Recensie All about Eve

Ivo van Hove perst in zijn theaterbewerking van filmklassieker All about Eve te veel drama uit een komedie (drie sterren)

Lily James en Gillian Anderson in All about Eve. Beeld Jan Versweyveld

Oké, ze mag nu dan de understudy zijn van vedette Margo Channing, maar aspirerend actrice Eve Harrington hoeft niet te verwachten dat ze snel het podium zal betreden; Margo mist immers nooit een optreden, zo licht een collega toe. Tuurlijk, knikt Eve begripvol: ‘The show must go on’. ‘No dear’, is het antwoord, ‘Margo must go on.’

Het wemelt van zulke spitsvondigheden in de film All about Eve (1950), een even vrolijke als cynische satire op de theaterwereld, die nog altijd weinig van zijn bekoring heeft verloren. Centraal in de vertelling staan vier vrienden: diva Margo (toen Bette Davis) en haar geliefde, Bill Sampson, een gevierd regisseur, plus toneelschrijver Lloyd Richards en diens vrouw Karen. Zij vormen het invloedrijke middelpunt van de New Yorkse theaterscene – een wereld van hypocrisie en holle roem, maar óók van ongeëvenaarde magie. Backstage scharrelt de gewetenloze criticus Addison DeWitt rond, en staat Eve bevend van verwachting te azen op haar grote kans. Zij doet álles voor een goede rol; voor die korte, koortsachtige betovering van het toneel. Daartoe manipuleert ze zich gewiekst Margo’s leven in, eerst als fan, dan als assistent en tot slot als grote rivaal. De film ridiculiseert het theater, zeker, maar tussen de regels door is het een stiekem eerbetoon. Geweldig dus, als theatermakers met dat materiaal aan de haal gaan.

Ivo van Hove – zelf intussen een ster van formaat -  regisseert nu een bewerking op het Londense Westend. Ooit zou Cate Blanchett de rol van Margo spelen, maar dat mislukte door onverenigbare agenda’s. In haar plaats trad Gillian - The X-Files - Anderson aan, met recente prachtrollen in The Fall en Sex Education ook zeker niet de minste. Zij wordt op toneel geflankeerd door het jonge filmtalent Lily James (Baby Driver, Cinderella) als Eve, en ondersteund door een grote, degelijke cast van zeventien (!) acteurs, in een voorstelling die de film nauwgezet volgt.

In een weelderig frambozenrode decor (Jan Versweyveld), dat het boudoir van de vedette voorstelt, loodst Van Hove ons in een vlotte montage netjes van a tot z door het verhaal. Livefilm – een handelsmerk, inmiddels – voert de toeschouwer mee backstage, of brengt met reusachtige close-ups de gezichten van Anderson en James adembenemend dichtbij. Op esthetiek en ambacht valt bij dit duo andermaal weinig af te dingen. En dan is er bovendien nog PJ Harvey, die onder de vertelling een verontrustend tapijt van sombere, etherische klanken weeft.

Toch overtuigt de voorstelling niet helemaal. Zo heeft Anderson wel de sarcastische toon van de vermoeide diva goed onder de knie, maar toont ze te weinig de tragiek die daaronder schuilgaat – de reële angst dat ze er weldra niet meer toe doet en ingewisseld wordt voor een vers talent. Andersons tekstbehandeling is opzettelijk lijzig, maar daardoor wat traag, met als gevolg dat geestige oneliners verloren gaan in te langgerekte scènes. Haar spel mist subtiliteit en humor.

Dat is overigens óók een regiekeuze: Van Hove probeert hier drama te persen uit een komedie. Natuurlijk heeft een verwelkende diva iets tragikomisch, maar heel groot is dat drama niet. Verstopt tussen de trefzekere punchlines in de film werkte dat uitstekend. Maar Van Hove laat zijn acteurs het drama nadrukkelijk uitspelen, met schreeuwen en huilen en al. Dat werkt niet; daarvoor mist het materiaal simpelweg gewicht. Door dit accent op drama is de voorstelling bovendien niet half zo geestig als de film.

Zo zijn er meer gemiste kansen. Bij dit stuk, dat gáát over de wetten, regels en eigenaardigheden van het theater, zijn vele leuke meta-referenties denkbaar - maar helaas. Ook ontbreekt de hint naar de schoonheid van het theater. Mooi en troostrijk aan de film is immers dat hoewel personen worden vergeten, de actrice, de ster, het idool, zal blijven bestaan. Haar willen we zien, bezitten of zijn; en wie haar tijdelijk belichaamt, is eigenlijk arbitrair.

Over dat bezitten nog een bedenking: Van Hove blijft dicht bij het origineel, en dat is prima. Maar bepaalde achterhaalde ideeën hadden een ingrijpender bewerking verdiend. Als de perverse DeWitt Eve chanteert tot seks, doemt in de verte Harvey Weinstein op. Daar moet je als maker iets mee, zeker nu het lijkt alsof dit Eve’s verdiende loon is – de prijs die een vrouw voor haar ambitie betaalt. Door dit niet te problematiseren, blijft die kwestieuze suggestie bestaan.

Maar lichtpuntjes zijn er ook. Er wordt over de gehele linie volgens Britse traditie degelijk tot zeer goed gespeeld, de vormgeving is chic en sfeervol en een handvol goede grappen uit de film blijft overeind. In de close-ups blijkt Anderson vooral sterk in camera-acteren, met subtiel spel op de centimeter. Maar ironisch genoeg is vooral Lily James een ontdekking: haar Eve is op alle fronten een speelse, levendige en zinderende verrukking.

All about Eve
Regie: Ivo van Hove
Gezien: 12/2, Noël Coward Theatre, Londen. Op 11/4 is een registratie te zien in Pathé-bioscopen in Amsterdam en Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden