'Jamai zochten we eigenlijk niet, maar vonden 'm wel'

Idols, de moeder aller talentenjachten, komt terug op tv. V blikt met de originele jury, Henkjan Smits, Jerney Kaagman, Eric van Tijn en Edwin Jansen, terug op het allereerste seizoen. 'Idols was een van de echtste programma's ooit.'

De juryleden in het eerste seizoen van de serie. Beeld anp

Halverwege de middag gaat het gesprek over de kandidaat die Jerney Kaagman het meest is bijgebleven. 'Weten jullie nog die meid die na haar auditie bij mij op schoot sprong?'

Inmiddels moet de 16-jarige in kwestie bijna 30 zijn. Op YouTube wordt ze geconserveerd als de schijnstoere puber die All That Jazz uit de musical Chicago zong voor de eerste jury van Idols: Kaagman, geflankeerd door Henkjan Smits, Edwin Jansen en Eric van Tijn. 'Ik word er wel vrolijk van in ieder geval, dus dat scheelt,' begon die laatste zijn commentaar. 'Maar ik vind eigenlijk wel dat je stem niet goed genoeg is. Het is niet wat ik van een popster zou willen horen. Maar je doet het wel heel leuk, vind ik.'

Zonder de andere kritieken af te wachten beende het meisje de auditieruimte uit ('Jullie weten NIET wat jullie missen. Wát een sukkels zeg!'), om vervolgens terug te komen en zich huilend in de armen van Kaagman te storten. 'Ik ga op tv komen. Ik ga echt voor lul staan als ze dit uitzenden.'

Natuurlijk zond RTL4 het uit en meer dan een miljoen mensen keken ernaar. De zender nodigde in 2002 iedereen tussen de 15 en 28 jaar die in zichzelf een popster ontwaarde uit om auditie te doen voor een talentenjacht. Voor het eerst waren die audities te zien op de Nederlandse televisie, inclusief de reactie van een vierkoppige vakjury die nooit om de hete brij heen draaide.

Kansloos

'Kansloos', zei juryvoorzitter Henkjan Smits als het nergens naar klonk. Smits had naam gemaakt met zijn eigen productiemaatschappij en als A&R-manager bij het label BMG, waar hij onder meer Kane, Herman Brood en Volumia! contracteerde. Kaagman was indertijd directeur van stichting Conamus (nu BumaCultuur) en eerder zangeres van de Haagse popgroep Earth & Fire. Jansen werkte als artiestenmanager van de Haagse bands Kane en Di-rect. Van Tijn was bekend als muziekproducer en van zijn eigen hit 15 Miljoen mensen, met Jochem Fluitsma.

De geruchtmakende audities mondden na een afvalrace met theater- en workshopronden uit in een reeks liveshows. Uiteindelijk zagen vijf miljoen mensen hoe Jamai Loman op 8 maart 2003 de gedoodverfde winnaar Jim Bakkum versloeg in de finale.

Na acht jaar afwezigheid keert een van de grootste tv-hits van deze eeuw volgende week terug op televisie. 'De talentenjacht der talentenjachten', noemt RTL5 Idols in een persbericht.

De Volkskrant haalt herinneringen op met de jury van toen.

Met de klok mee vanaf linksboven: Henkjan Smits, Eric van Tijn, Edwin Jansen en Jerney Kaagman. Beeld Els Zweerink
Oud juryvoorzitter Henkjan Smits.

Chemie

Henkjan Smits (HS): 'Toen productiehuis Holland Media House, nu Blue Circle, mij vroeg voor Idols heb ik meteen nee gezegd. Vijftien jaar daarvoor had ik waarschijnlijk wel gewild, want toen had ik nog een enorme Bühnensucht. Die was nu weg. 'Maar vijftien jaar geleden hadden we je niet willen hebben', was hun repliek. Ze waren juist op zoek naar mensen die in de muziekwereld achter de schermen werkten.'

Eric van Tijn (EvT): 'RTL4 had vlak voor Idols een talentenshow gemaakt met het zangduo Bolland & Bolland, Alles voor de band. Dat programma vond ik helemaal niks, te gestyled. Audities vond ik altijd leuk om te doen, over die audities praten ook, maar ik zag mezelf dat niet op tv doen.'

HS: 'Op een gegeven moment stuurden ze ons een stapel VHS-banden van Pop Idol, het oorspronkelijke, Britse format. Die banden hebben mijn vrouw en ik avond aan avond gekeken. We waren bingewatchers avant la lettre. Nóg eentje, nóg eentje. We vonden het zó leuk! Het was nieuw, het was anders, het was echt en eerlijk. Mijn vrouw zei toen: 'Als iemand uit Hilversum dit kan, dan ben jij het.' Ik was op dat moment al niet de meest beminde van Hilversum, omdat ik nogal direct ben. Daarom ging ik na het zien van die videobanden toch overstag.'

EvT: 'Ik werd overgehaald door een sms'je van de producent: 'Wat dacht je van een nummer-1-artiest?' Het was de bedoeling dat wij met de winnaar van Idols zouden gaan werken. In Engeland braken de nummers 1 en 2 van Pop Idol, Will Young en Gareth Gates, alle records. Ja, dacht ik toen, ik ben ook eigenlijk gek als ik het niet doe.'

Beeld ANP

Vijfde seizoen

In de jury van het vijfde seizoen van Idols zitten (op de foto vanaf links) Martijn Krabbé, Jamai Loman, Eva Simons en Ronald Molendijk. Het programma wordt gedeeltelijk opgenomen op Bali, maakte RTL 5 afgelopen week bekend. Na de theaterronde gaan de jury en de overgebleven kandidaten naar het Indonesische eiland. Daar wordt bepaald wie naar de liveshow mogen. De winnaar krijgt een contract bij Cloud 9 Music, het label van Hardwell, Mr. Polska, de 3J's en Nick & Simon.

Chemie

Edwin Jansen (EJ): 'Wat mij opviel toen ik die videobanden bekeek, was de chemie tussen de juryleden. Ze namen hun taak serieus, maar er was ook lol. Wij moesten een juryauditie doen in hotel de Witte Bergen bij Hilversum, om te kijken of het tussen ons klikte. Henkjan kende ik al van Kane. Eric kende ik nog niet zo goed, maar dat zag ik ook wel goedkomen. Wij hadden elkaar wel gevonden. Er was eerst een auditie zonder Jerney, met een andere vrouw? Hoe heet ze ook alweer?'

HS: 'Geen naam noemen!'

EvT: 'Er was inderdaad eerst een andere dame die wij alle drie niet zagen zitten.'

HS: 'Ze was stemexpert en nam zichzelf nogal serieus. Toen hebben wij gezegd: zij eruit of wij eruit.'

EJ: 'En daar was Jerney. Dat was walhalla.'

EvT: 'Echt walhalla.'

Jerney Kaagman (JK): 'Wat deed ik dan?'

EJ: 'Jij was gewoon jezelf. En je humor was fantastisch. Je was gelijk one of the guys.'

JK: 'Een van de dames die we tijdens die proefauditie in de Witte Bergen moesten beoordelen werd pislaaiend toen ze door mij geknipt en geschoren werd. Ik vond het gelijk leuk en spannend om iemand in zijn gezicht te zeggen dat het niks ging worden met die zangcarrière.'

De juryleden moesten een juryauditie doen in hotel de Witte Bergen bij Hilversum, om te kijken of het klikte.

Rolverdeling

EJ: 'Het was voor het eerst dat iedereen de kans kreeg om zijn kwaliteiten te laten zien aan mensen uit de industrie, face to face.'

HS: 'In totaal kwam er iets van zevenduizend man auditie doen. Ik had niet gerekend op zo'n grote opkomst. Sterker nog, toen ik uiteindelijk ja zei, dacht ik: komen daar überhaupt mensen op af?

'De lange rijen die je op tv zag, werden gefilmd op zaterdag. Die dag waren er pré-audities en zaten er in vier zaaltjes twee mensen achter de jurytafel: iemand uit het muziekvak en iemand uit het televisievak. Ze zeiden alleen ja of nee, door of niet door. 'Door' betekende dat je auditie mocht doen voor de tv-jury op zondag. Zaterdag waren de camera's er ook al bij. Als je een briljante auditie had gedaan of er gebeurde iets leuks, konden ze ook nog de beelden van de zaterdag gebruiken. Of klap ik nu uit de school?'

EvT: 'Nou en?'

HS: 'Als je door was naar de tv-jury, moest je een dag later dus ook dezelfde kleding aan. Waardoor het in de auditieruimte méúrde joh. Ze hadden natuurlijk al dat angstzweet van zaterdag gehad. Sommigen gaven ook zo'n klef, nat handje.'

EvT: 'Dat wilde jij niet.'

HS: 'Ik gaf gewoon geen handen.'

EvT: 'We zagen op zo'n dag 100, 120 mensen.'

HS: 'Ik weet nog dat we een keer gingen kijken bij de préjury op zaterdag, omdat we te vroeg waren aangekomen in het hotel. Toen zagen we iemand afgewezen worden die echt goed was. 'Stop, stop, stop!' riepen wij. 'Deze moet echt door.' Het kan dus ook zo zijn dat we heel grote talenten nooit op televisie hebben gezien, omdat ze op zaterdag zijn gesneuveld.'

EJ: 'In tegenstelling tot wat veel mensen denken, hebben we nooit een rolverdeling afgesproken. Het was vooraf alleen duidelijk dat Henkjan de juryvoorzitter zou zijn.'

EvT: 'Op een gegeven ogenblik kreeg ik door dat er wel degelijk een rolverdeling ontstond. Henkjan was het heftigst, het meest direct in zijn kritiek, Jerney werd gezien als een stoïcijns ijskonijn, maar zij was eigenlijk het vriendelijkst van ons allemaal. Ik zat achter de jurytafel tussen die twee in en dacht: ik moet zorgen dat ik niet een of ander watje ben, maar ik zal wel de lieve zijn - alleen al omdat ik op die plek zit.'

HS: 'Jij kon alles wat meer met de mantel der liefde bedekken. Dat ik dacht: 'Oh ja, zo kun je dat ook zeggen.'

Jerney Kaagman.

Leedvermaak

EvT: 'We kregen de allerslechtse, allermafste en allerbeste mensen voor onze neus, maar ook een hoop grijze muizen. Ik wist aanvankelijk helemaal niet dat we ook slechte mensen moesten beoordelen. Wat is dit voor selectie joh, dacht ik op de eerste auditiedag. Hoe kunnen deze mensen zo slecht zijn?'

HS: 'De kandidaten van het eerste seizoen dachten nog dat doorgaan naar de tv-jury gelijk stond aan héél goed zijn.'

EJ: 'Het productieteam wilde een doorsnede laten zien van de mensen die het in zich dachten te hebben. Het idee was: heel Nederland komt auditie doen, dan moeten we achteraf niet doen alsof er alleen toppers zijn langs geweest. Hoe vaak wij wel niet tegen elkaar hebben gezegd: 'En nu even helemaal top óf helemaal kut, want die grijze muizen, daar hebben we niks aan.'

HS: 'Idols werd in de media afzeik-en leedvermaaktelevisie genoemd. Maar het wás geen leedvermaak. Wat je te zien kreeg, was een totale afspiegeling van wat zich aanmeldde voor een talentenjacht.'

Eric van Tijn: "De kandidaten van het eerste seizoen dachten nog dat doorgaan naar de tv-jury gelijk stond aan héél goed zijn".

EvT: 'Het vernieuwende aan het programma was dat je zag hoe wij iedereen in het gezicht zeiden wat we ervan vonden. Er waren mensen die onze opmerkingen hard of beledigend vonden. Maar hoe heftig is deze geniale opmerking van Jerney: 'Heb jij een cassetterecorder met een microfoontje? Je zou jezelf eens moeten opnemen en er kritisch naar moeten luisteren. Als je dat gedaan had, dan was je hier waarschijnlijk niet naartoe gekomen.' Dat is niet onaardig, maar gewoon op een grappige manier zeggen dat het er niet in zit. En dat wij vakmensen zijn, en je dus niet onvoorbereid naar een auditie moet komen.'

HS: 'Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Het is toch niet erg om eerlijk te zijn tegen iemand die droomt van een carrière die er niet in zit? Het is toch niet beledigend om op basis van feiten te zeggen: 'Laat die droom varen, want je hebt nul talent om zanger of zangeres te worden'?

'Als ik iets heb geleerd van Idols, dan is het wel dat veel mensen een verkeerd zelfbeeld hebben. Soms zeiden we: 'Je hebt een aardige stem, maar je mist de X-factor om een popidool te worden.' Dan reageerden mensen dus rustig met: 'Nou dat lijkt me sterk, want ik heb een fantastische uitstraling.' Konden ze zeggen over zichzelf!'

HS: 'Het eerste seizoen van Idols was het leukst. Natuurlijk zaten er toen ook mensen tussen die hilarisch waren, maar die dachten écht dat ze talent hadden. Pas vanaf het tweede seizoen gaven mensen zich op die het te doen was om one minute of fame.'

EJ: 'Je kunt hard zijn in je oordeel, vonden wij, maar iemand die denkt dat-ie talent heeft, lach je niet in zijn gezicht uit. Op een gegeven moment kregen we zulke figuren voor onze neus dat ik dacht: ja, de tyfus, nu is het mooi geweest.'

HS: 'Edwin heeft ervoor gezorgd dat we durfden te lachen. De eerste keer was tijdens de auditie van Tim, met zijn Sid Vicious-uitvoering van My Way. Die jongen met dat Hawaïshirt, de korte broek en de rollende ogen. Dat met die rollende ogen deed hij overigens alleen op zaterdag. Ik zat helemaal rechts en Edwin helemaal links. Opeens hoor ik op links gegrinnik, en ook Jerney begon te lachen. In één keer bulderden we het uit, van dertig kandidaten ingehouden lach.'

JK: 'Ik had soms spierpijn in mijn wangen van het lachen. Ik maakte ook nog kennis met het fenomeen zangoefeningen op het damestoilet, met als prettige bijkomstigheid: de galm. Niemand had door dat ik op de wc zat. Het moment dat ik de deur opendeed... geweldig.'

HS: 'Anderen hebben het misschien ervaren als uitlachen, maar ik geloof niet dat wij ooit moedwillig iemand hebben beschadigd.'

Artikel gaat verder onder video.

Roem

HS: 'Naar de eerste aflevering hadden meer dan een miljoen mensen gekeken. In de supermarkt kwam er een mevrouw met een rollator naar me toe. 'Meneer Smits, ik wil even zeggen dat ik zo veel respect voor u heb! U zegt tenminste waar het op staat, en daar kunnen die jongelui heel goed tegen.'

EvT: 'De reacties waren vooral positief, maar ik weet ook nog dat ik een keer naar Ajax ging en een man mij in elkaar wilde slaan vanwege mijn rol in het programma.'

HS: 'Het raarste heb ik meegemaakt toen ik in de herfstvakantie naar Eurodisney ging, met vrouw en kinderen. Er stond een langere rij om met mij op de foto te gaan dan met Mickey Mouse, vlak achter mij. Het was in Frankrijk geen herfstvakantie, dus dat hele pretpark zat vol Nederlanders. Op een gegeven stonden mijn kinderen er echt zo bij van: gaan we nog wat doen? 'Nog vijf, dan gaan wij weer verder', zei ik. Dat pikte een vader van twee kinderen niet. 'Vuile, gore, arrogante klootzak', riep hij, 'Ik wil dat jij nú met mijn dochters op de foto gaat.''

EJ: 'Mijn vriendin vond het verschrikkelijk om met mij naar de stad te gaan. En als ik naar het café ging, was er altijd wel iemand die met een bakkie op wilde vertellen dat zijn zus ook goed kon zingen. Ik was in die tijd manager van Di-rect en Kane, maar op een gegeven moment was ik haast bekender dan deze bands. Het was voor mij de reden om er na twee seizoenen mee te stoppen.'

Liveshows

HS: 'Elke fase van het programma was nieuw voor ons. Eerst de audities, toen de theaterronde en de workshops en daarna de liveshows. Die spanning en adrenaline door je lijf; het was voor het eerst dat ik zoiets voelde. We zaten in het mooiste decor, met het meest hysterische publiek achter ons; het was overweldigend om daar deel van uit te maken.'

EvT: 'We zaten op een lage bank met een al even laag tafeltje voor ons. Vlak voor de eerste liveshow hadden we daar onze papieren op uitgestald. Twee minuten voor we live gingen, kwam een productiemeisje lichtelijk geërgerd vragen of we alsjeblieft die tafel konden leegmaken. Ik en de twee andere kerels haalden braaf die papieren weg. Jerney gaf nul reactie, tot de allerhoogste baas 20 seconden voor we live gingen nog een keer kwam vragen of ze godverdomme wilde opruimen, 'want het ziet er niet uit zo'. Jerney kijkt op en zegt: 'Daar heeft Jerney dus volkomen schijt aan.' Een van de vele briljante momenten van Jerney.'

JK: 'Dank je.'

EJ: 'Weet je nog dat we op een gegeven moment niet meer mochten drinken, omdat we zo vervelend waren?'

EvT: 'We mochten geen wijntje meer tijdens het eten.'

HS: 'Dat kregen we te horen in het tweede seizoen, toen we opnamen hadden in de Schiecentrale. Jij werd op radio Veronica geïnterviewd. Ik zat thuis te luisteren en hoorde jou zeggen over het nieuws dat ik bij Yorin FM ging werken: 'Drinkjan kennende zal hij wel iets te drinken bij zich hebben.' Toen heb ik snel champagne gehaald voor in het busje onderweg naar Rotterdam. Achter in de auto hebben we lekker zitten drinken. Met die fles en een glas in de hand kwamen we binnen, net zo melig als altijd en totaal niet teut ofzo. Vanaf dat moment werden we drooggelegd. Héél raar.'

EJ: 'Het leuke was natuurlijk dat we een steeds hechtere band kregen met de artiesten die overbleven.'

EvT: 'Ik denk dat veel mensen nog steeds niet geloven dat wij daar oprecht zaten om een waanzinnig talent te ontdekken. Een popidool, dus geen operazanger met een waanzinnig talent.'

HS: 'Of een jongen van 16 met een bril.'

EvT: 'Jamai zochten we eigenlijk niet, maar we vonden 'm wel. Hoe vaak ik wel niet heb gehoord dat het allemaal doorgestoken kaart is geweest. Ik durf te zeggen: Idols was een van de echtste programma's ooit. Als het doorgestoken kaart was, had Jamai niet gewonnen, want hij was niet het grote popidool dat wij in ons hoofd hadden. Zijn winst veranderde mijn blik in de daaropvolgende seizoenen. Het ging niet per se om het gedroomde popidool, maar om degene die het leukst was, het best.'

HS: 'Overigens was het in bijna alle landen waar het programma werd uitgezonden niet het gedroomde popidool dat won. Het is volgens mij niet typisch Nederlands, maar typisch mens om te stemmen op de underdog.'

Jamai tijdens de huldiging op zijn school in Schoonhoven, met op de achtergrond Jim en Dewi. Beeld anp

The Voice en Idols 5

EJ: 'Ik vind het mooi dat Jamai als winnaar van de eerste Idols in de jury van de nieuwe serie zit. Het cirkeltje is rond. Jamai is veel meer dan alleen een talentvolle zanger gebleken.'

EvT: 'We zijn alle vier gepolst voor een juryplek, maar we hebben allemaal nee gezegd. De jury's van tegenwoordig bestaan uit entertainers en artiesten, zoals Marco Borsato, Miss Montreal, Ali B en Anouk in The Voice of Holland. Ik zie mezelf daar niet tussen zitten.'

HS: 'Ik heb er drie weken serieus over nagedacht, maar ik werd vooral onrustig van het idee. Jarenlang was er geen haar op mijn hoofd geweest die eraan dacht, en omdat RTL nu had besloten het programma weer op de buis te brengen zou ik het opeens tóch overwegen? Mijn huidige werkzaamheden beletten me ook.'

EJ: 'De wereld is veranderd. Er zijn nu talloze talentenjachten. Als ik nu talent had en ik zou écht goed zijn, dan zou ik me opgeven voor The Voice. Niet voor Idols.'

HS: 'Toen de terugkeer van Idols bekend werd gemaakt, schreven mensen op internetfora: 'O, leuk, dan krijgen we tenminste weer die keiharde kritieken.' Ze hebben kennelijk het gevoel dat wij haast met mitrailleurs klaarstonden om kandidaten kapot te maken. Ik zeg niet dat het zo zou gaan, maar het was toch een angst van mij dat een programmamaker nu tegen ons zou zeggen: 'Kun je de volgende kandidaat even stevig aanpakken?' Het moet niet hard zijn om het hard zijn.'

EJ: 'Ik was vooral bang dat een nieuw seizoen met ons in de jury een slap aftreksel van dertien jaar geleden zou worden. Met eventueel als gevolg dat zo'n mislukt probeersel je de rest van je leven bijblijft, in plaats van het plezier van vroeger. Toen was het briljant, mooi, succesvol. Het eerste seizoen van Idols was geschiedenis schrijven.'

HS: 'Dat moeten wij dertien jaar later niet met waterverf over willen doen.'

Idols, vanaf woensdag 23/3 om 20.30 bij RTL 5.


Leven na Idols

Wat doen de juryleden van de eerste edities nu?

Edwin Jansen stopte in 2004 na twee seizoenen als jurylid van Idols, Henkjan Smits hield het na het derde seizoen voor gezien. Eric van Tijn en Jerney Kaagman vormden toen een jury met John Ewbank en Gordon. Smits en Van Tijn zaten later nog in de jury van talentenjacht X-Factor, de opvolger van Idols.

Nu is Smits coach in het bedrijfsleven met de Business X-Factor en radiomaker bij Omroep MAX.

Kaagman nam in 2009 afscheid als directeur van BumaCultuur. Zij maakte in 2012 bekend dat ze aan de ziekte van Parkinson lijdt.

Van Tijn runt nog altijd zijn muziekstudio Soundwise.

Artiestenmanager Jansen is tegenwoordig projectontwikkelaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden