James Last, cultheld van lounge avant la lettre

James Last deed voor de lichte muziek wat Bob Ross voor de schilderkunst deed: de drempel verlagen, een kunstvorm toegankelijk maken voor werkelijk iedereen. Degenen die zijn werk minder goed pruimden, noemden de op 86-jarige leeftijd overleden Duitse orkestleider maar al te graag 'James Overlast'.

James LastBeeld anp

Om een indruk te krijgen van de populariteit van James Last in Nederland, in de jaren zeventig en tachtig, hoef je je blik maar over de eindeloze lijst albumtitels te laten glijden: James Last op klompen (1969), Onder moeders paraplu (1970), Tulpen uit Amsterdam (1975), James Last in Holland (1987) en zo zijn er nog heel wat meer.

Nederland hield van de 'happy sound' van James Last, die gisteren op 86-jarige leeftijd overleed in zijn woonplaats Palm Beach in Florida. En Last bediende Holland op maat, al was zijn vrolijke, lichte orkestmuziek bijna overal razend populair: James Last (in Bremen geboren als Hans Last) verkocht meer dan tachtig miljoen albums in 150 verschillende landen.

Nederlanders die zijn werk minder goed pruimden, mochten de alomtegenwoordige fabrikant van orkestrale muzak graag snoevend 'James Overlast' noemen.

De piek van zijn populariteit lag in de jaren zeventig en tachtig. Hij was in veel opzichten de André Rieu van toen: de man die orkestmuziek gezellig maakte, naar eigen zeggen geïnspireerd door zijn landgenoot Bert Kaempfert. James Last deed voor de lichte muziek wat Bob Ross voor de schilderkunst deed: de drempel verlagen, een kunstvorm toegankelijk maken voor werkelijk iedereen. Easy listening of lounge avant la lettre; het zou hem later een cultstatus bezorgen.

Beste jazzbassist van Duitsland

Tijdens de Tweede Wereldoorlog genoot hij een muzikale vakopleiding aan militaire academie van Bückeburg bij Hannover. Meteen na de oorlog werd hij contrabassist in het orkest van Radio Bremen. Drie jaar op rij werd hij uitgeroepen tot beste jazzbassist van Duitsland. Zijn ster als arrangeur, componist en orkestleider rees snel.

Echt beroemd werd hij pas vanaf het moment dat hij in 1965 zijn eerste elpee als James Last uitbracht. De Engels klinkende artiestennaam was een bedenksel van zijn platenfirma. Zelf was hij er niet eens van op de hoogte gebracht.

In de vijftig jaren daarna zou hij bijna tweehonderd studioalbums opnemen, vaak zeven of acht per jaar. Bijna alle denkbare genres stipte hij aan: jazz, schlager, volksliedjes, klassiek, pop. De constante was zijn 'happy party sound': kneuterig maar o zo effectief.

Met zijn veertigkoppige James Last Orkest trok hij vanaf 1969 talloze malen de wereld rond. In 1972 deed hij zelfs een tournee door de destijds nauwelijks toegankelijke Sovjet Unie. Als componist en orkestleider maakte hij graag gebruik van unisono: eenstemmigheid, alle instrumenten dezelfde melodie, om de muziek eenvoudig en effectief te houden.

De platen bleven komen: Russische muziek op Russland-Erinnerungen (1979), doedelzakken op James Last in Scotland (1984), Abba-covers op James Last Plays ABBA (2001).

Schathemelrijk en opgelicht

Last bewerkte bestaande muziek, maar schreef ook honderden eigen stukken, waaronder wereldhits als Games That Lovers Play en Happy Heart, in 1969 zijn grootste hit in de Engelstalige landen, in uitvoeringen van Petula Clark en Andy Williams. In Nederland waren Einsamer Hirte (het thema van de film De Verlaten Mijn, 1979) en Biscaya (1982) zijn grootste singlesuccessen.

Last werd er schathemelrijk van, maar zag zijn vermogen verdampen toen oplichters hem verleidden tot investeringen in bedrijven die niet bleken te bestaan. Pas in 2000 was hij weer schuldenvrij.

Het verklaart deels waarom hij tot het einde bleef optreden. Na 2011 (Rijnhal, Arnhem) gingen zijn tournees aan Nederland voorbij. 'The LAST Tour: Einmal Noch' (2013) was bedoeld als afscheidsronde, zeker toen kort daarna zijn gezondheid verslechterde en hij een zware darmoperatie onderging, maar in maart en april van dit jaar beklom hij toch weer het podium voor 'Non Stop Music', een tournee die op 26 april 2015 glorieus eindigde in Keulen.

En de haters? Die zullen de miljoenen vinylelpees van 'James Overlast' nog jaren tegenkomen in de één-euro-bakken en op straat tijdens Koningsdag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden