Opinie

Jacques Vriens: 'Leerkracht moet zich ontworstelen aan afrekencultuur overheid'

Laat kinderen op school vier keer per week een half uur voor zichzelf lezen, schrijft kinderboekenschrijver Jacques Vriens. 'Op school kun je kinderen nog laten ervaren dat je kunt verdwijnen in een verhaal of meegenomen worden in een boeiende uiteenzetting.'

Kinderen tijdens de kinderboekenweek Beeld anp

Het overkomt me bijna ieder jaar. Half september word ik gebeld door de directeur van een basisschool: 'We zitten hier met het team bij elkaar en we dachten: laten we maar weer eens wat aan de kinderboekenweek doen. Zou u langs willen komen?' Ik moet de man of vrouw teleurstellen, want ik ben al maanden van te voren volgeboekt en dat geldt ook voor de meeste van mijn collega's.

Verder moet ik tijdens zo'n gesprek altijd de neiging onderdrukken om niet boos te roepen: 'U wilt 'weer eens wat' aan de kinderboekenweek doen? U moest u schamen! Als basisschool besteed je het hele jaar aandacht aan boeken.'

Nederlandse kinderen geen leesplezier
Uit recent onderzoek van de VU blijkt dat 76 procent van alle VMBO-brúgklassers zichzelf (ná acht jaar basisschool) géén goede lezer vindt. Op het Atheneum is dat altijd nog 60 procent.

Een ander onderzoek (in 49 landen onder meer in Finland en Zuid-Afrika) toont dan ook aan, dat ons land met technisch lezen (hoeveel woordjes lees je in een minuut) op een redelijke dertiende plaats staat, maar wat leesplézier betreft, hangen we onderaan!
Dat is ook niet zo gek als je weet dat jaarlijks 40.000 (!) kinderen de basisschool verlaten met een leesachterstand van minstens 2 jaar. Ze komen in de brugklas en lezen op het niveau van een kind in groep 5 of 6.

Dat heeft natuurlijk alles te maken met leesplezier, want daar doe je leeservaring mee op. Dan is lezen niet alleen verbeelding, empathie of zoals Joke van Leeuwen zo mooi zei: 'Met de kont op reis', maar ook handig wanneer je een stuk tekst moet lezen uit je aardrijkskundeboek, bij de Cito of van een scherm. Je denkt dan niét: hoe kom ik in 's hemelsnaam door al die zwarte tekentjes heen, maar duikt gewoon in de tekst.

Hoogste prioriteit
Daarom moeten basisscholen aan lezen de hoogste prioriteit geven. Alleen dat gebeurt niet meer. Voor een deel is dit de scholen te verwijten, maar er is sinds een aantal jaren ook nog iets anders aan de hand.

Het basisonderwijs staat zwaar onder druk. Er moet getoetst en getest worden dat het een lieve lust is, omdat er steeds meer 'opbrengstgericht' gewerkt moet worden van de inspectie (lees: het ministerie). Staatssecretaris Dekker deed daar nog eens schepje bovenop door de resultaten van de Cito-toets groep 8 openbaar te maken.

De meeste scholen deden dat al, maar door de Cito-uitslag nog verder op te blazen, wordt de afrekencultuur binnen het onderwijs versterkt.

Natuurlijk moeten er eisen worden gesteld, maar doordat steeds meer nadruk wordt gelegd op de resultaten, schieten veel leerkrachten in een kramp.
'Juf, hoe gaat het met onze Marieke?
'Ik zal even in mijn laptop kijken, mevrouw.'

Ontworstelen aan de afrekencultuur
Het wordt hoog tijd dat leerkrachten zich ontworstelen aan de afrekencultuur van de overheid. Ze zullen de moed moeten hebben om te zeggen: 'Bij ons op school maken we tijd en geld vrij voor het vrije lezen. We laten onze kinderen minstens vier keer per week een half uur voor zichzelf lezen. We zorgen voor een goede bibliotheek die iedere dag open is, zodat kinderen altijd kunnen ruilen. We stimuleren kinderen, helpen ze bij hun keuze, praten over boeken, doen aan boekpromotie en nodigen schrijvers uit. We realiseren ons dat we dit niet onmiddellijk kunnen toetsen, maar dat het lange-termijn-werk is, omdat kinderen de tijd moeten krijgen te groeien als lezer.'

Dat betekent ook dat Pabo's aankomende leerkrachten daarop moeten voorbereiden, maar die laten het helaas afweten. Er nauwelijks tijd voor kinder- en jeugdliteratuur en op de meeste opleidingen zijn studenten niét verplicht om kinderboeken te lezen. De stichting Lezen biedt sinds kort Pabo-studenten de cursus 'specialist leesbevordering' aan. Een prima initiatief maar de cursus is wel facultatief, dus de vraag is of die studenten die toch al niks met lezen hebben, hieraan willen meedoen. Hoe kun je dan verwachten dat deze jonge mensen, als ze straks voor de klas staan, lezen belangrijk vinden? En naar kinderen én ouders uitstralen dat het vooral om leesplezier gaat?

Tegenwicht
De school is nog een van de weinige plekken waar je tegenwicht kunt bieden tegen alle moderne media, die steeds meer tijd opslokken, waardoor er in een gezin nauwelijks meer ruimte is om weg te duiken in een boek of om voor te lezen. Uit recent onderzoek blijkt ook dat in gezinnen steeds minder wordt voorgelezen.

Op school kun je kinderen nog laten ervaren dat je kunt verdwijnen in een verhaal of meegenomen worden in een boeiende uiteenzetting. Lezen is concentratie, rust en je verdiepen in andere mensen en culturen, maar dan moet je daar wel tijd voor maken en net bang zijn voor de toets- en testmaffia.

Jacques Vriens is kinderboekenschrijver en de eerste kinderboekenambassadeur van Nederland.

Kinderboekenschrijver Jacques Vriens. Beeld anp
 
wat leesplézier betreft, hangen we onderaan! Dat is ook niet zo gek als je weet dat jaarlijks 40.000 (!) kinderen de basisschool verlaten met een leesachterstand van minstens 2 jaar.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.