestig. De lange optredens (soms wel drie uren) waren onvergetelijk. Aan de tournee leek geen eind te komen.

‘Het waren de succesvolste en misschien ook wel gelukkigste jaren van zijn leven,’ zegt Adam. ‘Al die mensen die van zijn werk bleken te houden en vaak ook hun kinderen meenamen, ik denk dat het verklaart waarom hij weer zo enthousiast begon te schrijven en platen wilde maken. Hij had het altijd over de ‘strategieën’ die hij toepaste om het leven het hoofd te bieden. Hij probeerde er veel: drugs, vrouwen, leermeesters, reizen, medicatie, therapie. Maar uiteindelijk bleek de effectiefste levensstrategie toch zijn werk te zijn: schrijven en optreden. Het laatste jaar bleef hij letterlijk leven voor zijn werk, denk ik. Dat boek en dat album moesten af.

‘Ik denk dat die eindeloze tournee hem fysiek versleten heeft en in die zin bijgedragen heeft aan zijn aftakeling, maar het heeft hem vooral veel geluk en plezier gebracht. Per saldo waren die laatste acht jaren een geschenk uit de hemel. Zonder de erkenning van het publiek waren die fantastische laatste albums er ook niet gekomen.’

Eén ding bevreemdde hem: veel mensen meenden dat de zwaarmoedige, pretentieuze dichter en songschrijver uit Montreal op zijn oude dag ineens geestig en met veel zelfspot uit de hoek kwam.

Marianne Ihlen en Leonard Cohen op het Griekse eiland Hydra, 1950. Beeld LIFE Picture Collection/ Getty

‘Zo was hij altijd al,’ zegt Adam. ‘Hij heeft soms met depressies geworsteld, maar ik herinner me hem als warmbloedig, lief, charismatisch en genereus. Hij is er altijd voor ons geweest, is altijd grappig geweest. Die zelfspot had hij al toen hij 15 was en heeft hem nooit verlaten.’

En toen kwam er toch nog een crisis. Adam beleefde een vliegende start, na twee weken was Thanks For The Dance voor 90 procent voltooid, maar toen kwam de twijfel over de laatste puntjes op de i. Had hij het goed gedaan, zoals zijn vader het gewild had?

Hij besloot artiesten te benaderen die hij bij zijn vader vond passen: Beck, Feist, Damien Rice en producer/muzikant Daniel Lanois.

‘Damien Rice zei dat ik naar Berlijn moest komen, waar hij op het People Festival zou optreden. Veel van de muzikanten die ik had benaderd, waren daar. Ook Bryce Dessner van The National, bijvoorbeeld. Dat samenzijn, in augustus 2018, was zo belangrijk. Ze luisterden, gaven adviezen, praatten me moed in, leverden muzikale bijdragen. Het beeld van een Joodse begrafenis drong zich op: ze kwamen respectvol een steentje op Leonards grafzerk leggen. Het is fijn om juist hier in Berlijn over het album te praten: het kreeg hier het beslissende duwtje.’

De gastmuzikanten stelden zich dienstbaar op: je hoort nauwelijks dat ze meedoen. Ze maken zich ondergeschikt aan de oude meester.

En toen was het klaar: het vijftiende studioalbum van Leonard Cohen. Het is tevens het laatste.

‘Mijn vader was een man van orde, die afmaakte waaraan hij begon. Al zijn laatste schrijfsels zijn gebundeld in The Flame. Alle nagelaten opnamen zijn nu ook verschenen. Op één na. Dat lied kreeg ik niet af, het paste niet bij de rest. Misschien komt het er nog eens van, als los lied. Daarna is de koek echt op.’

De dame van het platenlabel steekt haar hoofd om de hoek: tijd om af te ronden, laatste vraag. Wat was het mooiste compliment dat hij ooit van zijn vader kreeg?

Adam Cohen is even stil.

‘Tijdens de opnamen zakte de moed ons even in de schoenen. Mijn vader was breekbaar. Ik begon aan mezelf te twijfelen. Ik zei: pa, je hebt een betere producer nodig. Hij zei: nee, ik heb jou nodig.’

Leonard Cohens nieuwe abum Thanks for the Dance.

Marianne & Leonard: Words of Love

Thanks For The Dance is het einde van Leonard Cohens muzikale loopbaan; de documentaire Marianne & Leonard: Words of Love toont juist de advent ervan.

Regisseur Nick Broomfield wekt de mysterieuze Marianne Ihlen tot leven: de Noorse blondine met wie Cohen zich in de vroege jaren zestig op het Griekse eiland Hydra vestigde.

Ze was zijn ‘muze’, een weinig #MeToo-bestendige term. Cohen schreef romans en gebruikte drugs; Marianne bracht hem eten en seks.

Op Hydra, met Marianne aan zijn zijde, besloot Cohen muzikant te worden. Cohen-klassiekers als So Long, Marianne en Bird on a Wire gaan over haar.

Wat was Ihlens rol? Broomfield schetst een levendig, liefdevol portret van Marianne, zonder echt tot haar door te dringen. Het vele onbekende archiefmateriaal uit de Hydra-jaren is prachtig.

Tegen het einde van de jaren zestig mocht Ihlen het verder zelf uitzoeken, maar hun intrigerende liefde verdampte nooit: we zien haar op de voorste rij bij een recent Cohen-concert zitten. Wat ze erbij voelt, blijft een raadsel.

Natuurlijk is er het roerende bericht dat Cohen haar stuurde toen ze in 2016 op haar sterfbed lag, iets meer dan drie maanden voor zijn eigen dood: ‘Marianne, de tijd is daar dat onze lichamen oud worden (...) Ik denk dat ik je snel zal volgen. Weet dat ik zo dicht achter je zit dat je, wanneer je je hand uitstrekt, de mijne wellicht kunt raken (...) Ik wens je nu een goede reis. Dag, oude vriendin. Endless love.

Marianne & Leonard: Words of Love (Nick Broomfield, 2019, 102 minuten). 29/11 eenmalig tijdens IDFA, Amsterdam (uitverkocht). Vanaf 9/1 in Nederlandse bioscopen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden