ReportageJaap van Zweden

Jaap van Zweden debuteert bij het New York Philharmonic: het publiek ziet een dirigent die weet wat hij wil

Met een spierballenuitvoering van Stravinksy's Le sacre du printemps verovert de Nederlandse maestro de Amerikaanse harten.

De succesvolle dirigent Jaap van Zweden.  Beeld null
De succesvolle dirigent Jaap van Zweden.

De top van het Empire State Building is donderdagnacht rood verlicht met een witte rand. Op het eerste gezicht niets bijzonders, maar dat de wolkenkrabber rood kleurt, heeft alles te maken met een Nederlander. Het zijn de kleuren die het New York Philharmonic gebruikt in zijn huisstijl. En dat orkest viert feest. Met een galaconcert in de David Geffen Hall, ten westen van Central Park, wordt Jaap van Zweden ingewijd als ‘music director’.

Als je er oog voor hebt, kom je zijn gezicht overal tegen in de stad. Op billboards  begroet Van Zweden je met de tekst ‘Dit is het begin van een nieuw tijdperk’. Dat tijdperk wordt donderdag ingeleid met een parade over de rode loper, want dit is meer dan een concert: na afloop is er een chic diner om de sponsors en donateurs te bedanken. Waar Nederlandse orkesten grotendeels afhankelijk zijn van subsidie, zijn ze dat in de VS van het mecenaat.

Van links naar rechts Peter May, Jaap van Zweden & Alec Baldwin bij het Philharmonic's Opening Gala in New York.  Beeld null
Van links naar rechts Peter May, Jaap van Zweden & Alec Baldwin bij het Philharmonic's Opening Gala in New York.

Wie je op die loper zoal ziet? Steracteur Alec Baldwin bijvoorbeeld, die helpt het orkest bekend te maken bij het grote publiek. Hij zit tijdens het concert op het balkon, vlak bij het podium naast orkestdirecteur Deborah Borda, en zo gepositioneerd dat de camera’s die het concert vastleggen, hem makkelijk kunnen vinden. En wacht even, zit daar nou Meryl Streep?

En daar dan! Ja hoor, Louis van Gaal, door de maestro hoogstpersoonlijk in laten vliegen. Want dit is ook een Nederlands feestje, met een zaal vol BN’ers, van Paul de Leeuw tot Francine Houben.

Hoewel de dresscode eigenlijk smoking voorschrijft, is de helft van de zaal casual gekleed. Het orkest wil vanavond weliswaar de rich and famous behagen, het wil ook duidelijk maken dat het er voor alle New Yorkers is. Een van de plannen van het tijdperk-Jaap, is om middagconcerten te geven voor gemeente-ambtenaren, voor 5 dollar. 

Daar komt hij, vanaf de zijkant, de man die in de voetsporen treedt van dirigenten als Leonard Bernstein en Arturo Toscanini. Het eerste stuk is een nieuw werk (Filament) van Ashley Fure. Toen Van Zweden werd benoemd, schreven Amerikaanse muziekcritici dat hij vast weinig aan nieuwe muziek zou doen. Ze waren niet op de hoogte van zijn staat van dienst bij het Radio Filharmonisch Orkest, dat daar juist om bekendstaat. Het stuk van Fure is soundscape-achtig, theatraal, met een fagottist midden in de zaal. Zangers lopen rond en blazen in zwarte toeters. Een bassist bespeelt zijn instrument met een creditcard.

Dirigent Jaap van Zweden komt de zaal binnen.  Beeld null
Dirigent Jaap van Zweden komt de zaal binnen.

Applaus. En dan: het Pianoconcert in g-groot van Maurice Ravel. Daniil Trifonov soleert. De piano klinkt een beetje glazig. En hoe graag het orkest ook het publiek wil omarmen, het is alsof de klank blijft hangen rond het podium. De akoestiek is berucht, de zaal uit 1962 (2.700 zitplaatsen) zal ingrijpend worden verbouwd. Maar dit orkest heeft een paar bijzondere stemmen. Wat een warme fluit, een lyrische althobo.

Pauze voorbij. De grootste geldschieters worden bedankt en dan spreekt directeur Borda de gedenkwaardige woorden: ‘Leunt u lekker achterover en geniet van Stravinsky.’ De Sacre du printemps staat op het programma, een stuk vol merkwaardige ritmen, hierin kun je je als dirigent laten gelden. Het publiek ziet een dirigent die weet wat hij wil: Van Zwedens sierlijke slag laat aan duidelijkheid nooit te wensen over. De koperblazers spelen met militaire precisie – die strakheid, zonder dat er ooit een toon niet goed aanspreekt, vind je alleen hier, in de Verenigde Staten.

Bijna klaar. En dan: die offerdans aan het slot. Ook nu geen ontsporingen. Het is een spierballenuitvoering, moet je van houden. Maar dat lijkt het grootste deel van het publiek ook te doen, want dat veert na de laatste noot direct op, en schreeuwt het orkest toe.

De eerste horde is genomen. 1-0 voor Jaap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden