INTERVIEW

'Jan leerde mij kijken, tekenen vond ik altijd al leuk'

The Red Turtle is de eerste lange animatiefilm van Oscarwinnaar Michaël Dudok de Wit. Animator Bob Wolkers, zoon van schrijver Jan Wolkers, werkte eraan mee. 'Dit werk gaat nooit vervelen, althans niet in één mensenleven.'

Bob Wolkers Beeld Eva Roefs

'Ik had eigenlijk wel verwacht dat je zou vragen wat Jan van de film had gevonden', zegt Bob Wolkers (35) na een uur. Hij grinnikt. Nou, wat had zijn vader van The Red Turtle gevonden, de eerste avondvullende animatiefilm van Oscarwinnaar Michaël Dudok de Wit, waar zijn zoon als animator aan heeft meegetekend? 'Ik weet zeker dat hij hem fantástisch gevonden had. Allereerst omdat ik eraan heb meegewerkt, hij was altijd positief over wat ik deed, maar vooral omdat de natuur in de film een hoofdrol speelt. De hoofdpersoon spoelt aan op een onbewoond eiland. Meer wil ik niet zeggen over de plot - iedereen moet zelf gaan kijken, als je het mij vraagt is het een meesterwerk. Mijn moeder zag de film deze week, het deed haar erg denken aan Texel, zei ze.'

Een redelijk imposante borstkas, een manier van gesticuleren en praten die onmiskenbaar aan zijn vader doet denken - hij kijkt wat minder nors, dat wel. Zelf ziet hij het ook, als hij oude foto's van de negen jaar geleden overleden schrijver Jan Wolkers bekijkt. Hij lijkt op hem, zijn tweelingbroer Tom (negen minuten jonger) lijkt meer op hun moeder Karina. 'Maar ik lijk ook erg op oom Hendrik, heb ik gehoord, een broer van mijn opa.'

Momenteel werkt Wolkers aan een korte animatiefilm in Den Haag bij Anikey Studios, op een bedrijventerrein. Afspreken met hem kan alleen voor 9 uur of na zessen, de rest van de tijd werkt hij. Zo gaat dat eigenlijk al jaren. Sinds hij in 2010 werkte aan The Illusionist, een Frans-Britse animatiefilm naar een scenario van de wereldberoemde cineast Jacques Tati, is hij een tamelijk veelgevraagd animator. Zijn werk voor The Red Turtle is het voorlopige hoogtepunt, een 'droomproject' - al sinds de in Londen wonende Nederlander Dudok de Wit met de korte animatie Father and Daughter in 2000 een Oscar won, wordt er vol verwachting uitgekeken naar zijn eerste lange film.

Ook door Wolkers, die fan was van Dudok de Wit sinds zijn eerste film. 'Hij is, naast een van de aardigste mensen die ik ken, iemand die perfect aanvoelt hoe hij beelden moet componeren. Zijn werk is symbolisch zonder dat het opdringerig of hoogdravend wordt.'

Toen Wolkers zes jaar geleden hoorde dat die film van Dudok de Wit er eindelijk zou komen, en dat de regisseur tekenaars zocht die 'realistisch en subtiel' konden animeren, solliciteerde hij. 'Ik heb een testje gemaakt, een animatie op papier: je tekent en filmt die tekeningen, zodat het gaat bewegen. Daarna kreeg ik een aardige mail van Michaël, ze wilden me graag aan boord hebben. In 2014 mocht ik komen, naar Angoulême in Frankrijk, waar studio Prima Linea is gevestigd. Daar zaten we acht maanden lang dagelijks met zo'n twintig man te tekenen. Iedereen was zich ervan bewust dat het een heel bijzonder project was.'

Het ging ongeveer zo: 'Je krijgt een scène toegewezen. Er is een storyboard, de achtergrond is al getekend. Je spreekt de scène door met de regisseur: waar het personage moet komen, wat hij moet doen. Je tekent frame voor frame - tientallen tekeningen om één minuut te vullen. In principe werkt het hetzelfde als bij de oude Disney-films, met het verschil dat we nu direct in de computer tekenen.'

De Gids

De Nederlandse animator, illustrator en regisseur Michaël Dudok de Wit won in 2000 een Oscar voor zijn korte animatiefilm Father and Daughter. The Red Turtle is zijn eerste lange film. In de bijlage Sir Edmund van zaterdag is hij de gids.

Gaat dat niet tegenstaan, acht maanden lang de hele dag tekenen?

'Nee hoor, helemaal niet. Het is hartstikke interessant om iets leven te geven, om te bedenken hoe je iemand in een bepaalde situatie laat bewegen. Dat kan nooit gaan vervelen, althans niet in één mensenleven. Ik kreeg het tekenen mee van thuis. Jan heeft mij en mijn broertje Tom leren kijken. Een glas is van boven een cirkel, maar als het op een afstandje op tafel staat, is het ovaal. Hij liet ons stillevens maken van voorwerpen die hij neerzette. Een pot met spaghetti, paprika's in een weckpot, appeltjes en bloemen. Ik was er niet mee bezig of ik er goed in was, ik had er plezier in, dat telde. De fascinatie voor animatie kwam uit mezelf. Ik herinner me een tekenfilm op televisie over een rupsje dat wil vliegen. Daarom gaat hij in een badmintonshuttle zitten. Hij wordt dan net zo lang heen en weer geslagen tot hij ontzettend misselijk is. Als hij zich later tot vlinder ontpopt, kan hij niet meer vliegen zonder misselijk te worden. Zielig, ja. Het filmpje heette Gagarin. Maar ik vond Disneyfilms ook boeiend, hoor.'

Recensie The Red Turtle

Een betoverend geanimeerde allegorie over de cyclus van het leven. Lees hier de hele recensie van Berend Jan Bockting

Was er sprake van zachte dwang, of mochten jullie ook computerspelletjes spelen?

'Het tekenen was iets wat Jan aanreikte om ons te stimuleren, maar mijn broertje en ik hebben het altijd leuk gevonden om te doen. Laat je niet dwarsbomen, blijf hard werken en leren, heb plezier. Dat is de belangrijkste les die ik van mijn ouders leerde, al zitten ze heel verschillend in elkaar. Jan was intuïtief, Karina is meer intellectueel. Ze heeft een enorme kennis.en een idioot goed geheugen, weet nog steeds wie er in welke minuut scoorde in voetbalwedstrijden van dertig jaar geleden. Jan hield minder van analyseren. Als ik vroeg hoe ik het been van een paard moest tekenen, begon hij nooit over anatomie. Hij zei alleen: goed kijken. Als je vaak genoeg naar iets kijkt, begrijp je het vanzelf.'

Beeld uit The Red Turtle

Jullie mochten doen wat je wilde, zo lang je maar hard werkte.

'Klopt. We mochten wel computerspelletjes spelen, maar in beperkte mate. Een uurtje per week, geloof ik. Maar we keken 's avonds veel met onze ouders naar series: Blackadder, Laurel & Hardy, detectives. Ik heb de werkethiek en de discipline van mijn vader, denk ik. Een dag niksdoen is niet aan mij besteed. Als ik op vakantie een paar dagen niet teken, voel ik me ongelukkig.'

Wolkers' biograaf Onno Blom zegt: Bob en Tom zijn opgegroeid in het paradijs.

'Onno is een goede vriend, doe hem de groeten. En ja, het klopt wat hij zegt. Mijn ouders zijn voor ons naar Texel verhuisd. Daar waren we omringd door natuur, het was er rustig: een ideale omgeving om op te groeien. Tussen de middag kwamen we thuis van school, Jan maakte lekkere soep voor ons en we bespraken we wat we op school hadden gedaan. Eigenlijk best gewoon. Jan werkte in zijn atelier aan huis. Als wij bij hem gingen kijken, zagen we de mooiste dingen gebeuren.'

Frame voor frame

Hoe kwam The Red Turtle tot stand? 'We zaten acht maanden lang dagelijks met twintig man te tekenen. Iedereen was zich ervan bewust dat het een heel bijzonder project was. Je krijgt een scène toegewezen. Er is een storyboard, de achtergrond is al getekend. Je spreekt de scène door met de regisseur. Je tekent frame voor frame - tientallen tekeningen om één minuut te vullen. In principe werkt het net als bij oude Disneyfilms, met het verschil dat we nu direct in de computer tekenen.'

Wanneer ben je zijn werk gaan lezen?

'Dat weet ik niet meer precies, ik was best jong. Ik vond het heel goed geschreven. En het viel me op dat er veel seksueel expliciete passages in voorkwamen.'

Was dat ergens raar of ongemakkelijk?

'Waarom zou het raar of ongemakkelijk zijn als iemand over seksualiteit schrijft, ook als het je vader is? Het is een normaal onderdeel van het leven. Mijn vader heeft gewoon het lef gehad erover te schrijven, en in zijn tijd was dat een stuk schokkender dan het nu zou zijn. Kijk maar even op internet, dan zie je veel heftigere dingen dan wat er in die boeken staat.'

Heb je je actief verdiept in het leven van je vader?

'Niet echt. Ik heb niet het idee dat ik alles weet, maar dat hoeft ook niet; het lijkt me niet goed om op die manier met je ouders bezig te zijn. Voor mij was het gewoon mijn vader, die elke dag bij ons was.'

Is er contact met je halfbroers uit Jans eerste huwelijk?

'Vroeger kwamen ze weleens langs met Kerstmis. Op een gegeven moment hield dat een beetje op. Er is geen hecht contact. Ik kan het prima met ze vinden, maar ze zijn een stuk ouder (Eric is 68, Jeroen is 63, dochter Eva overleed in 1951 op 2-jarige leeftijd door een ongeluk in bad, red.). Zij hebben hun leven en ik het mijne.'

Eric Wolkers vertelde in een interview met Vrij Nederland over de 'aframmelingen' die hij van zijn vader kreeg. Hij liet blijken dat hij jaloers was, dat Jan voor jullie zo'n andere vader was dan hij voor hem was geweest.

'Ik heb het ook gelezen. Als Eric er was, voelde ik dat er iets in de lucht hing, waar ik toen niet de vinger op kon leggen. Ik kan me voorstellen dat er sprake was van jaloezie. Je vader, met wie je zelf geen goed contact hebt, krijgt op latere leeftijd nog twee kinderen met wie het allemaal fantastisch lijkt te gaan. Ik snap het wel. Maar over dat verleden kan ik verder weinig zeggen, ik was er niet bij.'

De familie Wolkers in 1993 in het atelier van Jan. Beeld anp

Jan was 55 toen jullie werden geboren. Merkte je dat hij ouder was dan andere vaders?

'Ik groeide op met het besef dat hij ouder was, ik wist dat hij er het grootste deel van mijn leven niet zou zijn. Afgezien van dat feit heb ik zijn leeftijd altijd als iets positiefs ervaren. Hij was rustiger, had meer levenservaring. We konden geen sprintje met hem trekken, maar aan de andere kant: de meeste vaders kunnen niet uitleggen hoe je een stilleven tekent. Voor mij was hij een fantastische vader, de beste die ik me kon wensen.'

Hij heeft later gezegd dat hij het heel erg vond toen jullie het huis uit gingen.

'Ons heeft hij nooit met die gevoelens lastiggevallen. Hij was blij dat ik in Tilburg naar de kunstacademie ging. Ik belde hem vaak, om advies te vragen over een tekening die niet lukte, of als ik ergens anders mee worstelde. Hij stelde me dan gerust of we lachten de problemen samen weg. Dat mis ik nog steeds erg, die telefoontjes.'

Wat heeft hij meegekregen van jouw animatiecarrière?

'Niet veel. Hij wist dat ik bezeten was door animatie en hij heeft animaties gezien die ik maakte tijdens mijn studie, maar hij was al overleden voor ik aan films ging werken. Hij heeft wel meegekregen dat ik een kinderboekje heb geschreven en getekend, Tim wil een baasje. Toen hij in het ziekenhuis lag heeft hij aan iedereen de tekeningen laten zien.'

Hoe vaak ga je nu nog naar Texel?

'Niet zo vaak als ik zou willen. Een paar keer per jaar, ook omdat ik af en toe hele perioden in het buitenland zit. Gelukkig komt mijn moeder ook vaak naar mij en mijn broer toe.'

Is het niet eenzaam voor haar, in haar eentje in dat huis?

'Zij vindt eenzaamheid niet erg. Ze heeft al zo lang in dat huis gewoond, ze voelt zich er thuis. Ze wil niks anders. Ze is heel gelukkig.'

Onno Blom zei: Bob en Tom hebben gekozen voor een niet-burgerlijk bestaan, zonder kinderen, zonder auto, zonder hypotheek. Tom is onlangs weer gaan studeren.

'Dat klopt wel, al weet ik niet hoe bewust dat allemaal is. Als mijn vriendin een kinderwens had gehad, zou het misschien een ander verhaal zijn. We zijn sinds ons 18de samen, ze is illustrator en we kennen elkaar van de opleiding. Ze is mijn eerste en enige meisje.'

Dus wat dat betreft lijk je dan weer niet op je vader.

'Nee, haha! En daar ben ik ook wel blij mee, hoor.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden