REPORTAGEDECAMERONE VAN ITA

ITA leest Decamerone voor: ‘Het mag niet langer dan honderd dagen duren’

We kijken mee bij de opnamen van het voorlezen van de Decamerone van Boccaccio in de Stadsschouwburg Amsterdam.

Nasrdin Dchar leest een stuk uit de Decamerone voor in de Stadsschouwburg in Amsterdam.Beeld Simon Lenskens

Op het podium van de Amsterdamse stadsschouwburg staan nog delen van het decor van Ritratto – de opera van Willem Jeths die hier net zijn première niet haalde. Tussen de plastic rekwisieten slingert gescheurd politielint, hier en daar ligt een eenzame snipper confetti. Aan de rand van het toneel staat nu een zwart tafeltje met een brandende kaars erop. Ervoor: één camera. Erachter: de 887 lege stoelen van de grote zaal.

In deze omgeving werden voor het weekend de laatste opnames gemaakt voor ITA’s Decamerone. Bij dit online theaterproject lezen bekende acteurs van Internationaal Theater Amsterdam en Het Nationale Theater, plus een aantal freelancers, zeventig van de honderd verhalen uit de Decamerone voor. Acteurs als Pierre Bokma, Maria Kraakman en Gijs Scholten van Aschat dragen één of meerdere verhalen voor. Elke dag, tot 1 juni, verschijnt een nieuwe aflevering online. Op 31 mei doet regisseur Ivo van Hove, naar het zich nu laat aanzien, de laatste.

Op de donderdag dat de Nederlandse theatersector tot stilstand kwam bracht Van Hove in De wereld draait door Boccaccio’s Decamerone ter sprake. In het boek uit 1350 ontvluchten tien jonge mensen het door de pest geteisterde Florence. In quarantaine op het platteland vertelt elk van hen dagelijks een verhaal en zo wapenen ze zich tegen moedeloosheid, frustratie en verveling. Puike coronalectuur, kortom. Maar, lacht Van Hove: ‘Je kunt niet straffeloos een ideetje opperen bij DWDD. Dan is het meteen een feit.’

Op zaterdag wierp VPRO Mondo zich op als coproducent, op zondag ging regisseur Reinier Bruijne aan de slag met een piepklein productieteam, en op maandag verscheen de eerste aflevering, met Ramsey Nasr, al online. De opnamen, zo meldt de site, ‘vinden plaats onder veilige omstandigheden’.

Dat houdt in: één acteur tegelijk en verder zijn slechts regisseur, cameraman en productieleider aanwezig. Aan tafel zit acteur Mark Rietman er ontspannen bij, in spijkerbroek en makkelijke trui. Productieleider Bircan Ünlü reikt hem met blauwe plastic handschoentjes een flesje water aan. Achteloos doet Rietman wat stemgymnastiek: keel schrapen, lippen vibreren, mond open en dicht. Hij leest de tekst één keer van de autocue om te oefenen en dan gaat de camera aan: één verhaal is één take.

Eigentijdse moraal

De verhalen zijn even stichtelijk als stout. Het zijn middeleeuwse moppen met een soms verrassend eigentijdse moraal. Voortdurend spreekt de tekst van ‘blikken van welbehagen’ of ‘een eerzaam voorwendsel.’ Iemand heeft ‘een aanval van schraapzucht’ of juist een grote ‘prachtlievendheid’. In de vertaling van Frans Denissen is het smakelijke, overvloedige taal. Dat is taal waar Rietman goed mee uit de voeten kan. Met zijn ironische, ronkende dictie spreekt hij moeiteloos de welluidende frasen uit.

Als de acteur klaar is – ‘Goed, ja? Niet te veel versprekingen?’ – doet hij zelf zijn zendmicrofoontje af, dat vervolgens door Ünlü met desinfecterende spray wordt schoongemaakt. Als de ene acteur het pand verlaat, mag de volgende aantreden. Na Rietman is Nasrdin Dchar aan de beurt. Dchar, vrolijk: ‘Ik ben gewoon stikzenuwachtig hiervoor, joh. Serieus!’

Met smaak leest Dchar een geestig verhaal over de knappe weduwe Madonna Picarda, die vurig door de ‘drieste en hoogmoedige’ proost van de plaatselijke kerk te Fiesole wordt begeerd. Gelukkig is zij een eerbare, vindingrijke vrouw, en zijn onbeschaamdheid komt hem dan ook duur te staan. (En levert haar dienstmeid Malvenuta een mooi nieuw hemd op.) Net als de meeste acteurs ontving Dchar zijn verhaal de middag voor de opname. Een uurtje heeft hij kunnen oefenen, toen de kinderen op bed lagen, vooral op de Italiaanse tongval. Dchar: ‘Fiesole spreek je uit als Viejee-zolee. En Malvenuta klinkt meer als Malvenotte. Ik had al een paar filmpjes gezien en was onder de indruk van mijn voorgangers: die deden het helemaal zonder versprekingen, wauw. Vandaar de zenuwen.’ Zijn zorgen blijken onterecht: in twee keer staat het erop.

Johan Reyniers, hoofd dramaturgie bij ITA, selecteert en bewerkt de teksten en paart elk verhaal intuïtief aan een acteur. Zo kreeg Bart Slegers een beschouwende parabel, en gaf hij Tamar van den Dop op haar verzoek ‘iets waar je rode oortjes van krijgt’. En wie anders dan Maria Kraakman kan een verhaal brengen dat Boccaccio zo samenvat: ‘De markiezin van Monferrato pareert met een kippenbanket en een paar gevatte opmerkingen de onbezonnen liefde van de Franse koning.’ Kraakman doet dat ogenschijnlijk serieus, maar met een net bespeurbaar binnenpretje. Schalks is het woord.

In zijn tijd gold de Decamerone als behoorlijk vrouwvriendelijk, vertelt Reyniers. ‘De vertellers zijn zeven vrouwen en drie mannen. De verhalen wemelen dan ook van de schrandere vrouwen die aan het langste eind trekken.’ Als er per ongeluk toch iets vrouwonvriendelijks in de tekst sluipt – het blijven de Middeleeuwen – dan helpt het als zo’n verhaal door een vrouw wordt voorgelezen, zegt hij. Veel hangt natuurlijk ook af van de toon. Boccaccio vaart wel bij enige ironie, zo blijkt.

De losse verhalen mogen veelal luchtig zijn, de waarde zit hem in het geheel, aldus Reyniers. ‘Als je ze allemaal leest, krijg je een indruk van botsende tijdsbeelden, van de Middeleeuwen en de Renaissance. Dat gevoel van verschuivende waarden ervaren we nu ook, in de maatschappelijke ongelijkheid die deze crisis aan het licht brengt bijvoorbeeld. Boccaccio stelt belangrijke vragen over hoe we een gemeenschap vormen. Wat is onze gedeelde basis? Wie zijn we nog als die wegvalt? Zulke vragen zijn nu urgenter zijn dan ooit.’

Decamerone

Decamerone van ITA is een coproductie van Internationaal Theater Amsterdam, Het Nationale Theater en VPRO MONDO, waarbij bekende acteurs verhalen uit Boccaccio’s Decamerone lezen. Elke avond om acht uur verschijnt een verhaal van vijf tot acht minuten online. Maandag 23 maart trapte Ramsey Nasr af, met het verhaal: ‘Peronella verbergt haar minnaar in een wijnvat op het ogenblik dat haar man thuiskomt met een koper voor dat vat.’ Het project loopt tot 1/6. Op de website van ITA zijn nu veertien afleveringen te zien. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden