Israëlische kunstwereld geboeid door verzoening

Vredesfestivals, -concerten en -tentoonstellingen: de Israëlische kunstwereld blijkt geboeid door verzoening. Met dank aan de vrouw van de premier en Amerikaanse fondsen....

Het ideaal staat op de witte museummuur in Tel Aviv: ‘Kunst in plaats van vijandigheid’. Op twee oneindig ogende tafels staan ovale Schalen van Verzoening uitgestald. Gemaakt van aardewerk. Het zijn er om precies te zijn 134, plus twee hopen met schaalscherven.

De schalen zijn beschilderd, beplakt, bedrukt, bewerkt, vervormd, omgedraaid en stukgegooid door Israëlische en Palestijnse kunstenaars. Curator Orna Tamir-Schestowitz gaf hun de kale schaal met de opdracht: maak er je eigen Schaal van Verzoening van. Het werden veel verbeeldingen van handen en omhelzingen. Veel stenen, rotsen en huizen ook – het conflict tussen Palestijnen en joden gaat tenslotte al een eeuw over het eigendom van het land tussen de Middellandse Zee en de Jordaan.

Het kleine Museum van Israëlische Kunst stelt ze nog tien dagen tentoon en dan reist de verzameling de wereld over – misschien zelfs tot het hoofdkantoor van de Verenigde Naties in New York.

Het is moeilijk af te lezen aan de krantenkoppen over het Hamas-regime en de muur rond de Westoever, maar in de Israëlische uitgaansagenda staat vrijwel wekelijks nog een vredesfestival, een vredesconcert, of een vredestentoonstelling aangekondigd. Goedwillende Amerikaanse en Europese fondsen spenderen jaarlijks honderdduizenden euro’s om Palestijnse en Israëlische kunstenaars, acteurs en zangers samen te laten kijken, luisteren, spelen en dansen. Zo heeft James Wolfensohn, die twee weken geleden gefrustreerd opstapte als onderhandelaar in het Israëlisch-Palestijnse conflict, uit eigen zak 100 duizend dollar bijgedragen ‘Schalen van Verzoening’.

De matzwarte schaal van Aliza Olmert is symbolisch voor de plek die de kunstmanifestaties in de schaduw van het nieuws innemen. Aliza is de vrouw van Ehud Olmert, de premier van Israël. Waar hij – gesteund door de meerderheid van de Israëli’s – de politiek van de afscheidingsmuur belijdt, zoekt zij – vanouds links geëngageerd – de toenadering. ‘Een jood verdrijft geen Arabier verdrijft geen jood verdrijft geen Arabier*’, heeft ze in het Hebreeuws in cirkels in haar schaal geschilderd. Het is ook een boodschap aan haar man, die de annexatie van de randen van de Westoever op zijn verlanglijst heeft staan.

Het vrijzinnige Tel Aviv heeft altijd, ook tijdens de tweede intifada, een alternatief publiek gekend, dat geboeid is door verzoening. Zo is het theater Tzavta, in het hart van de stad, dezer dagen de spil in het Vredescultuur-festival. Het mengt voor de vierde keer muziek, dans, literatuur en theater van joodse en Arabische komaf – Israëlische acteurs ontmoeten er voor het eerst Arabische collega’s. ‘Het festival wil’, zegt directeur Eli Grunfeld, ‘een gezond alternatief bieden voor het geweld, om de geschiedenis van onze families en religies door te nemen.’

Voor de presentatie van haar Vredestenten heeft de Frans-joodse kunstenaar Clara Halter woensdag het spectaculairste decor van het land uitgekozen. Na Parijs, Sint Petersburg en Hiroshima is Jeruzalem aan de beurt voor een van haar ‘peace-pais-shalom-salam’-installaties. Op vijftien witte tenten heeft ze in 49 talen het woord vrede afgedrukt.

Vanuit het tentenkamp op een heuveltop in de stad is uitzicht over de oude Tempelberg en de nieuwe afscheidingsmuur. In dat verscheurde landschap heeft Halter een tienduizend vierkante meter omspannend doek over een helling gedrapeerd met ook daarop eindeloos vaak het woord vrede gedrukt. Het is Israëlische high society-kunst. Champagne staat klaar en ministers komen even een kijkje nemen.

In de verte schittert het gouden dak van de Rotskoepelmoskee – het blauwe monument is misschien wel het mooiste kunstwerk van de stad. Hier offerde Abraham bijna zijn zoon Izaäk, hier voer de profeet Mohammed ten hemel. Het zijn verhalen van een zeggingskracht, waar (helaas) geen vredestent of verzoeningsschaal tegenop kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden