Analyse Architectuur

Is het een ruimte om te werken, of om te ontspannen?

In Venetië blijkt dat de functies van ruimtes steeds meer in elkaar overlopen.

Work, body, leisure. Beeld Daria Scagliola

‘Iedereen heeft het recht om van architectuur te profiteren’, stellen de Ierse architecten Yvonne Farrell and Shelley McNamara, hoofdcuratoren van de 16de architectuurbiënnale in Venetië, de belangrijkste architectuurtentoonstelling ter wereld, die dit weekend opengaat. ‘Een mooie muur die een straathoek vormt, biedt plezier aan passanten, zelfs als ze niet het gebouw binnengaan’, schrijven ze in hun manifest Freespace.

De Nederlandse bijdrage aan de biënnale nuanceert dit romantische idee. De knaloranje, U-vormige muur waar je tegenaan loopt in het Nederlandse Rietveldpaviljoen is niet mooi; het is een banale wand van lockers. Kastjes die we in het dagelijks leven allemaal gebruiken, in de sportschool en het kantoor, op scholen en stations. Curator Marina Otero Verzier, architect en als onderzoeker werkzaam bij Het Nieuwe Instituut (voorheen Nederlands Architectuurinstituut) toont ermee hoe freespace door haar opgevat als ‘ruimte voor vrije tijd’ en werkruimte vandaag de dag steeds meer in elkaar overlopen.

De lockerwand vormt een krachtig beeld en nodigt uit tot ontdekken; wat zit er achter die deurtjes? Sommige fungeren als vitrine voor foto’s en maquettes. Andere lockers vormen samen grote deuren. Die deuren geven toegang tot kamers waarin het spanningsveld tussen ruimtes voor werk en vrije tijd wordt verkend.

De lockerwand. Beeld Daria Scagliola

Zo is er de ‘speelruimte’ van architect Mark Wigley, waarin hij het baanbrekende project New Babylon (1956-1974) van kunstenaar Constant Nieuwenhuys herziet. Nieuwenhuys wilde middels automatisering de kloof tussen werk en vrije tijd overbruggen. Wigley ontdekte dat Nieuwenhuys’ optimistische visie geleidelijk aan plaats maakte voor ‘een meer conflictueus perspectief’. Geweld zou niet worden uitgebannen door de nieuwe technologische wereldorde; het bleek een onlosmakelijk onderdeel daarvan. Ga maar kijken in de ‘renderfarm’, een productieruimte waar Indiase computertekenaars als moderne slaven 14uur per dag 3D-plaatjes (renders in het Engels) maken om games en toekomstvisies van Westerse architecten te verbeelden.

Een volgende deur brengt je in kamer 902 van het Amsterdamse Hilton hotel, waar John Lennon en Yoko Ono in 1969 hun befaamde Bed-in for Peace hielden. Door het bed te gebruiken als architectuur voor protest, werk en seks, liepen ze vooruit op het bed als slaap- én werkplek van de flexwerkende mens; de zogenoemde fucktory.

Eenzelfde crossover zien we op de Amsterdamse Wallen: toeristen komen de peeskamers binnen voor vertier, en tegelijkertijd worden voormalige peeskamers steeds vaker omgebouwd tot ateliers voor creatieven.

Work, Body, Leisure maakt duidelijk dat het denken over freespace meer behelst dan prachtige gebouwen en straten. Het roept de vraag op wat het betekent ‘bevrijd’ te worden door automatisering en robotisering. Duidelijk is dat de medaille een keerzijde heeft: de speelruimte van de een gaat vaak ten koste van die van een ander.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.