Je kunt 'm ook uitzetten

Altijd online en in touch. Altijd kunnen we alles horen en zien. Alles? Hoogleraar nieuwe media Han Gerrits: 'We moeten leren wanneer we wat gebruiken.'..

Hij is wat je noemt een enthousiaste gebruiker. In de trein op weg naar huis bekijkt hij vaak een filmpje op zijn I-pod. Daarop staan ook de foto's van zijn vorige week geboren zoon, Teun. Hij beantwoordt wat mailtjes via zijn mobiele telefoon, checkt het nieuws of kijkt het Journaal. Als erniets leuks op tv is, vindt hij op internet wel vermaak van zijn gading. Zijn lievelingsmuziek, -spelletjes en -films staan op de server; een 'schijfje uit een hoesje halen' is onnodig. Alle elektronica is gelinkt: op zijn tv-scherm kan zijn homepage verschijnen. Mail beantwoorden kan dus languit vanaf de bank.

En dan is Han Gerrits (42) ook beroepshalve nog dagelijks bezig met nieuwe media. Eén dag per week werkt hij als hoogleraar E-business en IT industry aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Hij geeft studenten bedrijfskunde college over toepassingen van de nieuws te technologieën en hij doet onderzoek naar de mogelijkheden daarvan voor bedrijven. Zijn adviesbureau Innovation Factory vertelt bedrijven hoe ze zich met behulp van de nieuwe media kunnen vernieuwen.

Altijd maar mobiel, online en in touch: voor veel jongeren is het doodnormaal, maar de iets oudere mens vindt het vaak een benauwend idee. Gerrits denkt dat die angst onnodig is. 'Je hebt het gebruik van de media zelf in de hand', zegt hij. 'Het is net als bij de tv: niemand hoeft al die rotzooi te bekijken, je kunt 'm uitzetten.' Als hij een artikel schrijft, dan 'gaat alles uit', óók zijn mobiel. 'Om je te kunnen concentreren heb je minstens twintig minuten rust nodig.'

We zijn op het gebied van nieuwe media nog maar beginnelingen, meent Gerrits, en het is zijn vak mensen erin wegwijs te maken. Nieuwe technologieën zijn het probleem niet, denkt hij, die komen er wel. Maar nieuwe technologieën baren nieuwe media en die brengen weer nieuwe vormen van informatie met zich mee. 'Het is belangrijk dat we onze weg vinden in de overload aan informatie en de manieren waarop die tot ons komt. We moeten leren wanneer we wát gebruiken. De grootste uitdaging ligt in het zinvolle gebruik van de technologie.'

Hij kan zich in grote lijnen voorstellen hoe ons dagelijks leven eruit ziet in, zeg, 2020. 'We hebben dan thuis niet meer één computer, maar een stuk of twintig. Al die computers praten met elkaar en wisselen gegevens uit, ook met mobiele telefoons en videoplayers. Er komen steeds meer camera's. Een scherm op je werk laat zien wat je kinderen thuis uitvoeren; je kunt traceren waar ze zijn met het global positioning system. Je laat de pizza alvast ontdooien en bepaalt wanneer de ovenfunctie van dat apparaat ingaat. Als je thuiskomt heb je een warme pizza. Het begrip homepage zal een andere, letterlijke betekenis krijgen: je regelt er je huiselijk leven mee.'

Misschien, mijmert Gerrits terwijl zijn oog valt op de boekenwand, 'hebben we op ons werk geen boekenkasten meer. Vakliteratuur slaan we op en downloaden we met een elektronisch apparaatje dat we altijd bij ons hebben. In de boekhandel staan weinig boeken; het boek van onze keuze wordt ter plekke geproduceerd. Ook op tv zullen we alles on demand kunnen krijgen. Ík bepaal straks wanneer ik het Journaal kijk, en dat Journaal geeft elke paar uur een bijgewerkte versie.'

Het noemt het een misverstand dat nieuwe technologieën de oude volledig verdringen. 'Vaak blijven we beide gebruiken. Vliegtuigen hebben er toch niet toe geleid dat de trein verdwenen is? Radio heeft de krant niet overbodig gemaakt, tv heeft radio niet weggevaagd.'

Gerrits verwacht dat boeken, kranten en internet naast elkaar blijven bestaan. Er komen meer internetwinkels, naast gewone winkels. 'Mensen zullen voor bepaalde dingen toch naar een winkel blijven gaan, maar bij andere dingen kiezen voor het gemak van internet. Ik vind het plezierig om op zaterdag aan de ontbijttafel de papieren Volkskrant te lezen en die grote pagina's om te slaan. Door de week is de krant online handiger.'

Op internet, legt hij uit, zie je het verschijnsel van de long tail. 'In de krant staan zaken die voor een grote groep mensen interessant zijn. In een boekhandel staan tegenwoordig vooral bestsellers - wat een verarming van het aanbod betekent. Internet kan ook kleine groepen bedienen: Amazon heeft álle boeken die je kunt bedenken. Die lange staart beslaat onderwerpen waar relatief weinig aandacht voor is. Publiceren of een winkel beginnen is door internet goedkoper geworden; je kunt nu schrijven of zaken ondernemen voor een klein publiek. Via een weblog kun je een specifieke doelgroep bereiken die voor adverteerders op dat kleine gebiedje interessant is.'

