Jazz verdient een eigen plek in de ether

Vandaag begint in Den Haag het traditionele North Sea Jazz Festival, een van de grootste jazz-evenementen ter wereld. Op de Nederlandse radio daarentegen is jazzmuziek nauwelijks meer te beluisteren....

ONGEVEER 25 jaar geleden werd er op de televisie een programma uitgezonden met de vraag: 'Is de jazz dood?' In dat programma werd over die vraag gediscussieerd en het vermeende probleem werd getoetst aan de feitelijke situatie van dat moment.

Waarom werd toen eigenlijk de vraag gesteld 'is de jazz dood?', waarom niet gevraagd is de klassieke muziek dood?, of is de schilderkunst dood?, heeft ballet nog toekomst?, is de literatuur dood? Alle goede bedoelingen ten spijt, de vraag 'is de jazz dood?' komt voort uit de autistische houding van de omroepen ten aanzien van deze muziekvorm, toen en nu.

De vraag kon ook alleen maar voortkomen uit de opvatting dat jazzmuziek niet levensvatbaar was en dat bevestiging daarvan in het programma de ontkenning van die muziek door de betreffende omroep zou legitimeren. Daar was men mooi van af.

Natuurlijk, jazz is niet dood en met jazz bedoel ik jazz en alle aanverwante improvisatievormen. Jazz was niet dood, is niet dood en zal ook binnenkort niet overlijden. Natuurlijk, er zijn tijden van bloei en er zijn tijden van neergang, ook in de jazz. Want jazzmuziek, net als andere kunstuitingen, ontwikkelt zich nu eenmaal autonoom. Maar jazz is er gewoon.

Ik zal hier niet ingaan op de vraag hoe het komt dat de omroepen over het algemeen niet geïnteresseerd zijn in deze muziek. Argumenten van te lage kijk- en luistercijfers blijken bij nadere studie niet valide, evenmin kan het kostenaspect een rol spelen.

In dezelfde tijd dat de vraag werd gesteld of de jazz dood is, was er een aantal mensen, onder anderen Rudy Kousbroek en Theo Olof, die in krantenpublicaties haar ongenoegen kenbaar maakte over het klassieke muziekbeleid van de publieke omroepen. Er was toen nog geen Radio 4, wel hadden de meeste omroepen een klassieke-muziekredactie, waren er klassieke omroeporkesten en was er een ruim budget voor klassieke muziekprogrammering. Maar die programmering was versnipperd en weinig herkenbaar.

Op de kritiek van de beide scribenten kwamen zoveel steunbetuigingen binnen, dat besloten werd een stichting op te richten die tot doel had te komen tot een aparte klassieke-muziekzender bij de Nederlandse publieke omroep.

Omdat de meeste omroepen toen bang waren met de invoering van zo'n zender hun autonomie te verliezen, ondersteunden zij de genoemde initiatieven niet, althans niet van harte. Het resultaat is echter bekend.

Terug naar de jazzmuziek. Waarom Jazz op Zezz? Het antwoord is snel gegeven: de Nederlandse publieke omroep ontkent een hele beroepsgroep en men begrijpt niet dat het van belang is dat liefhebbers van dit genre in staat moeten zijn naar deze muziek te luisteren op momenten dat en plaatsen waar het hen uitkomt. Verder is het van groot belang dat jonge mensen in de gelegenheid worden gesteld kennis te nemen van deze muziek en aldus een bredere oriëntatie krijgen op het muziekleven in 't algemeen.

Het is niet eenvoudig om de maatschappelijke relevantie van een bepaald muziekgenre en daar aan gekoppeld een radiozender te duiden. Toch heb ik wel wat gegevens:

De Nederlandse conservatoria hebben honderden studenten in de afstudeerrichting jazzmuziek, waarin door de overheid vele miljoenen guldens wordt geïnvesteerd. Vorig jaar werden in Nederland 400.000 jazz-CD's verkocht, voor een bedrag van bijna 12 miljoen gulden. Jazzconcerten worden onveranderd goed bezocht. De gemiddelde luisterdichtheid van Radio 4 begin vorig jaar was 0,3 procent, let wel voor een zender die, in alle verscheidenheid, 24 uur per dag klassieke muziek uitzendt. Het programma Sesjun van de TROS scoort in die periode alleen al gemiddeld 0,4 procent, de luisterdichtheid van Radio 3 is op dat zelfde tijdstip gezakt tot 0,1 procent, even hoog als het VPRO programma Jazz op vier!

Voor Radio 4 zijn elke dag tientallen programmamakers actief en de publieke omroep heeft daarnaast symfonieorkesten en koren in vaste dienst.

Niemand van ons zal het belang van een goede klassieke muziekprogrammering voor het muziekleven in Nederland in twijfel trekken, maar de zorg voor een goede Radio 4-programmering en de daar aan gerelateerde kosten staan in schril contrast met het ontbreken, bij de huidige omroepbestuurders, van enige belangstelling voor en inzicht in de betekenis van jazzmuziek.

Fundamentele veranderingen in het muziekbeleid bij de publieke omroepen zullen niet van binnen uit geïnitieerd worden, daarvoor is druk van buitenaf nodig. De geschiedenis heeft laten zien dat dit tot opzienbarende resultaten kan lijden.

Laten we ons doel dan ook helder formuleren: de oprichting van een publieke radiozender 'Jazz op Radio 6' waarop naast jazz ruimte dient te zijn voor aanverwante muziekgenres als blues, gospel en etnische muziek, en dat 24 uur per dag. De aan te stellen zendercoördinator dient in samenwerking met de omroepen te zorgen voor het aantrekken van jonge, enthousiaste en deskundige programmamakers, die ieder vanuit hun specifieke deskundigheid een deelprogrammering voor hun rekening nemen.

Jazz is, in al zijn verschijningsvormen, naast popmuziek, een van de belangrijkste muziekstromingen van de 20ste eeuw en vormt, omdat het openstaat voor nieuwe culturele invloeden, het artistieke cement tussen veel hedendaagse muziekstijlen. Deze specifieke positie van de jazz rechtvaardigt een vaste plek in het publieke bestel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden