Review

Jammer is dat de behandeling van Händels muziek minder ruimte krijgt

De auteur geeft de achtergronden van de teksten, de muziek zelf krijgt minder aandacht.

Drie jaar nadat Georg Friedrich Händel in april 1759 was begraven in Westminster Abbey, werd hij geëerd met een grafmonument van de beeldhouwer Roubiliac. Het ziet er wat protserig uit; de componist poseert wat onhandig tegen een achtergrond van wolken met daarop een harp spelende serafijn.

Dat Händel werd begraven in de Londense kerk waar ook de kroningen plaatsvonden, zei al veel. Maar met dit monument werd pas echt onderstreept hoe veel waarde de Engelsen hechtten aan de barokcomponist die in 1685 ter wereld kwam in het Saksische Halle, zich in 1712 in Londen vestigde en stierf als George Frideric Handel. Op het beeld buigt Händel zich over een partituur. Het zijn de noten uit de aria I know that my Redeemer liveth. 'Mesiah' (één s), staat erbij.

Het oratorium Messiah, dat vooral in de Angelsaksische wereld in de dagen voor Kerst talloze malen op de lessenaars staat, is nog altijd Händels meest geliefde werk. Er is vanaf het ontstaan in 1741 een vrijwel onafgebroken uitvoeringstraditie, wat heel uitzonderlijk is. Het stuk werd in de 19de eeuw soms met koren van wel duizend zangers uitgevoerd. Inmiddels is de traditie ook in Nederland geworteld; zo leidt alleen al dirigent/zakenman Pieter Jan Leusink deze maand vijftien Messiahs.

Non-fictie
Jonathan Keates
Messiah - Over de geschiedenis van Händels meesterwerk
Uit het Engels vertaald door Corrie van den Berg.
Ambo Anthos; 211 pagina's; euro 20,00.

De populariteit is opmerkelijk, want in veel opzichten is het stuk merkwaardig. Zo is er normaal gesproken in een oratorium sprake van een duidelijke dramatische handeling, terwijl de Messiah een episodisch karakter heeft: de tekst bestaat uit oudtestamentische profetieën, psalmen en de evangelies. Er zijn geen dialogen, geen 'actiemomenten'.

Voor de moderne luisteraar die niet is ingevoerd in het christendom, is er geen touw aan vast te knopen. De Brit Jonathan Keates, die in 1985 al het boek Handel - The Man & His Music uitbracht (drie eeuwen na Händels geboorte), schiet te hulp. Vorig jaar verscheen zijn boek Messiah in het Engels, nu is het beschikbaar in een Nederlandse vertaling van Corrie van den Berg.

Keates zet Händel neer als een slimme zakenman, een kosmopoliet die zich altijd aan de omstandigheden aanpaste. Dat blijkt ook al uit het feit hij zich vol overgave op Engelstalige oratoria stortte toen de belangstelling voor zijn Italiaanse opera's afnam. Keates beschrijft uitvoerig hoe het stuk tot stand kwam. De première was in 1742 in Dublin, toen Händel een paar mindere successen had in Londen.

Interessant is hoe de auteur het belang van de tekstschrijver (of beter: redacteur) benadrukt, de aristocraat Charles Jennens. Messiah was vooral zíjn project, en met het resultaat was Jennens niet helemaal tevreden. Keates verklaart waarom Jennens het levensverhaal van Jezus vertelt aan de hand van profetieën uit het Oude Testament. Hij kwam uit een conservatieve tak van de anglicaanse kerk, die zich zorgen maakte over het rationalisme en kerkstromingen die dogma's ter discussie stelden. Door voor teksten te kiezen waarin Christus niet eens voorkomt, zei hij: twijfel niet.

Keates biedt veel context. Jammer is dat de behandeling van de muziek zelf wat minder ruimte krijgt. Want hoewel je vast met beter gespitste oren zult luisteren als je de achtergrond van de teksten kent, is het cryptische libretto waarschijnlijk niet de reden van het succes. Wat maakt die kruidige aria He Was Despised nou zo goed, wat is er zo sterk aan dat Hallelujah-koor dat eeuwig in films en series blijft opduiken? Bij Keates moet je voor de antwoorden niet zijn. Messiah is vooral een toegankelijke inleiding op wat Keates terecht omschrijft als een gedurfd experiment - en een groot meesterwerk bovendien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden