Ivo van Vulpen zet alles op alles om zijn gehoor in te wijden in de deeltjesnatuurkunde

Boek (non-fictie) - De melodie van de natuur

Foto de Volkskrant

Wie op deeltjeslab CERN oog in oog staat met de reusachtige versnellers en ondergrondse detectoren, kan niet anders dan onder de indruk zijn. Zo groot en ingewikkeld is kennelijk het instrumentarium dat nodig is om de kleinste essenties van de materie te doorgronden. Dat die kern van het universum in de giftshop van het versnellerlab in de vorm van een handvol wiskundige formules op een nerdy T-shirt blijken te passen, of een koffiemok, helpt ook niet echt. De deeltjesfysica lijkt het alledaagse in alle opzichten ontstegen, en nauwelijks voor gewone mensen bestemd.

In zijn boek De melodie van de natuur lijkt deeltjesfysicus Ivo van Vulpen het een onverdraaglijke gedachte te vinden dat zijn geliefde vak onbegrijpelijk zou kunnen zijn. Moeilijk ja, en soms duizelingwekkend, ook voor fysici zelf trouwens. Maar niet onbegrijpelijk. En dus zet hij letterlijk alles op alles om zijn gehoor in te wijden in de deeltjesnatuurkunde, waarvan de melodie uit de titel helaas alleen in wiskunde te doorgronden is. Lastig voor wie de taal niet spreekt, maar dat geldt, stelt Van Vulpen in zijn typische alledaagse stijl gerust, ook voor bijvoorbeeld muziek. Iedereen kan ernaar luisteren, maar een pagina notenschrift kan voor velen net zo goed Bob Dylan zijn als de Vogeltjesdans.

Ivo van Vulpen
non-fictie
De melodie van de natuur
Atlas Contact
315 pagina's
€21,95

Wenteltrap

De natuurkunde, zegt Van Vulpen, is als een wenteltrap waarlangs je waarnemend en peinzend over wat je ziet, afdaalt van de tastbare wereld vol vallende appels naar de afdeling atomen, en verder naar de elementaire deeltjes en nog verder naar de aard van ruimte en tijd zelf. Dat helemaal beneden een afdeling nadere vragen blijkt te bestaan, is geen verrassing en ook geen schande. Wetenschap leeft van vragen en trucs om die te beantwoorden.

Van Vulpen was in 2012 een van de natuurkundigen die het lang gezochte higgsdeeltje opdiepten uit de signalen van oneindig veel deeltjesbotsingen in de LHC-versneller. Hoe dat ging en waarom dat in feite de redding betekende van de hedendaagse natuurkunde, is de kern van het boek, dat makkelijk is waar het kan en moeilijk waar het moet. Van Vulpen blijkt een meesterlijk uitlegger, die zich voortdurend realiseert dat zijn verhaal handen en voeten moet houden om de gewone lezer erbij te houden.

Het enige krampachtige aan het zo toegankelijke De melodie van de natuur is Van Vulpens voornemen om ook te laten zien waar al die abstracte natuurkunde goed voor is. En dus heeft hij het over plasmaschermen, het world wide web en de versnellers voor bestraling in het ziekenhuis. Geen woord aan gelogen, en belangrijk in tijden van valorisatie, maar oneindig veel saaier dan het universum zelf.