Gerrits ziet de laatste jaren dat websites niet meer alleen gevuld worden door uitgevers of bedrijven, maar steeds vaker door individuen. 'Voor traditionele bedrijven', zegt hij, 'is een website eenrichtingsverkeer, ze geven informatie aan de klant.' Voor zijn promotieonderzoek bekeek hij administratieve processen die ondanks internet nog behoorlijk langzaam gaan.

'Ook al vraag je via een website een hypotheek aan, het proces wordt afgehandeld op de oude, industriële manier: in kleine stapjes geknipt. Bij hypotheekoffertes duurde het gemiddeld acht werkdagen voordat de klant de offerte had; toch werd er hooguit twintig minuten aan gewerkt. Zo'n offerte kan dus in twintig minuten bij de klant zijn als het hele proces door één medewerker wordt afgehandeld. Nu doen soms dertig mensen er iets heel kleins aan, al is het maar een paraafje of stempeltje zetten.'

De consument doet ook veel meer zelf bij interactieve vormen. 'Hij is nu een prosumer, consument en producent tegelijk. Je kunt mensen matchen met diegenen die eenzelfde belangstelling hebben. Je kijkt bijvoorbeeld naar overeenkomstige favoriete websites. Op Digg.com vertellen mensen wat zij het belangrijkste nieuws van de week vinden. Wat deze community het interessantst vindt, komt dan bovenaan te staan. Gezamenlijk máák je zo ook nieuws.'

Dat de prosumer een actieve rol speelt bij het benaderen van mensen, bedrijven en diensten heeft sociale gevolgen, denkt Gerrits. De internetgebruiker komt in steeds meer virtuele vriendengroepen terecht: mensen die eenzelfde opleiding volgen, die bijzondere hobby's hebben, die aan een ziekte lijden of een dierbare hebben verloren. 'Het is tegenwoordig makkelijk om mensen te benaderen voor advies, of om iemand snel in te schakelen. Als je een vroeger een vreemde hobby had, moest je grote afstanden afleggen om op een beurs medehobbyisten te ontmoeten; op internet vind je ze zo.'

Natuurlijk, zegt hij, zitten daar malloten en bedriegers tussen. 'Je weet niet of iemand betrouwbaar is, of dat iemand is wie hij zegt te zijn. Als je verliefd wordt via een datingsite en jouw uitverkorene blijkt in werkelijkheid jaren ouder te zijn, of iemand anders te zijn, dan is dat vervelend.'

Maar anonimiteit schept ook vrijheid: 'Digitale therapie-vormen als bij interapy.nl blijken voor sommige behandelingen effectiever te zijn dan een face-to-face behandeling bij een psycholoog. Dat heeft alles te maken met anonimiteit.'

Zijn eigen leven, denkt Gerrits, zou anders zijn gelopen als er in zijn jeugd internet had bestaan. 'Ik kom uit een klein dorpje waar ik een buitenstaander was Toen ik ging studeren aan de Universiteit Twente voelde ik me al meer thuis. Hier in Amsterdam voel ik me nóg beter thuis. Via elektronische media kom je misschien eerder terecht bij je soortgenoten zonder fysieke verhuizingen. Die mensen kunnen ook aan de andere kant van de wereld wonen.' De komende jaren zullen een testcase zijn: 'Hoeveel virtuele ontmoetingen kunnen we aan?'

Hij vertelt over een experiment van Microsoft, in een Londense wijk waar de buren elkaar amper kenden. 'De computers in die huizen werden uitgerust met elektronische prikborden, waarop mensen boodschappen konden achterlaten. Ze schreven dat ze van bepaalde muziek hielden, dat ze planten kweekten en op welke school hun dochtertje zat. Al snel bleken er buren te zijn die van dezelfde muziek of planten hielden. Er werden afspraken gemaakt: zullen we om beurten de kinderen van school halen? Door het gebruik van een nieuw medium bloeide zoiets ouderwets als gemeenschapszin weer op.'

Zal zijn zoon Teun een gelukkiger mens worden dan de gemiddelde twintigste-eeuwer? 'Ach', lacht Gerrits, 'misschien zijn de onwetenden heel gelukkig. Maar dan bedoel ik mensen die van al deze ontwikkelingen níets afweten.'

Toch heeft hij een wens voor zijn zoon: dat hij op school beter leert omgaan met nieuwe media dan de huidige generatie. 'Kinderen het computerlokaal insturen met de opdracht zoek maar op internet' is onverantwoord.' Hij ziet het aan sommige werkstukken van zijn studenten: informatie, gevonden via Google, wordt zonder nadenken overgenomen. 'Als je op bepaalde termen bij Google zoekt, krijg je allerlei extreem-rechtse sites bovenaan. Studenten denken vaak dat het belangrijkste eerst komt; maar je kunt de webpagina's zo inrichten dat je bovenaan staat bij bepaalde zoekopdrachten.'

Gerrits ziet in de toekomst een grote rol weggelegd voor gidsen door het oerwoud van informatie. De huidige krantenredacties en omroepen zullen zo'n rol krijgen, vermoedt hij: 'Nu hebben ze een gemengde rol: een redactionele en een distribuerende. Dat laatste zal elektronisch gaan gebeuren. Maar de redactionele rol blijft wel nodig.

'Wat goede en wat minder goede content is, blijft een menselijke beoordeling. De nieuwe omroepen' hebben geen zendmasten, maar selecteren uit aanbod en waarmerken die informatie. Ik gebruik zelf altijd Sciencedirect, een databank voor wetenschappelijke artikelen. Daar zit een goedkeuringsstempel op. Over tien jaar zal ik nog altijd naar het NOS-nieuws gaan, en niet naar de site van een knutselaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden