Je hebt cartoons, je hebt columns en je hebt Gorilla: elf jaar na debuut is er nu een overzichtsboek

'Een glimlach losmaken, een frons bewerkstelligen, een prikkelende gedachte oproepen'

De meesters van de beeldtaal hebben het beste van elf jaar éénblikscolumns in een boek gebundeld. En dan blijkt dat er onderwerpen zijn die door de jaren heen verrassend actueel blijven: hergebruik is dus mogelijk.

Voorbeeld van Gorilla over Noord-Korea

Je hebt cartoons, je hebt columns en je hebt Gorilla. Een Gorilla vangt de actualiteit in weinig woorden en veel beeld, daarom noemen de bedenkers hun product: visuele columns. Elf jaar na de geboorte van de eerste is er nu een overzichtsboek met de honderd beste vondsten: Gorilla for President.

Gorilla belandde in oktober 2006 in de Volkskrant. Op de voorpagina nog wel, een prestigieuze plek. Ooit vond je daar de columns van Hugo Brandt Corstius (Stoker), later die van CaMu (Remco Campert en Jan Mulder) en nu de Voetnoten van Arnon Grunberg. De Gorilla's stonden tot en met 4 april 2009 in deze krant en sindsdien in De Groene Amsterdammer.

Achter de naam Gorilla gaat een samenwerkingsverband schuil van de Designpolitie (Richard van der Laken en Pepijn Zurburg), Lesley Moore (Alex Clay) en ontwerper Herman van Bostelen. In het prille begin overlegden ze nog over vorm en inhoud van de Gorilla's, maar dat bleek te ingewikkeld, nu werken ze in kleinere eenheden. Om beurten mogen de ontwerpers iets slims bedenken én vormgeven.

In 2008 verscheen ook al een bundeling van visuele columns, De wereld volgens Gorilla, met een voorwoord van toenmalig Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes: 'Elke dag commentaar geven op het nieuws door alleen maar beeldtaal te gebruiken. Als dat je ambitie is, dan leg je jezelf een zware taak op. Toch is dat precies wat het ontwerperscollectief Gorilla doet.'

Voorbeeld van Gorilla over de opwarming van het klimaat

Compacte boodschap

Broertjes voegde toe dat volgens onderzoek een affiche op straat precies 2 seconden aandacht krijgt van de voorbijganger. En de visuele columns van Gorilla zijn affiches, weliswaar op het piepkleine formaat van 5 bij 8 centimeter, maar ze zijn in de vormtaal van het aanplakbiljet ontworpen. In een paar seconden moeten ze dus hun werk te doen, en dat betekent volgens Broertjes: 'Een glimlach losmaken, een frons bewerkstelligen, een prikkelende gedachte oproepen.'

Dat lukt ruimschoots, met dank aan een paar wetten waaraan een goede Gorilla moet voldoen: heldere kleuren, egale vlakken, de weinige tekst steevast in de letter Block Berthold en een compacte boodschap. Maar het ontwerperscollectief wil niet vastzitten aan strenge regels. Zo bestond de Gorilla van 10 augustus jongstleden, over het fipronilschandaal, uit een witte kaart van Nederland met daarop een gele eidooier als oog. Commentaar overbodig, daar hoefde geen tekst bij.

Maar op 12 september verscheen een puur typografische Gorilla, opgemaakt als een krant: 'De Cultuur Marxist (dagblad voor wegkijkers en deugmensen)'. Louter letters.

De inspiratiebronnen van Gorilla zijn al net zo divers. Aan de ene pool vind je het Franse collectief Grapus uit de jaren zeventig, dat een gewaagde vormgeving (de term 'visueel vandalisme' viel ooit) combineerde met politiek activisme. Op de andere pool stond Nijntje, het iconische beeld van Dick Bruna, maar misschien ook wel van het Dutch Design als zodanig: minimalisme x raffinement.

Natuurlijk verwijst de titel Gorilla for President naar het mikpunt van alle cartoonisten ter wereld: Donald Trump. Hij was de afgelopen jaren nu eenmaal een meer dan dankbaar onderwerp. Net als klimaatcrisis of bankenschandaal trouwens, want sommige onderwerpen blijven actueel. Op 29 maart 2007 publiceerde het Gorillateam een visuele column over Noord-Korea. Die kan zo weer in de krant.

Gorilla for President, The 100 best visual columns on current affairs by the Gorilla Collective, 2006-2017.

Meer over