Review

Janzen en Oerlemans zetten Kloos goed neer als schrijver en redacteur

Uitstekende biografie van Willem Kloos.

Als je een hoofdpersoon voor een biografie zou mogen verzinnen dan kom je al gauw uit bij iemand als Willem Kloos. Wat een type. Een echte dichter. Drankzuchtig, argwanend, suïcidaal, klagerig, egocentrisch, hysterisch, sociaal onhandig en bij het geringste akkefietje diep gekrenkt. Maar wél de schepper van enkele onvergetelijke, smartelijke gedichten, en de centrale figuur van dé vernieuwingsbeweging in de Nederlandse literatuur eind 19de eeuw.

Geen wonder dat dit onderwerp al gekaapt was. Vijf jaar geleden publiceerde Bart Slijper In dit gevreesd gemis. Een voortreffelijke biografie, dicht op de huid van Kloos en de zijnen geschreven. Volledig was de biografie niet; Slijper concentreerde zich op de vriendengroep rond Kloos.

Onlangs verscheen er weer een Kloos-biografie, van Peter Janzen en Frans Oerlemans, die beiden op Kloos promoveerden. Ook dit is een uitstekende en goed geschreven biografie, completer en wetenschappelijker dan die van Slijper. Ook zij richten zich vooral op de Amsterdamse jaren - ongeveer tot 1896, literair gezien de belangrijkste periode en de sappigste om te beschrijven.

Peter Janzen en Frans Oerlemans, non-fictie, Willem Kloos (1859-1938) - O God, waarom schynt de zon nog!
Vantilt; 408 pagina's; euro 29,50.

Over de treurige jeugd vertellen Janzen en Oerlemans iets meer dan Slijper, net als over zijn huwelijk. Zijn vrouw redde hem van de waanzin en drankzucht, maar het was meteen gedaan met zijn talent, al produceerde hij nog talloze matige gedichten en kritieken en bleef hij redacteur van De Nieuwe Gids.

Sterk punt is dat de auteurs Kloos goed neerzetten als dichter en tijdschriftredacteur. Kloos' gekte wordt goed gedocumenteerd. Alleen al het hoofdstuk over zijn opname in een inrichting, een zelfmoordpoging en zijn totale ontreddering maakt dit boek het lezen waard.

De kwestie 'was hij homo of niet?' komt in het nawoord aan bod. Een zwaktebod, het antwoord zou uit het verhaal zelf moeten blijken. Volgens deze biografen was Kloos geen homo; dweperige vriendschappen tussen heteromannen waren eind 19de eeuw normaal. Maar als je de gedichten voor Jacques Perk en Albert Verwey leest, kun je een homo-erotische inslag moeilijk ontkennen. Kloos' enorme jaloezie op de vriendinnen van beiden en de ijver waarmee hij later passages over zoenende mannen veranderde, zijn veelzeggend. Hier volg ik Slijper: tussen hetero en homo zit een heel scala. En Verwey bekende ooit dat er bij hem en Kloos sprake was van 'zedelijke degradatie'. Maar wat een weelde, twee goede Kloos-biografieën.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden