Rondgangeindexamens kunstopleidingen

Járen werk je als student aan een kunstopleiding toe naar het eindexamen. En nu gaat het niet door

Beeld Nastia Cistakova

De eindexamenperiode van de Nederlandse kunstopleidingen is aangebroken. Hoe wordt dat georganiseerd zonder publiek? Een rondgang.

Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie (ATKA)

Het afstudeerproject van het Amsterdamse acteurstrio Collectiet gaat over porno. En hoewel het voor spelers Shelley Bos, Pip Lucas en Damaris de Jong natuurlijk een schok was dat hun geplande voorstelling niet kon doorgaan, bleek het alternatief, een onlineproject, thematisch eigenlijk wonderwel te passen. Collectiet maakt nu een website, die bezoekers lokt met de suggestie van porno, maar vervolgens intieme, kwetsbare verhalen presenteert over seksuele fantasieën. Hun project You Can Not Lockdown My Fantasies wil bezoekers inspireren, hun fantasie prikkelen en seksuele fantasieën bespreekbaar maken.

‘De coronarealiteit dringt zich ook thematisch op aan de afstudeerprojecten, zegt Yvette Fijen, artistiek leider van de Amsterdamse Toneelschool en Kleinkunstacademie (ATKA), onderdeel van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. Zo bleek porno in quarantainetijd een populair tijdverdrijf, en gaat het onderzoek van Collectiet ook over de onmogelijkheid van fysiek contact, en het feit dat we volledig aan onze fantasieën en dus ons brein zijn overgeleverd. Fijen: ‘Die nieuwe ontwikkelingen en inzichten uit deze periode nemen de makers mee in hun projecten.’

Acteurs aan toneelscholen studeren altijd af met een voorstelling, en dat gaat nu niet. Dat was een klap voor de laatstejaars aan de erkende toneelscholen in Utrecht, Amsterdam, Arnhem en Maastricht. Veertien acteurs studeren nu zonder voorstelling af in Amsterdam. ‘Het vierde jaar vormt de apotheose van alles waar je naartoe werkt, de sprong naar de beroepspraktijk. Die valt nu voor een hele lichting weg’, zegt Fijen. Niettemin is besloten toch de schouders eronder te zetten, en een groot onlinefestival te presenteren in juni, met alle opleidingen – ook dans, scenografie, mime, regie, waarbij de school denkt aan een combinatie met kleinschalige liveprojecten, zodra dat weer mag. ‘Ook het diplomafeest gaat door, op een andere manier. Hoe, dat is nog geheim.’

Er was ook een meevaller voor de school: de audities werden dit jaar begin maart gehouden, toevallig iets eerder dan normaal. Dus alle nieuwe aanstormende acteurs hebben gewoon nog live auditie gedaan.   
Herien Wensink

Codarts Rotterdam (conservatorium)

Zelf deed Hans Leenders zijn eindexamen slagwerk ‘gewoon’ met een concert in de kleine zaal van De Doelen in Rotterdam, in 1995. ‘Dat is het moment waar je gedurende je hele opleiding naar toewerkt’, vertelt Leenders, inmiddels artistiek manager van het Rotterdamse conservatorium Codarts. ‘Alles is gericht op dat grote eindconcert.’

Maar optreden zit er voor conservatoriumstudenten nu niet in. De oplossing: er wordt gekeken naar wat de musici in eerdere jaren van hun opleiding hebben gedaan. Leenders: ‘Eigenlijk is het eerlijker. Zo’n examenconcert is als een foto, het hele traject dat iemand heeft afgelegd, is een film. Je kon een slecht cijfer krijgen omdat je toevallig een slechte dag had op je eindconcert.’

Natuurlijk moest er wel een sluitstuk komen, vinden ze ook op andere conservatoria. ‘We vragen studenten een portfolio samen te stellen, met daarbij een film van 20 à 25 minuten van het repertoire dat voor het eindexamen gepland stond. Ze kunnen het eventueel aanvullen met oudere filmpjes. De studenten schrijven een reflecterend verslag. Op 14 juni moeten ze het inleveren. Een examencommissie bekijkt het materiaal en bespreekt dat vervolgens met de student.’

Fraudegevoelig, zo’n opname? ‘Je merkt het echt wel als er is geknipt. Als studenten het een aantal keer overdoen, vind ik dat niet zo erg; het geeft toch aan waar ze staan. We willen graag examenconcerten faciliteren als het moment zich voordoet. Zo’n concert is een visitekaartje en een feestelijk moment. Maar dat wordt dan echt ceremonieel.’

En hoe zit het met de audities? ‘Die stonden al gepland in de tweede week van de lockdown. We hebben de selectie gemaakt op basis van video’s. Sommige musici waren overduidelijk toelaatbaar, als we twijfelden hebben we gevraagd of ze konden voorspelen via Zoom. Ik vrees wel dat meer kandidaten zich door financiële omstandigheden en reisbeperkingen zullen terugtrekken. Gelukkig zijn er altijd meer mensen toelaatbaar dan we kunnen aannemen.’
Merlijn Kerkhof

Gerrit Rietveld Academie, Amsterdam

Nu musea razendsnel de stap naar digitaal hebben gemaakt, ligt het voor de hand om ook de jaarlijkse eindexamententoonstelling van de Rietveld Academie online te laten plaatsvinden. Toch kiest de Rietveld niet voor deze oplossing, vertelt Ben Zegers, lid van het college van bestuur: ‘De tentoonstelling is een moment waar afstudeerders naartoe werken. We merken dat studenten die fysieke show heel belangrijk vinden en willen daaraan gehoor geven.’

IJs en weder dienende gaat de tentoonstelling op de Amsterdamse academie dus door, zij het wat later: eind augustus in plaats van begin juli. Andere afstudeeractiviteiten vinden wel online plaats. Onderwijs gebeurt al op afstand en ook het beoordelen van het eindexamenwerk zal via videobellen en online portfolio’s plaatsvinden. De academie heeft net de jaarlijkse toelatingsrondes voor nieuwe studenten achter de rug, voor het eerst ook volledig digitaal. ‘Het ging verrassend goed’, aldus Zegers. ‘Dat sterkt het vertrouwen dat het eindexamen ook op deze manier kan werken.’

Uiteraard wordt het werken op de academie gemist, zowel het sociale verkeer als de faciliteiten. Experimenteren met materialen en technieken is een stuk moeilijker in een studentenkamer. De Rietveld Academie onderzoekt daarom mogelijkheden om werkplaatsen stapsgewijs op een veilige manier open te stellen voor eindexamenstudenten.

De veertien afdelingen spelen elk op hun eigen manier in op de nieuwe situatie. Zo bundelt Grafisch Ontwerp het afstudeerwerk in een gezamenlijke publicatie en kregen studenten van de afdeling Design LAB de opdracht een product te ontwerpen voor de publieke ruimte in de anderhalvemetersamenleving.

Eén ding blijft hetzelfde: de kaders voor het beoordelen van het afstudeerwerk, waarvoor de criteria landelijk vastliggen. ‘Misschien is door de omstandigheden de kwantiteit wat lager en zijn formaten kleiner’, zegt Zegers. ‘Maar de kwaliteit moet onverminderd hoog zijn. In hoeverre ben je in staat om als kunstenaar of ontwerper je ideeën overtuigend voor het voetlicht te brengen? Daar gaat het om en daar veranderen de omstandigheden niets aan. Misschien voegen ze er zelfs op een verrassende manier iets aan toe.’
Sarah van Binsbergen

Nederlandse Film en Televisie Academie (NFTA), Amsterdam

Dat ze straks te boek staan als ‘de coronalichting’ – het is een angst van de vierdejaarsstudenten aan de Nederlandse Film en Televisie Academie (NFTA). Dat iedereen, van de naar talent speurende mensen uit het vak tot de belangstellende pers, bij voorbaat veronderstelt dat deze jaaroogst gemankeerd zal zijn, vanwege dat virus. Geen sprake van: de eindexamenproducties van de lichting 2020 waren al gedraaid voor het land op slot ging. Films hebben nu eenmaal een relatief lange productietijd. En om de studenten zo goed mogelijk voor te bereiden op de praktijk, is die omstandigheid ingebed op de opleiding. De gezamenlijke producties van studenten uit afstudeerrichtingen als regie, camera, productiedesign, scenario en licht zijn afgelopen zomer al bedacht, de eerste draaidagen vingen aan in de herfst. ‘Het is een goed jaar’, zegt Bart Römer, directeur van academie. ‘Dat hoor ik van de studieleiders. Hoe goed precies, dat weten we straks.’

De postproductie loopt wel vertraging op. ‘We hebben de editors computers mee naar huis gegeven, maar voor de finesses moeten ze straks wel nog naar school. Net als de sound-designers.’ Normaal gesproken gaan de elf à twaalf films in juni in première in de grote zaal van filmmuseum Eye in Amsterdam, voor een publiek van professionals en journalisten. Kunnen de studenten hun visitekaartje afgeven; in 2017 nog won Marit Weerheijm de studenten-Oscar voor haar afstudeerfilm Grijs is ook een kleur.

Maar een vanwege half- of kwartvolle zaal acht Römer geen geschikt alternatief. ‘Je hebt sfeer nodig voor zo’n dag. We zoeken naar een geschikt podium, mogelijk ook in samenwerking met het Nederlands Film Festival. We willen de films nu na de zomer presenteren, liefst in september.’

Vermoedelijk ondervinden ook de derdejaars, tweedejaars en de eerstejaars, die door te videobellen met de toelatingscommissie zijn geselecteerd, na de zomer hinder van het virus. Want hoe wordt er straks gefilmd? ‘We zullen het protocol van het beroepsveld volgen’, zegt Römer: ‘Maar er zijn nog heel veel vragen.’
Bor Beekman

Door de hele stad

Kunstplatform Nest in Den Haag wil de lichting die dit jaar afstudeert aan kunstopleidingen in Nederland ondersteunen met een expositie in de openbare ruimte van Den Haag. Vanaf juli zullen alle posterreclameborden in Den Haag gewijd zijn aan een selectie van eindexamenwerk. Nest heeft een selectiecommissie samengesteld waarin onder anderen Benno Tempel (directeur Kunstmuseum Den Haag) en Iris Kensmil (beeldend kunstenaar) plaatsnemen. Werk moet voor 1 juni worden opgestuurd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden