Review

Jan Brokken laat voelen hoe belangrijk kunst kan zijn

Het is aangenaam verpozen met Jan Brokken in Sint-Petersburg. Hij was er februari 2015 om onderzoek te doen voor zijn boek De Kozakkentuin, over de vriendschap tussen Alexander von Wrangel, een jonge officier van justitie van Duits-Russische adel die in Siberië was gestationeerd, en de daarheen verbannen schrijver Fjodor Dostojevski.

De gloed van Sint-Petersburg is de spin-off van die onderneming. Terwijl Brokken op zoek was naar de sporen van Von Wrangel en Dostojevski, raakte hij ook in de ban van de stad zelf die hij veertig jaar eerder, in 1975, voor het eerst had bezocht. 'Door te reizen ben je voortdurend in dialoog met het verleden', schrijft hij. Dat verleden slingert zich door een decennium Petrograd (1914-1924), een kleine zeventig jaar Leningrad (1924-1991) en het Sint-Petersburg van daarvoor en daarna.

Het accent ligt op de hoofdrolspelers in de 20ste eeuw zoals Dostojevski en andere culturele grootheden als Osip Mandelstam, Vladimir Nabokov, Igor Stravinsky en Dmitri Sjostakovitsj. Want, zoals Brokken schrijft: 'Alles is literatuur in deze stad, alles is muziek. Of nee, literatuur, muziek, beeldende kunst, ballet, theater veroorzaken de gloed die deze stad uitstraalt.'

Een van Brokkens muzen is de dichteres Anna Achmatova. Aan de hand van haar Requiem, standbeeld en geschilderde portret begint hij zijn route door een geschiedenis van vervolgde intellectuelen en vernederde componisten in Rusland.

Non-fictie
Jan Brokken
De gloed van Sint-Petersburg - Wandelingen door heden en verleden
Atlas Contact; 202 pagina's; euro 19,99.

Als een stadsgids voert Brokken je via hun voetsporen in de straten en hun oude huizen door al die levensverhalen, vervlogen idealen en door overheden en machthebbers gebroken loopbanen waarover hij even helder als betrokken verhaalt. Een plattegrond van de stad zou geen kwaad kunnen, het is een ideaal boek om als reisgenoot mee naar Sint-Petersburg te nemen. Zo aanstekelijk werkt het: al lezend krijg je zin een vlucht te boeken.

Er valt soms best wat af te dingen op de bruggetjes die Brokken maakt naar een gedicht of schilderij, maar hij laat je trefzeker voelen hoe belangrijk kunst kan zijn. Dat poëzie er zoveel toe doet dat je, in de woorden van Mandelstam, er de doodstraf voor kunt krijgen. En dat volgens Brokken de Petersburgers één grote troost hebben: 'Ze kunnen alles wat er voorvalt in hun stad [...] van een paar regels Poesjkin voorzien, Poesjkin die alles doorzag en alles doorgrondde.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.