BoekrecensieBloemblad aan Zee

Isabel Allende houdt in volle roman een spiegel voor ★★★★☆

Isabel Allende verknoopt met meesterhand de grote verhalen van de geschiedenis – de Spaanse burgeroorlog, de dictatuur in Chili – met de kleine verhalen van mensen die maar moeten zien hoe ze iets van hun leven maken.

Isabel Allende. In haar nieuwe roman, Bloembad van zee, moeten mensen die onvrijwillig hun vaderland hebben verlaten hun weg zien te vinden.Beeld Getty Images

Nadat Franco in april 1939 de Spaanse Burgeroorlog in zijn voordeel had beslecht, vluchtten massa’s Spanjaarden halsoverkop naar Frankrijk. Velen van hen werden opgesloten in concentratiekampen, waar ze op een kluitje en zonder een dak boven hun hoofd moesten zien te overleven. Duizenden van hen slaagden daar niet in en lieten het leven.

Frankrijk moest de vluchtelingen niet, zo stelt Isabel Allende categorisch in Bloemblad van zee, het verhaal van de twee Spaanse oorlogsmigranten Víctor Dalmau en Roser Bruguera. Roser bevalt in Frankrijk van een baby, verwekt door Víctors broer vlak voordat hij in de Spaanse oorlog zou sneuvelen. Víctor ontfermt zich over moeder en kind en weet op listige wijze een plek voor hen drieën te regelen op de Winnipeg, het schip dat dankzij de grootse inspanningen van de Chileense dichter en diplomaat Pablo Neruda in de zomer van 1939 tweeduizend Spaanse vluchtelingen van Frankrijk naar Chili zou vervoeren.

Voordat het zover is, heeft Allende al op verrassende wijze een Chileens lijntje uitgezet rond een schatrijke, conservatieve ondernemersfamilie die het te stellen heeft met zoon Felipe – die geen geheim maakt van zijn linkse sympathieën – en dochter Ofelia, die liever de bloemetjes buitenzet dan dat ze zich voorbereidt op de bruiloft met de ideale schoonzoon die haar ouders voor haar in gedachten hebben. Het kan natuurlijk niet anders of de twee verhaallijnen ontmoeten elkaar wanneer Víctor, Roser en haar baby in Chili aankomen. Het bruggetje is Felipe, die zeer tegen de zin van zijn vader zijn huis openstelt voor Víctor en Roser, wat met name voor flierefluiter Ofelia aangrijpende gevolgen heeft.

De oorlog in Spanje, de vluchtelingenhel in Frankrijk, de worteling in Chili: het is alles bij elkaar al meer dan genoeg voor een volle roman waarin Allende met meesterhand de grote verhalen van de geschiedenis verknoopt met de kleine verhalen van mensen die maar moeten zien hoe ze iets van hun leven maken. Maar Allende doet er nog een flinke schep bovenop. Ze blijft Víctor en Roser decennialang volgen in Chili, net zo lang tot hun verhaal uitmondt in de turbulente jaren 1970-1973, wanneer president Salvador Allende (oom van de schrijfster en schaakvriend van Víctor) zijn socialistische experiment van de grond probeert te krijgen. De gevolgen zijn bekend: op 11 september 1973 grijpt generaal Pinochet met hulp van de Amerikanen hard in en wordt Chili een militaire dictatuur die het lang zou volhouden.

Net als Isabel Allende zelf destijds, wijken Víctor en Roser uit naar Venezuela, dat in het zonnetje wordt gezet als een Caribisch paradijs waar buitenlanders met open armen worden ontvangen en alle kans krijgen om een nieuw leven op te bouwen. Allende zegt het niet met zoveel woorden, maar tussen de regels schemert het contrast door met de huidige situatie in het land: miljoenen Venezolanen kunnen bij hun buurlanden niet op dezelfde gastvrijheid rekenen nu ze zelf op de vlucht zijn geslagen voor de armoede en repressie onder president Maduro.

Wanneer dictator Franco in 1975 eindelijk sterft, staan Víctor en Roser met drie onvrijwillige ballingschappen achter de kiezen (Frankrijk, Chili, Venezuela) voor het eerst voor een keuze: terug naar Spanje of niet? De vraag geeft een extra dimensie aan Allendes labyrint van xenofobie, ontheemding, identiteit, verlangen en werkelijkheid waarin mensen die onvrijwillig hun vaderland hebben verlaten hun weg moeten zien te vinden. Dat ze ons daarnaast royaal trakteert op spitse dialogen en rake typeringen (die voor de vrouwen net iets gunstiger uitpakken dan voor de mannen, al hebben deze laatsten niets te klagen) is mooi meegenomen. En de spatjes esoterie die Allende tegen het einde op haar roman morst, nemen we graag voor lief.

Isabel Allende: Bloemblad van zee. Uit het Spaans vertaald door Rikkie Degenaar. Wereldbibliotheek368 pagina’s; € 22,99.

Beeld De Bezige Bij
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden