Recensie Liefde & aardbevingen

Jan Mulder vertelt met grootse gebaren, verheven stem en zonder het prekerige te schuwen (twee sterren)

Toch schittert er ergens iets in het rommeltje dat Jan Mulder bijeen heeft gepend in zijn Groningse roman.

Beeld Deborah van der Schaaf

Huile. Jan Mulder (1945) had geen troostelozer naam kunnen bedenken voor het dorp in Noord-Groningen waar zijn roman Liefde & aardbevingen zich afspeelt. De boeketreeksachtige titel ten spijt is er weinig romantiek te beleven, daar in het epicentrum van de gaswinning, waar de bevolking door aardbevingen geteisterd wordt. Zelfmoord is aan de orde van de dag: ‘de kolk en de waterput zijn de nummer 1 Eruit Stappen’.

De man die de lijken opvist is de barmhartige Huilenaar Wilhelmus Voorbosscher, oftewel: Oom Wee. Hij is een kinderlijke man die zich evenwel altijd plechtstatig uitdrukt, met name in de liefdesbrieven die hij aan beroemde vrouwen schrijft. Aan Miss World: ‘Gaat u vooral door met uw streven ons te verbluffen met de lichamelijke gratie’. Hij is een brave borst die het goede voor de gemeenschap wil doen (vandaar het dreggen van de zelfmoordenaars) maar ook zo’n mannetje dat jonge meisjes op schoot neemt en te verrukt naar zijn nichtje kijkt. Het type overenthousiaste, wild kwispelende hond, aandoenlijk maar op den duur nogal vermoeiend.

En toch een personage waar een verhaal in zit, want hoe vergaat het zo’n iets te optimistische kwispelaar in een door rampspoed geplaagd, triest dorp als Huile? Dat probeert Jan Mulder ons te vertellen en hij doet dat op zijn Jan Mulders: met grootse gebaren, verheven stem, het prekerige niet schuwend. Waarom hij verteller Ocktje in het leven heeft geroepen is een raadsel, want behalve dat zij een film over haar oom wil maken komen we bijna niets over haar te weten. Wie is ze? Vanuit welke situatie vertelt ze? En wanneer? Tegenwoordige tijd en verleden tijd lopen slordig door elkaar. Iets rustig vertellen of uitleggen is haar niet gegund: van meet af aan wordt ze door haar schepper overschreeuwd.

Of is het de bedoeling dat Ocktje spreekt met de stem van een boze columnist die zich opwindt over de wanpraktijken van de gaswinning en daarover in weerwil van het verhaal losbarst? Over de ‘directeur van het gas’: ‘Hij verschanste zich achter de muur van de macht, bijgestaan en verdedigd door de minister van Economische Zaken en Shell/ExxonMobil, ijzingwekkend onaangedaan reagerende instanties, die van een instortend slaapkamertje en een schreiend kindje niet nerveus worden en natuurlijk nooit schuld bekennen.’ Hieruit blijkt ook dat Mulder zich in het vuur van een pleidooi niet kan bezighouden met een detail als de leesbaarheid van een zin. Uiteraard.

Punt is dat Mulder continu dit soort preken houdt. Over de innerlijke strijd van gelovigen, over windturbines, over erotiek, over de religieuze teksten van Bach. In lange, kromme zinnen (waarin soms een woord compleet vergeten is) vol archaïsche uitdrukkingen. Ze vormen warrige betogen, de samenhang met het verhaal – voor zover daarvan nog sprake is – ontgaat je. Ze worden bovendien doorspekt met onbegrijpelijke aforismen, zoals: ‘Wanneer de zwarte meren liefdevol worden en de omgeving vijandig toekijkt, is er een kracht die alles te boven gaat’, ‘De wereld is opgedeeld in een ballroom waar de roofvogels dansen en een slagveld om de mussen te verpletteren’ en ‘In een huis vol schaamte juichen de baby’s.’

Het resultaat is een geëxalteerd rommeltje. Toch schittert er wat, zo hier en daar: ‘Een spade in de grond steken is het begin van het gevecht om hem er weer uit te krijgen.’ Dat verbeeldt op prachtige wijze niet alleen de stugheid van de Groningse bodem maar ook die van de mensen die erop leven en de worsteling die hun bestaan is. Misschien dat we Liefde & aardbevingen het beste kunnen lezen als één grote allegorie; het boek als de toestand na een flinke aardbeving. Puin waartussen je naar kostbaarheden moet zoeken.

Jan Mulder: Liefde & aardbevingen

De Bezige Bij; 191 pagina’s; € 19,99.

Op allerlei manieren over boeken schrijven, daar is de boekenredactie van de Volkskrant de hele dag mee bezig. Maar hoe kiezen zij welke boeken uit het enorme aanbod worden behandeld, en hoe bepaal je wat goed en slecht is? Boekenchef Wilma de Rek: ‘Een roman is goed als je erin wilt blijven wonen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden