RecensieLaura H.

Is ze dader, slachtoffer, leugenaar? Het is ingewikkeld, willen de makers van Laura H. maar zeggen. ★★★★☆

Jade Olieberg toont in de theatervoorstelling Laura’s charme. Windt ze journalist Thomas Rueb om haar vinger?  

Jade Olieberg en Tim Olivier Somer in Laura H. van Toneelgroep Oostpool. Beeld Sanne Peper

‘Je maag draait ervan om.’ ‘Walgelijk.’ ‘Kalifaattuig!’ De toneelproductie Laura H. van Toneelgroep Oostpool riep al voor de première heftige reacties op. Deze teksten waren uiteraard te lezen op Twitter, afgelopen dinsdag toen Thomas Rueb, de schrijver van het non-fictieboek boek waarop de voorstelling is gebaseerd, en actrice Jade Olieberg, die Syriëganger Laura H. speelt, hun werk kwamen promoten in de talkshow Op1. Nee, zeiden ze daar, het ging hun om de ‘complexiteit’ van het verhaal van Laura. Ze willen zeker niks goedpraten.

Daarop schreef journalist Brenda Stoter Boscolo een gepassioneerd verweer op haar blog. ‘Niet Laura H., maar het verhaal van de slachtoffers verdient aandacht.’ Ze valt over de volgens haar misplaatste pr-slogan van Oostpool: ‘Een verhaal dat verteld moet worden.’ Nee, het verhaal dat verteld moet worden, zegt ze, is dat van de door IS geïnitieerde genocide op de Jezidi’s.

Dit weekend was de première in Stadstheater Arnhem, in regie van Nina Spijkers. Naast Olieberg staat acteur Tim Olivier Somer op het podium. Hij speelt de journalist, Thomas Rueb, en alle andere mannenrollen.

Scene uit Laura H. van Toneelgroep OostpoolBeeld Sanne Peper

Productieproblemen

Aanvankelijk zou Laura H. al in het voorjaar in première gaan, in regie van Marcus Azzini. Toen de artistiek leider van Oostpool in verband met een onderzoek naar seksueel ongewenst gedrag zijn taken moest neerleggen, nam Nina Spijkers het over. Ook het coronavirus zorgde voor problemen. Vanwege de maatregelen wordt er nu gespeeld met twee casts. Jade Olieberg en Tim Olivier Somer zijn cast A en Charlie Chan Dagelet en Kevin Schoonderbeek cast B. Zo kan bij eventuele ziekte alsnog gespeeld worden. Een ongewone situatie voor gesubsidieerd toneel. Met twee licht verschillende voorstellingen als gevolg. Zo vertelde Dagelet in deze krant: ‘Jade speelt het veel lichter dan ik verwachtte: vrolijker, grappig zelfs.’

Waar het om gaat: de Nederlandse Laura H. uit Zoetermeer komt uit een gebroken gezin. Ze vindt zichzelf opnieuw uit als moslima. Ze ontmoet Ibrahim, een vrome en geradicaliseerde jongen bij wie ze liefde denkt te vinden, maar die haar ook mishandelt. Ze vertrekken naar de islamitische heilstaat. Maar een leven tussen de bominslagen en extreme vrouwenonderdrukking blijkt het ook niet te zijn, waarna Laura ternauwernood ontsnapt. In Nederland verschijnt ze voor de rechter en ontketent ze een mediacircus.

De inzet van de voorstelling is ‘de complexiteit omarmen’. Zo zegt de toneel-Thomas in een soort inleidend statement. Opmerkelijk is dat hij ook Oostpools pr-slogan ‘een verhaal dat verteld moet worden’ hekelt. Te simplistisch, net als de meeste Twitterophef. Wat de makers voor ogen hebben, is een voorstelling die juist gaat over die ingewikkelde fascinatie van mensen voor het kwaad, voor de daders en niet de slachtoffers.

Scene uit Laura H. van Toneelgroep OostpoolBeeld Sanne Peper

Dat is ook de reden dat de journalist een even grote rol speelt in dit stuk. Het gaat niet alleen om de vraag: Wie is Laura H.? Maar ook: Waarom is Thomas Rueb zo geboeid door haar, dat hij vijf maanden vrij neemt om haar hele verhaal te achterhalen?

Dit is geen originele, maar wel een slimme invalshoek. Schurken zijn vaak fascinerender dan hun slachtoffers. Het is bijna een cliché, maar wel waar. Waarom blijven we anders de verhalen over Macbeth, Pablo Escobar en The Joker kijken en hebben we het nooit over hun slachtoffers? Hun raadselachtigheid, hun vermogen om de meest verwerpelijke daden te rationaliseren en vaak ook hun charme blijken verleidelijk. Moreel verwerpelijk? Misschien. Maar theater is bij uitstek een geschikte plek om morele grenzen te verkennen. Meer nog dan non-fictie wellicht.

Wat Jade Olieberg heel goed laat zien, is die charme van Laura. Ze maakt een springerig, vrolijk en soms zelf verleidelijk meisje van haar. Haar extreme openhartigheid tijdens de gesprekken met Thomas, brengt hem in een lastige positie. ‘Ik mag niet te dichtbij komen. Er moet afstand tussen ons blijven’, spreekt hij zichzelf vermanend toe. Windt ze hem om de vinger? Soms lijkt het erop. Ze is in ieder geval zeer bedreven in het afschuiven van verantwoordelijkheden.

Scene uit Laura H. van Toneelgroep OostpoolBeeld Sanne Peper

Als Thomas begint over de aanslag in de Bataclan in Parijs, als hij de duizenden Jezidi-vrouwen ter sprake brengt die door IS worden ontvoerd, verkracht en doorverkocht als seksslaaf, ontwijkt ze de vraag. En Thomas vraagt niet door.

Ook als publiek word je in de val gelokt, als Laura van haar ontsnapping een filmische scène maakt, waarin ze met haar kinderen door kogelregens naar haar vrijheid moet rennen. Olieberg is hierin zo overtuigend dat je als vanzelf naar het puntje van je stoel schuift. Totdat Thomas haar bruut afkapt met de vraag aan het publiek: maar is het waar?

Tja, is het waar? Misschien. En als het allemaal waar is, wie is dan verantwoordelijk voor deze bende? IS? Laura? President Bush met zijn war on terror? Wij allemaal?

Het is ingewikkeld. Dat is wat de makers van Laura H. maar willen zeggen. Het mooiste komt dat tot uiting in het duet dat Laura en Thomas aan het einde van de voorstelling dansen, wanneer de journalistieke, verhalende toon wordt losgelaten. Alle geweld en verlangens en gewetensbezwaren komen in hun dubieuze dans terug. Wat overblijft is de twijfel bij Thomas. Waarom?

Wie deze vraag wil beantwoorden, zal hem eerst moeten stellen. Dat doet Laura H.

Laura H.

★★★★☆

Theater

Van Thomas Rueb door Toneelgroep Oostpool, bewerking: Anoek Nuyens, regie: Nina Spijkers, met cast A: Jade Olieberg en Tim Olivier Somer (speelt afwisselend met cast B: Charlie Chan Dagelet & Kevin Schoonderbeek)

9/10, Stadstheater, Arnhem. Tournee t/m 24/12.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden