Jacques Gans, E. du Perron en de stijl van het stofnest

Jacques Gans (1907-1972) heeft zijn schrijverschap aan de politiek moeten onttrekken, zijn latere helderheid aan verwarde pogingen tot denken. Tussen 1933 en 1936 heeft hij een voor een groot deel politieke correspondentie gevoerd met E....

Aan het begin van de correspondentie is Gans een fervent communist, aan het slot is hij communist-af, onder invloed van Du Perron, zoals hij in de laatste bewaard gebleven brief schrijft. Hitler en Stalin, Berlijn en Moskou – het was even verschrikkelijk en bedreigend. De briefwisseling is, ook van de kant van Du Perron – een politiek zoekende toen, onder de dreiging van het nazisme – ook niet zo erg helder. Maar wat er achter duidelijk wordt is de politieke beklemming van de jaren dertig, de maatschappelijke crisis ook.

Du Perron is tegenover Gans uiterst loyaal, zoals tegenover velen, uiterst hulpvaardig ook. Misschien het mooiste gebaar: als hij voor enige tijd uit Parijs weg gaat, biedt hij Gans aan – onder Du Perrons naam! – diens Parijse correspondentschap waar te nemen. De zeer gesjochten Gans kon op die manier iets bij verdienen. Dit is meer dan loyaal, dit is volstrekte vriendschap. Gans is waarnemer geweest.

Door Du Perron kwam Gans in contact met Ter Braak en zo met een publicatiemogelijkheid in het tijdschrift Forum. Hij heeft een vrij groot artikel aangeboden, Du Perron wilde het verbeteren, Ter Braak het wel plaatsen, maar Vestdijk en Van Vriesland waren tegen. Terecht. Beiden moeten in de eerste alinea al zijn blijven haken:

‘Het herlezen van Péguys Notre jeunesse in deze dagen, waarin het lot van de Franse republiek, ook het beslissende bolwerk van een europeesche arbeidersklasse op het spel staat, geeft aanleiding tot het trekken van vergelijkingen die niet ten voordele uitvallen van de krachten, die op ’t ogenblik voorwenden de aanval van de nationale reactie af te slaan.’

Dat is de stijl van het stofnest.

Willem Maas, die in 2002 een bijzonder aardige biografie van Gans publiceerde, heeft de correspondentie uitgegeven. Aan de brieven is het nooit gepubliceerde voor Forum bestemde artikel toegevoegd.

Maas heeft alles bijna overzorgvuldig ingeleid en geannoteerd. (Het grootste deel van de brieven van Du Perron was eerder verschenen in de tiendelige uitgave van diens correspondentie – een monument voor een groot en gedreven briefschrijver – thans, jaren na verschijnen, in de ramsj.)

Wat er vooral in de brieven aan Gans te bewonderen valt, zijn Du Perrons elan en vitaliteit, zijn optimisme ook in zekere zin. Ik moet bekennen daarvan altijd bij te komen – in dit geval van Gans, met zijn koffertje links idealisme reizend tussen Parijs en Nederland. Zonder een cent.Kees Fens

‘Als het moet, alleen tegen de heele wereld’ – De briefwisseling tussen E. du Perron en Jacques Gans 1933-1936Samengesteld, ingeleid en van aantekeningen voorzien door Willem MaasStichting Neerlandistiek VU Amsterdam; euro 22,50

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden