Column Floortje Smit

Is Joker een potentieel levensgevaarlijke film?

Joaquin Phoenix in Joker.

Acteur Joaquin Phoenix raakte tijdens een interview volledig in paniek. Toen The Telegraph-journalist Robbie Collin hem vroeg of hij zich zorgen maakte dat Joker verongelijkte mannen zou kunnen inspireren tot geweld, ging alles op slot. ‘Waarom?’, antwoordde Phoenix verward. ‘Waarom zou je…? Nee, nee.’ En weg was hij.

Na een uur ruggespraak met de publicisten kwam hij terug. Hij had met zijn mond vol tanden gestaan, zei hij, omdat hij de vraag niet had verwacht. Nog steeds had hij geen goed antwoord.

Gek. Al sinds de wereldpremière in Venetië, waar Joker de belangrijkste prijs won, is dit namelijk de meest gestelde vraag rondom de film. Joker toont de ontstaansgeschiedenis van de bekende Batman-boef - hij is een psychisch verwarde man die merkt dat hij door moorden eindelijk de aandacht krijgt waarnaar hij verlangt.

Een potentieel levensgevaarlijke film, aldus een aantal Amerikaanse critici. Waren het geen Joker-achtige types die verantwoordelijk waren voor al die massamoorden in de VS de afgelopen zomer? Creëert de film niet een geromantiseerde held voor dat soort verbolgen jongens die zich ook onbegrepen voelen? Zou dit - onbedoeld - niet juist schietpartijen kunnen veroorzaken?

Het Joker-personage werd al vaker aan dat soort moorden gelinkt. Toen Kim De Gelder in het Vlaamse Dendermonde in een kinderdagverblijf op baby’s instak (2009), werd al snel beweerd dat de Joker hem had geïnspireerd; hetzelfde geldt voor James Holmes die een bloedbad aanrichtte in Aurora (2012) tijdens de vertoning van Batman-film The Dark Knight Rises. Het bleek in beide gevallen onzin, maar het stigma blijft.

‘Ik hoef geen foto van Holmes te zien’, zei de moeder van een van de Aurora-slachtoffers. ‘Ik hoef maar een Joker-trailer te zien en ik zie de moordenaar.’ Zij is een van de nabestaanden die eergisteren een brief stuurde naar Warner Bros, waarin ze hun zorg uiten dat bij vertoningen van Joker iets soortgelijks zou kunnen gebeuren. Ondertussen beweert de site Gizmodo dat het Amerikaanse leger daarvoor al op zijn qui vive is. Zo dreigt zoiets hoe langer hoe meer een selffulfilling prophecy te worden, natuurlijk.

Warner kwam gisteren met een statement. Kort samengevat: films veroorzaken geen geweld. Mooi mantra, het klopt ook nog, en jarenlang was de kous daarmee min of meer af. Maar er lijkt een nieuwe werkelijkheid aangebroken, zo blijkt hieruit en uit het eerder cancelen van The Hunt. Vuurwapengeweld is momenteel politiek een enorm heet hangijzer. Films worden, mede door sociale media, ongezien al langs een morele meetlat van goed en fout gelegd. En meningen zijn onwrikbaar.

Er is maar één ding dat Hollywood kan doen als het geweld, een van de paradepaardjes, in alle nuance wil blijven tonen: razendsnel een goed antwoord formuleren. Maar dat - vraag het Phoenix - is oneindig lastig.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden