Java

Oude foto's zijn zuiniger. Ze tonen meer per vierkante centimeter. In de tijd dat er minder foto's waren werden ze met meer zorg gemaakt en aandachtiger bekeken....

Deze foto maakt weinig geluid. De fotograaf met het grote toestel heeft er zijn tijd voor genomen. Zijn aanwezigheid was dominant. Zeven personen in beeld richten zich naar hem, en ook de achtste, geknield in het gras, neemt een gepaste pose aan. Deze foto lijkt onecht, we moeten enige moeite doen om dit te geloven, we herkennen weinig in beeld. Dit is een tafereel uit een andere wereld.

De foto is twaalf centimeter hoog en zeventien centimeter breed. Hij werd opgenomen op een glazen negatief van hetzelfde formaat. Alles in beeld is haarscherp. Als we er met een vergrootglas naar kijken zien we steeds meer. De textuur van het dak, de kleren van de Javanen, elektriciteitsdraden, de takken die soms de vorm aannemen van een mens tussen de bomen.

De foto werd afgedrukt op dun, grijzig papier en gekleefd op een karton. Rondom het beeld zijn er ornamenten, maar aan de ene kant werd het karton ruwweg afgeknipt. Dit was een kostbare en belangrijke foto. Een pronkfoto, de uitstalling van macht en weelde.

De man in de auto en de vrouw bij de auto spelen de hoofdrol. Ze gedragen zich zichtbaar ontspannen. Zij, met één voet op de trede, hij met de arm geleund op de zetel. Tussen hen is er de hond. Het beest steekt zijn tong uit. Zo kunnen we zien dat deze opname gemaakt werd bij een korte belichtingstijd, want deze houding is, zelfs voor een hond niet lang vol te houden.

De hoofdrolspelers worden omringd door de zes anderen. Zij staan er ernstig en stijfjes bij. Ze kregen elk een rol en een plaats in beeld. Het zijn als marionetten. Ze spelen niet hun eigen rol, ze verhouden zich slechts in relatie tot de twee blanken.

De fotograaf heeft niet alleen de mensen gefotografeerd, maar ook de huizen en de omgeving. Het is opvallend dat de auto niet midden in beeld staat, en dat er ook aandacht is voor de lucht boven de bomen. Anderzijds werd de vrouw rechts maar half weergegeven. De fotograaf vond haar aanwezigheid duidelijk niet belangrijk. In feite zijn de mensen slechts stippen in dit beeld. De fotograaf nam niemand in de voorgrond. Hij organiseerde een afstandelijk tafereel. We hebben de indruk dat er een geheim rust op deze foto. Dat er tussen de bomen nog ogen zijn die naar ons kijken. Dat hier niets is wat het lijkt te zijn. Er hangt onweer in de lucht.

'Het gaat om de familie G. Lamers in het jaar 1918 wonend in Garoet, Treanger, op Java. De heer Lamers was vermoedelijk ambtenaar bij het Binnenlands Bestuur. Aan het woonhuis te zien had hij toen nog geen hoge functie. Het witgekalkte huis heeft gedek-bilek-muren (gevlochten rotan). Het langwerpige gebouw links is het kantoor. De bedienden zijn opgetrommeld om op de foto te komen, onder anderen de kokkie en de kebon. De auto werd aangezwengeld door de krnet, wellicht niet de chauffeur want die had een jasje aan.

'Mevrouw Lamers (noja besar) staat trots op de voorgrond met haar sleutelmandje. Veel kasten in huis en de goedang waren ook in die tijd op slot. Gedang = spen- of voorraadkamer, op de achtergalerij (blakan) waar onder meer suiker, rijst (bras), houtskool (arang), olie (klapperolie en petroleum) werd opgeslagen. De bedienden kregen behalve een klein geldbedrag loon in natura. Achter het huis zou een flamboyant kunnen staan. Hoge klimboom, beeldschoon bloeiend met grote vuurrode bloemen. De naam van mijn vriendin die de foto momenteel in haar bezit heeft is Bea van Blommenstein. Wij zijn beiden geboren en getogen op Java. Wies Hering, Heemstede.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.