ReportageInterrail door Europa

Is interrailen door Europa tegenwoordig nog wel zo romantisch als het klinkt?

Beeld Rebecca Fertinel

Journalist Janne Heling ging op haar 17de voor het eerst interrailen. Vijftien jaar later stapt ze weer in. Gaat het deze keer beter? Is het reizen per trein veranderd?

Als ik in een stationshal sta voor het informatiebord met vertrektijden van treinen naar bestemmingen waar ik nog nooit bent geweest, misschien wel nooit van heb gehoord, krijg ik de neiging om zo’n trein te nemen; te vertrekken zonder verder nadenken. Wat als ik gewoon instap? 

Het was die fantasie plus een interrailticket waarmee ik op mijn 17de in een maand van Noord- naar Zuid-Europa reisde. Vijftien jaar later zitten beide opnieuw in mijn bagage. Ik wil weten of ik op mijn 32ste in staat ben iets minder vaak bestolen te worden en iets vaker in een bed te slapen in plaats van in een stationshal. Ik ben vertrokken uit Amsterdam en dit keer reis ik naar het oosten met als doel Plovdiv, in 2019 de culturele hoofdstad van Europa. Dat ik daar nooit aan zal komen, weet ik nog niet.

Daar zit ik dan, midden in mijn romantisch-nostalgische interrailherinnering. Nergens arriveren, de bestemming is de trein. Letterlijk, want we staan stil. Heel erg stil. Buiten is het 33 graden, binnen is de temperatuur inmiddels opgelopen. Ik heb geen idee waar we zijn, de batterij van mijn telefoon heeft de strijd met de hitte uren geleden opgegeven.

Bij vertrek uit Belgrado werkte de airconditioning nog, of deed in ieder geval een dappere poging. Vandaar ook dat de ramen niet open kunnen. Alle gordijnen zijn dichtgetrokken en er is zelfs een rol aluminiumfolie aan te pas gekomen om de ramen af te plakken tegen de zon die de lucht boven het graanveld waarin we stilstaan, doet zinderen. Alleen de deuren aan het begin en eind van de wagon kunnen open en passagiers verzamelen zich daar voor wat frisse lucht.

Het gebrek aan gordijnen zorgt voor creatieve oplossingen.Beeld Rebecca Fertinel
Beeld Rebecca Fertinel
Landschap vanuit de trein.Beeld Rebecca Fertinel

Mensen klimmen naar buiten om te roken langs het spoor. Een paar Italiaanse jongens hebben een potje tomatensaus vol in de zon gezet. ‘Om op te warmen.’ Binnen vijf minuten gooien ze de rode saus over hun meegebrachte voorgekookte pasta in tupperwarebakjes. ‘Mangiare’, roepen ze vrolijk. Niemand lijkt zich op te winden over het feit dat we al bijna een uur geen meter vooruit zijn gekomen.

De conducteur heeft schouderophalend gemompeld dat de locomotief broke is. Er moet een nieuwe komen. Een onwaarschijnlijkere plek om die hier op korte termijn te krijgen, lijkt me niet denkbaar. Goudgele verdorring zo ver het oog reikt. Verder niets. Geen schaduw, geen wc ook trouwens. Net als ik besluit langs het spoor op zoek te gaan naar een plek waar ik ongezien kan plassen, komt de trein in beweging.

Iedereen die buiten staat, begint na de eerste verbazing naar de dichtstbijzijnde deur te rennen. Het lijkt er toch echt op dat de trein weer gaat rijden. Langzaam, heel langzaam boemelen we Kroatië in. Als we bij het eerste station over de grens aankomen, wordt er geapplaudisseerd. In eerste instantie is er opluchting. Dan: verwarring. Een nieuwe trein komt hetzelfde spoor op gereden, maar het is onduidelijk of de nieuwe en de oude trein gekoppeld gaan worden. Bovendien: waar is die nieuwe locomotief?

Plotseling begint iedereen zijn spullen te verzamelen. Koffers worden door deuren en ramen naar buiten geduwd, fietsen, rugzakken, kinderen. Blijkbaar gaat de oude trein niet verder. Iedereen moet eruit, de nieuwe trein in, waar niet genoeg zitplaatsen zijn. Voor nu lijkt het niet uit te maken. Op de deuren hangen briefjes met ‘odredište Bukurešt’. Niet de bestemming van de trein die ik net heb verlaten, maar niemand die daar op let. Ik was een paar dagen geleden nog in Boekarest en wil niet terug, maar op dit moment is alles wat beweegt beter dan stilstaan.

Rookpauze.Beeld Rebecca Fertinel
Tijdens de stilstand in Servië eten Italiaanse interrailers hun pasta.Beeld Rebecca Fertinel
Slowakije stationsperron.Beeld Rebecca Fertinel

Geen betere manier om Europa te ontdekken dan per trein, stelt de website van DiscoverEU. De instantie werd in 2018 in het leven geroepen naar aanleiding van een initiatief van de EU om 20- tot 30 duizend gratis interrailtickets beschikbaar te stellen voor 18-jarige Europeanen. Om ze te ‘laten ontdekken dat de EU niet alleen over politiek gaat, maar ook over emotie.’ Ik voel momenteel van alles voor de Kroatische en Servische spoorwegen, maar vraag me af of mijn emotie het beoogde sentiment is.

Never trust Croatian railways’, grijnst de man die me ’s avonds veel later dan het eerder afgesproken tijdstip mijn slaapplek wijst. En hij is niet de eerst die me waarschuwt voor de Oost-Europese treinen. De nachtconducteur op de trein waarmee ik uit Boedapest vertrok, maakt zich al langer zorgen. 26 jaar werkt hij op het traject tussen Wenen en Boekarest. Daar staat zijn huis, maar deze nachttrein noemt hij thuis.

De piepkleine coupé waar hij me heeft uitgenodigd voor koffie is inderdaad huiselijk. Zijn bed is netjes opgemaakt en aan haakjes langs de wand hangen twee keurig gestreken polo’s en een extra uniform. Met een waterkoker verwarmt hij het water voor de oploskoffie. ‘Daar drink ik veel van.’ Hij schuift me een mok toe. ‘Om wakker te blijven.’ Af en toe kan hij ’s nachts tussen twee stations twee uur slapen.

De spoorwegen beleven moeilijke tijden, vertelt hij. In Roemenië, maar overal eigenlijk. ‘Er zijn te weinig treinen voor de hoeveelheid mensen die vervoerd moeten worden. Serieuze investeringen blijven al jaren uit.’ Hij is nu 50 en wil dit werk het liefst de rest van zijn leven doen. ‘Het onderweg zijn van plek naar plek geeft me een plaats in de wereld, een doel. Ik ben thuis zolang deze trein rijdt, maar hoe lang dat nog is, weet ik niet.’

Roemeense treinconducteur van de slaaptrein.Beeld Rebecca Fertinel
Opwarmkoffie in de coupé van de treinopzichter.Beeld Rebecca Fertinel
Nog meer landschap.Beeld Rebecca Fertinel

Een stroom nieuwsberichten over nacht- en langeafstandstreinen die verdwijnen uit Europa, en over initiatieven om ze terug te krijgen, verbindingen die niet op elkaar aansluiten en moeizame grensovergangen onderschrijven zijn constatering. Het wordt er allemaal niet veel sneller of goedkoper op.

En dan gaat het alleen nog maar over veroudering. Ook de modernisering trekt sporen door het treinlandschap. Reserveringssystemen die het gemak zouden moeten vergroten – internationale treinen vereisen bijna allemaal een gereserveerde zitplaats – maken het geheel over het algemeen onwrikbaarder dan toegankelijk.

Als ik, nog in Bulgarije, online een slaaptrein vanuit Ljubljana terug naar Nederland probeer te boeken, geeft de site aan dat digitaal reserveren tot uiterlijk drie maanden tevoren kan. Computer says no. En eenmaal in Slovenië zegt de man achter het stationsloket hetzelfde. Mijn fantasie over spontaan in een trein stappen, blijkt minder romantisch in praktijk. Ik begin me zo langzamerhand af te vragen of alle nadelen van veroudering en modernisering samenkomen op het Europese spoor. 

Jonge interrailers die ik spreek, regelen stuk voor stuk hun slaapplek via Booking of Airbnb. Alles lijkt gepland. Ik kom nergens in de trein, zoals vijftien jaar geleden nog wel het geval was, inwoners tegen die backpackers een slaapplek bij hen thuis aanbieden. Als ik jonge backpackers er naar vraag, kijken ze me verbaasd aan. ‘Dat doe je toch niet, zomaar met een wildvreemde mee naar huis gaan?’ 

Mensen steken het spoor over nadat de trein is gestrand.Beeld Rebecca Fertinel
Servië, toen de trein een uur stilstond in de hitte wegens problemen.Beeld Rebecca Fertinel
Een groente- en fruitkraam in Hongarije.Beeld Rebecca Fertinel

Misschien niet, maar als alles volgens plan verloopt, wat herinner je je dan later nog? Wat me vooral is bijgebleven van vijftien jaar geleden interrailen is dat ik werd bestolen, ruzie maakte met vriendinnen, alleen verder ging, om ze later weer te ontmoeten. We raakten tickets kwijt, werden nóg een keer bestolen – en nog een keer – en zongen op straat omdat het geld op was; allemaal dingen die niet in de planning zaten.

En dus besluit ik om mijn initiële plan om naar Plovdiv af te reizen, te laten varen. Het is tijd om de terugreis in te zetten. ‘Wij gaan ook naar huis’, Anne (24) uit Zwitserland wijst naar Asia (21) uit Italië. Dit is het laatste stukje route dat ze samen doorbrengen, maar dat is wel oké. ‘We hebben een beetje genoeg van elkaar.’ Ze schudden hun hoofd als ik vraag of ze elkaar hebben leren kennen op interrail.

Anne is wel vertrokken met een interrailticket op zak, maar dat was een vergissing. ‘Eigenlijk is zo’n ticket alleen voordelig in het westen en ik wilde juist naar het oosten, zo ver mogelijk, met de trein.’ Dan kom ik erachter dat ze al drie jaar onderweg is. In Turkije veranderde ze haar plan, liet de Europese grenzen ver achter zich en ging al liftend naar Iran.

Daar ontmoette ze Asia, met wie ze de laatste twee maanden van haar reis doorbracht. Als de kleine Italiaanse vrouw thuis is, wil ze eigenlijk zo snel mogelijk weer weg. ‘Mijn moeder wist altijd al dat ik zou gaan reizen’, grijnst ze. De geboorte van haar oudere broer duurde bijna twee dagen, zij was er binnen drie uur. ‘Toen wist ze al dat ik niet kon wachten tot ik weg mocht.’ Bij de vraag of het niet gevaarlijk is, liften in Iran, kijkt ze me spottend aan. ‘Nee man, het is juist handig, kan je meteen een slaapplek regelen. Echt alle mensen zijn daar gastvrij.’

Roma jongetje kijkt uit het raam.Beeld Rebecca Fertinel
Station van Boekarest.Beeld Rebecca Fertinel
Cluj Napoca in Roemenië.Beeld Rebecca Fertinel

We moeten overstappen op een plek waar bijna niets de suggestie wekt dat het hier inderdaad om een station gaat. Er staat alleen een informatiebord dat niet lijkt te werken en een ijzeren hek. Asia klimt erop en biedt me een piepkleine Iraanse sigaret aan. ‘Vergis je niet, hij is misschien klein, maar echt heel sterk.’

Jonathan van 53 uit Londen hoort ons praten over Iraanse tabak en komt bij ons staan. Hij heeft in het verleden ook geinterraild. ‘Vijf keer heb ik de trein gepakt om Europa te verkennen. Vlak voor de val van de Muur en het begin van de Balkanoorlogen.’ Hij klinkt en ziet eruit alsof het avontuur hem niet vreemd is. Zo ruikt hij overigens ook.

Als ik hem vraag wat zijn eindbestemming is, kan ik mijn verbazing niet verbergen als het antwoord Japan luidt. Wat hij dan hier te zoeken heeft? ‘Ik wil zo ver mogelijk komen met de trein.’ Hij is vertrokken uit Londen met de Eurostar en volgt nu grotendeels de route van de Oriënt Express. Na Istanboel, reist hij verder via Turkije naar Iran, vandaar dat hij ons aansprak. Vandaar gaat hij naar het noorden, richting Kazachstan om uiteindelijk op de route van de Transsiberië Express te komen. ‘Ik ontmoet mijn vader in Tokio om de worldcup rugby te zien. Met de trein leek me leuker dan dat hele eind met het vliegtuig.’ Hij heeft zichzelf drie maanden gegeven om er te komen. Het laatste stukje vliegen overleeft hij dan wel.

Ons gesprek wordt onderbroken door het lawaai van het informatiebord dat ratelend tot leven is gekomen. Er arriveren twee treinen aan weerszijde van het perron, of wat daarvoor door moet gaan. Ik kijk van het interrailticket in mijn hand omhoog naar de twee bestemmingen op het informatiebord; de eerste trein gaat richting het westen, huiswaarts. De tweede rijdt verder richting het oosten, die moet Jonathan ook hebben. Wat als ik gewoon instap?

Bagageruimte in stationshal.Beeld Rebecca Fertinel
Paspoortcontrole.Beeld Rebecca Fertinel
Provisorisch dutje.Beeld Rebecca Fertinel

Interrailen

Treinen door Europa is geweldig maar naarmate je verder richting het oosten reist, wordt het wel steeds ingewikkelder. Een interrailpas is handig, omdat je geen aparte treinkaartjes hoeft te kopen, maar nachttreinen vereisen wel een aparte reservering en langeafstandstreinen vaak ook. Reserveren kan via de NS of de site van Interrail, maar boek ruim op tijd! 

Plannen is dus het devies; NS Internationaal, Google Maps en de Interrail-app helpen je op weg met het uitstippelen van je route, eenmaal in Oost-Europa blijkt de app van Rome2rio het meest accuraat en efficiënt. Heb je geen haast? Neem dan vooral de tijd om te verdwalen.   

Een maand ongelimiteerd reizen met een interrailticket kost voor een volwassene (28+) 670 euro. Jongeren (12-27) betalen 515 euro voor een maand onbeperkt treinen. Te koop op interrail.eu of bij de NS. 

Janne Heling in de trein.Beeld Rebecca Fertinel

Zomer van toen

Ook Toine Heijmans stapte opnieuw als interrailer de trein in, op zoek naar zijn rugzak, die in Raška werd gestolen uit de nachttrein. Als hij 32 jaar later terugkeert naar dat station om die rugzak te zoeken, wordt hij het land uitgezet. Wel vindt hij zijn jeugd terug.

Lees meer verhalen uit onze Europa reisspecial

Een reis in je hoofd is volgens Jelle Brandt Corstius misschien wel de interessantste reis die je kunt maken
Jelle Brandt Corstius (41) is een enthousiaste reiziger, vooral reizen vol ontberingen trokken hem aan. Hij is een uitgelezen interviewkandidaat voor deze reisspecial. Maar het gesprek neemt een andere wending. ‘Ik ben blij als ik Nederland uit ben, want dan weet ik zeker dat niemand me herkent.’

Het onsterfelijke Europa en de bronzen glans van de tijd
Hoe Arie Elshout ontdekte dat het Europagevoel diep in hem zit.

Het vooroudergevoel van afstammelingen van Europeanen in Amerika
Je hoeft niet ver te reizen om je in een andere cultuur onder te dompelen, menen sommige afstammelingen van Europeanen in Amerika. En andersom voelen sommige Europeanen zich op gezette tijden enorm Amerikaans en dragen dit met enthousiasme uit

Reisredacteur Noël van Bemmel duikt in de bron van de Rijn
Onze brede en sombere Rijn, de belangrijkste rivier van Europa, begint bruisend en tintelend op 2600 meter hoogte.

Eerste hulp bij vliegschaamte: reis niet minder, maar beter
Reisjournalist Sander Groen vliegt al twintig jaar de wereld rond, maar kampt nu met vliegschaamte. Kan een weldenkend mens in tijden van klimaatcrisis en overtoerisme nog wel verantwoord de wereld verkennen? Groen biedt soelaas.

Aaf Brandt Corstius gaat kijken waarom Europa-Park het beste attractiepark ter wereld is
Het Duitse Europa-Park combineert ultra-enge achtbanen met schlagerzangers en iconen-schilders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden