Reportage Le Guess Who

Je weet nooit wát je precies zult horen op festival Le Guess Who, maar dat je wordt meegesleept, staat vast

Ook dit jaar weer had festival Le Guess Who weergaloos mooie muziek, van onder anderen Björk, Aldous Harding en de Pakistaanse zanger Ustad Saami. 

De Pakistaanse zanger Ustad Saami op Le Guess Who. Beeld Jelmer de Haas

Natuurlijk, Le Guess Who is een muziekfestival. Er staan vier dagen lang bands geprogrammeerd in de Utrechtse binnenstad, en op straat zie je overal musici met gitaartassen en saxofoonkoffers. Tot zover is alles vertrouwd.

Maar Le Guess Who is meer, en dat merk je als je de vele beschikbare zalen, musea, theaters en filmhuizen betreedt. Het festival is een internationaal fenomeen geworden omdat het baanbrekend en bevrijdend programmeert. Le Guess Who is geen popfestival, geen jazzfestival, geen metalfestival of dancefestival. Maar toch loop je gedurende drie dagen in verwondering langs jazz, keiharde noise, vernieuwende dansmuziek en avontuurlijke klassieke of zelfs middeleeuwse muziek.

Kijk je naar het programma, dan duizelt het je. Je ziet héél veel volslagen onbekende namen van bands, orkesten en laptopkunstenaars, naast een paar acts waar je dan wel toevallig een plaat van in de kast hebt staan. Wie ooit op het festival is geweest (en daarna waarschijnlijk ieder jaar wil terugkomen) heeft de sensatie ervaren van een programmaboek als terra incognita.

Dat een concert in de prachtige Jacobikerk van een 74-jarige Pakistaanse zanger zaterdag één van de hoogtepunten van Le Guess Who kan worden, zegt eigenlijk genoeg. Ustad Saami zingt eeuwenoude, vaak pre-islamitische muziek in een zelden gehoord microtonaal toonstelsel genaamd surti. Hij heeft het moeilijk in zijn thuisland, waar islamisten muziek willen uitbannen. Hij speelt vrijwel nooit buiten Pakistan, alleen het verkrijgen van een visum voor westerse landen is al een lijdensweg.

Maar daar komt hij het kleine podium op hoor, in de monumentale (en stampvolle) kerk. Zijn zoons begeleiden hem, eerst dat podium op en daarna op een harmonium, trommels en snaarinstrumenten. Als Saami begint te zingen, bevriest de kerk. De muziek is hallucinerend mooi, zeker als de zachte maar acrobatische stem van Saami samenvalt en resoneert met de gonzende, trage tonen uit het harmonium. Kippevel.

Je realiseert je dat Saami en vele generaties voor hem al bezig waren met muzikaal onderzoek en experiment. Dat ze het menselijk bestaan een geluid wilden geven dat het aardse zou kunnen ontstijgen. Je hoeft de context van deze muziek niet eens te kennen om betoverd te raken. Het is verlossende muziek, en feitelijk doet Saami hetzelfde als die psychedelische techno-dj’s (Donato Dozzy)  of freejazzgitaristen (Caspar Brötzmann) elders op dit festival.

Dan weet je weer waarom Le Guess Who zo bijzonder is. Het is eerder een denkrichting en een filosofie dan een doorsnee festival met publiekstrekkers in een vastomlijnd genre. Het doorbreekt alle grenzen en zet aan het denken, bij muziek die zich bijna niet laat vangen en juist daarom zo ongelooflijk meeslepend is.

Björk

Björk als dj, op festival Le Guess Who in Utrecht. Beeld Jelmer de Haas

Het verrassingsoptreden van Björk vrijdag tegen middernacht op Le Guess Who was vooral bijzonder omdat het zo goed aansloot bij de rest van het programma.

De IJslandse popvedette stond niet op het programma maar was meegekomen op uitnodiging van Iris van Herpen en Salvador Breed, twee van de curatoren dit jaar. Björk kwam niet om te zingen, maar voor een dj-set. Beroemdheden die ook eens plaatjes willen draaien: meestal resulteert dat in een gênante bedoening van het kaliber ‘kijk mij eens gek doen op Abba’. 

Björk wilde niet het publiek laten dansen op wat ze al kennen, maar ze wilde verrassen met louter recente en spiksplinternieuwe tracks. Dat deed ze verborgen achter een haag van palmplanten. De smartphones werden dit keer eens niet gebruikt voor foto’s (er was hooguit een glimp van de ster te zien) maar stonden permanent op de Shazam-app, die muziek herkent. Van IJslandse koorzang via geparfumeerde gabberbeats naar r&b van Mary J. Blige en überhippe pop van Charli XCX. Björk maakte er vreugdedansjes bij dat we niet snel zullen vergeten.

Aldous Harding

Aldous Harding op festival Le Guess Who. Beeld Jelmer de Haas

Zelfs een festival dat zich richt op de niches aan de randen van het poplandschap zal artiesten moeten boeken die de grote zalen kunnen vullen. Wat de programmeurs van Le Guess Who steeds beter lukt, is muzikanten neerzetten in wie ze zelf geloven, bijvoorbeeld in de Grote Zaal van TivoliVredenburg. En dan maar hopen dat het publiek ook zoveel vertrouwen heeft, en dat er meer dan vijftienhonderd bezoekers komen naar bijvoorbeeld het Japanse feestorkest Minyo Crusaders.

Zaterdag liep de grote zaal er moeiteloos bij vol. Maar het grootste wonder geschiedde een paar uur eerder toen de Nieuw-Zeelandse Aldous Harding een volledig bezette Grote Zaal muisstil kreeg met wonderschone folkpop. Ze begon in haar eentje, met akoestische gitaar. The World is Looking For You is dankzij de kronkelende melodielijn bepaald niet eenvoudig te spelen. Het publiek leek de adem vier minuten in te houden. Het zou het hele concert muisstil blijven, wat een vreemd soort spanning gaf. Harding gaf met haar vijfkoppige band  een subliem optreden. Loepzuivere zang, subtiele arrangementen en liedjes om in het hart te sluiten. Weergaloos mooi.

Zonal

Zonal Beeld Jelmer de Haas

Het mag op Le Guess Who ook best een beetje schuren, donderen en dreunen. Daarvoor was Kevin Martin alias The Bug dit jaar aangesteld als een van de curatoren. Twee formaties waarmee hij zelf aantrad maakten veel indruk. Zaterdag kreeg The Bug zo’n tweeduizend bezoekers aan het dansen op reggae, grime en hiphop die lekker diep tot het middenrif doordrong. Nog veel gruwelijker klonk Martin toen hij donderdag werd bijgestaan door zijn maatje Justin Broadrick, met wie hij in de jaren negentig al Techno Animal vormde.

Hun nieuwe project heet Zonal en donderdagnacht zorgden de twee samen met vocalisten Nazamba (diepdonkere reggae-toasts) en Moor Mother (dystopische poëzie, angstaanjagend fel voorgedragen) voor een even duister als opzwepend hoogtepunt. Zo diep hoor je bassen zelden dreunen. Beklemmende muziek die toch bevrijdend werkt. Helemaal Le Guess Who.

Iedereen zijn eigen Björk-masker

Le Guess Who heeft een uitgebreid randprogramma, op verrassende plaatsen. In het Centraal Museum waren installaties te zien voor de duizenden festivalgangers uit vele buitenlanden. Leuk om tegenaan te lopen waren een aantal maskers die kunstenaar James Berry ontwierp voor zangeres Björk. En de app die op het gezicht van de bezoeker ook zo’n masker toverde. Het werk is nog enige tijd te zien in het museum in Utrecht.

Van acterende koeien tot duurzame kleding en van betoverende fotografie tot levensgrote, kunstige drollen: wekelijks tipt onze V-vlogger Lisa een evenement dat het bezoeken waard is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden