Jack Kerouacs vrije geest definitief verdwenen

Vijftig jaar na publicatie van On the Road van Jack Kerouac verscheen de originele ongekuiste versie van de klassieker, met de echte namen van zijn medereizigers en de volledige erotische passages....

Het zat er natuurlijk dik in: de vijftigste verjaardag van Jack Kerouacs klassieker On the Road gaat gepaard met een hausse aan artikelen, boeken en nareizigers.

Als room op de cake verscheen bovendien de originele, ongecensureerde versie van het boek, die een opgepepte Kerouac na jaren van vallen en opstaan in 1951 in drie weken op een veertig meter lange rol papier vastlegde. Hetgeen Truman Capote deed verzuchten: ‘Dit is geen schrijven, dit is typen.’

On the Road was een boek over vrijheid en vriendschap. Of zoals Kerouac het zelf zei: ‘*over twee gasten die naar Californië liften, op zoek naar iets dat ze niet echt vinden, en die zichzelf onderweg verliezen, en terugkomen in de hoop iets anders te vinden.’

De hoofdpersonen Sal Paradise (Kerouac zelf) en zijn maat Dean Moriarty (Neal Cassady) waren romantici die hunkerden naar een Amerika dat in de late jaren veertig al niet meer bestond. Ze reisden van oost naar west en weer terug en nogmaals en nogmaals. Op zoek naar dat mythische Amerika, land van onbegrensde mogelijkheden. Zij waren de archetypische vrije geesten, die we later in andere gedaante zouden terugzien in de film Easy Rider en zijn melancholieke neefje Paris, Texas, die we terughoren in de songs van Bob Dylan, Bruce Springsteen, Patti Smith en Steve Earle, en in gemutileerde gedaante teruglezen in de boeken van Cormac McCarthy.

Zo leeft de beatlegende voort, als eindeloos herkauwd uitroepteken. Neem het boek Beatland van de Belgische schrijver Frank Albers (1960). Hij doet de route van On the Road nog eens over. Met dit verschil dat Albers comfortabel in een gehuurd busje reist, voorzien van laptop, creditcard en mobieltje, terwijl Paradise en Moriarty het nagenoeg platzak deden, in bussen, treinen en liftend. Soms hadden ze geluk en mochten ze een stationcar van A naar B brengen. En af en toe jatten ze gewoon een auto.

Heeft dat nareizen zin? Vanzelfsprekend is er zestig jaar later weinig meer over van al die rafelige ijkpunten die Kerouac in zijn boek noemt, de treinstations, de slonzige hotels, de benzinestations, de jazzclubs. Om te concluderen dat een snel veranderend land als Amerika niet meer is wat het zestig jaar geleden was hoef je Kerouac niet achterna te reizen.

Beatland is vooral een vlot geschreven reisboek met een thema, voorzien van stukjes biografie en autobiografie, geheel volgens het voetsporenidee. Teleurstellend is dat Albers, afgezien van een korte romance, opvallend weinig meemaakt tijdens zijn 7072 kilometer lange tocht. Saai en eenzaam zijn de trefwoorden, die geheel indruisen tegen de pogingen van Jack Kerouac om al zijn ervaringen, hoe onbenullig ook, extatisch te maken.

Herhaaldelijk refereert Albers aan ‘the Original Scroll’ van On the Road, die nog niet is verschenen als hij reist. Een sleutel naar meer?

Voor Kerouacfans is die ‘Original Scroll’ (met vier begeleidende essays) inderdaad een must, al was het alleen maar om eindelijk de echte namen van zijn reisgenoten afgedrukt te zien. Daar zijn ze: Neil Cassady, Allen Ginsberg, William Burroughs. Daarnaast zijn de erotische passages nu in hun volledigheid te lezen.

Ook stilistisch zijn er verschillen. In de oorspronkelijke versie is Kerouac zuiniger met bijvoeglijke naamwoorden en is zijn taalgebruik dankzij het weglaten van komma’s en alinea’s sneller en jazzy’er. Uitgeverij Viking maakte er in zes jaar een echte roman van; het origineel was ruwer, ademlozer, intenser en minder verhalend.

Het valt te betwijfelen of jongeren deze nieuwe versie nu in hun spijkerjack zullen steken om er massaal op uit te trekken. Je kunt je zelfs afvragen of de road trip nog wel bestaat in een wereld waar ieder dorp internetverbinding heeft en waar themaparken simulatie van alle belevenissen mogelijk maken. On the Road was het juiste boek op het juiste moment. De Amerikaanse jeugd in de jaren vijftig was rusteloos en had genoeg van de naoorlogse truttigheid. Kerouac liet zien dat er een uitweg was: reis en denk niet aan morgen.

Dat ook de literaire echo van On the Road is weggestorven heeft vooral te maken met Kerouacs stijl, die sentimenteel en anti-ironisch was. Kerouac schreef over elk stukje gevoel, elke gedachte. Een katholieke jubelaar, wars van cynisme.

En een beetje cynicus zou zeggen dat de verschijning van 'the Original Scroll’ de verdwijning van Kerouacs vrije geest definitief beklinkt.

Fred de Vries

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden