Jacht op de laatste Westerborkbarakken

In het weekeinde werd de laatste originele barak uit Westerbork door brand verwoest. Althans, dat werd gedacht...

GEES/PEIZE Conservator Guido Abuys van Herinneringscentrum Kamp Westerbork is onder de indruk. Een paar dagen nadat een originele oorlogsbarak in Veendam afbrandde, stromen de tips binnen over waar nog meer ‘Westerborkbarakken’ zouden staan.

Abuys neemt elke tip serieus en dus zet hij donderdag koers naar Gees en Peize. ‘Ik sta er versteld van’, zegt hij in Peize. ‘Deze barak is ongelooflijk compleet.’

Zo op het oog is niet met zekerheid te zeggen dat de barak oorspronkelijk komt uit het voormalige doorvoerkamp Westerbork. De barak – momenteel incidenteel in gebruik als paardenstal – is 8 bij 13 meter, en de meeste barakken waren of iets smaller, of iets breder, en in elk geval langer, zegt Abuys. ‘Maar daarom kan het nog wel een deel van een barak zijn.’

Spinnen en boerenzwaluwen hebben de barak overgenomen. Maar de wanden, ramen, balken, en het plafond – het is allemaal nog compleet.

Zo compleet dat het onderzoek wordt bemoeilijkt, want er is geen vergelijkingsmateriaal. ‘We hebben wel blauwdrukken en architectentekeningen. Verder moeten we archiefonderzoek doen naar de aankoop. En getuigen opsporen die meer kunnen vertellen.’

Tot donderdagochtend wist de eigenaar niet beter dan dat zijn paardenstal een oude barak was van het Engelse Kamp – een kamp in Groningen waar begin vorige eeuw Britten geïnterneerd zaten.

Maar toen het Dagblad van het Noorden meldde dat het huidige buurthuis van Peizermade een Westerborkbarak was, ging er een lichtje branden. Want, wist hij: dat buurthuis is slechts een replica van een barak.

Het origineel had hij begin jaren zeventig eigenhandig afgebroken en weer opgebouwd – op zijn eigen erf, als paardenstal. Hij belde eerst de krant en toen het herinneringscentrum. De man die de krant had getipt over de barak, was de zoon van de burgemeester die het bouwsel destijds naar Peizermade haalde.

De eigenaar van de echte barak kent hem nog wel van vroeger. ‘Hij is al jaren uit het dorp weg. Waarschijnlijk weet hij helemaal niet dat de originele barak toen vervangen is en dat die nu hier staat.’ Of de barak ook terugverhuist is nog niet zeker. Daar heeft de eigenaar nog niet over nagedacht. ‘En we moeten de boel nog onderzoeken’, zegt Abuys.

De afgebrande barak in Veendam, waar Anne Frank en haar zus Margot nog batterijen demonteerden, stond op het punt te verhuizen naar het herinneringscentrum.

Nu die verloren is, maakt het centrum haast met de zoektocht naar de laatste originele barakken. Van het terrein in Westerbork is destijds alles verdwenen. Maar inzichten veranderen en het herinneringscentrum probeert nu zo veel mogelijk te redden.

De eigenaar van de barak uit Peizermade en zijn vrouw willen niet met hun naam in de krant. Ze hebben geen zin in pottenkijkers. Bovendien is niet uitgesloten dat de brandstichter die de barak in Veendam aanstak het specifiek gemunt heeft op oorlogsrelikwieën.

En op brand zitten ze al helemaal niet te wachten. Het erfgoed is al zo zeldzaam, zeker als het nog zo compleet is.

Veel minder compleet is de barak in Gees. Die is in gebruik als garage en zou gesloopt worden. Abuys is net op tijd.

Hij werd getipt door Gerrit Hilbrands, die de barak in 1959 uit Westerbork haalde en weer opbouwde in Gees. Daar deed het bouwwerk dienst als clubhuis voor de Vrijzinnige Christelijke Jeugd Centrale. De afdeling van 8 tot 12 jaar – het Bosvolk – had er allerlei activiteiten: speurtochten, spelletjes, handvaardigheid.

Ook zat er een zondagsschool in. Van deze barak lijken vooralsnog alleen de raampanelen origineel. Maar alle beetjes helpen. Wellicht kunnen alle originele delen worden samengevoegd tot een ‘nieuwe oude’ barak, suggereert Abuys. Ondertussen gaat de zoektocht onverminderd voort. Tot in Limburg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden