Vanuit vogelobservatorium Tij in Stellendam tel je zo vijftig vogelsoorten.

Reportage Architectuur

Is het een ei, een nest? Nee, het is het vogelobservatorium Tij

Vanuit vogelobservatorium Tij in Stellendam tel je zo vijftig vogelsoorten. Beeld Merijn Koelink

Het nieuwe uitkijkpaviljoen bij de Haringvlietdam is een lust voor het oog én oor.

Ganzen, zwaluwen, zeearenden, lepelaars en sternen; in mei vliegen ze in groten getale richting natuurgebied Scheelhoek bij Stellendam om daar hun ei te leggen. Dit jaar ligt er een opmerkelijk exemplaar: een gigantisch ei van riet dat rust op een bed van wilgentwijgen en op een aantal plekken lijkt opengebarsten. Het is het door architectenbureaus Ro&Ad en Rau ontworpen vogelobserva­torium Tij, dat begin deze maand is ­geopend.

Het observatorium komt uit het Kierbesluit dat het kabinet in 2013 nam en dat inhoudt dat de sluizen in de Haringvlietdam geregeld op een kier worden gezet. Deze dam, gebouwd in de jaren zeventig tussen Goeree-Overflakke en Voorne-Putten, scheidde de zee van de delta. Hierdoor stierven veel planten en dieren en was het voor trekvissen als de steur niet meer mogelijk heen en weer te zwemmen.

Door het zeewater weer binnen te laten, kan het oorspronkelijke brakwatergebied herstellen. Om het herstel te bevorderen zijn er ook nieuwe broedeilandjes en paaivijvers voor vissen aangelegd. Wandelpaden en uitkijkplekken, deels bekostigd door de Postcode­loterij, moeten de nieuwe natuur ontsluiten voor publiek en dat publiek tegelijkertijd informeren over het belang van biodiversiteit.

De paradox van de uitkijkpaviljoens is dat ze moeten opvallen maar de natuur niet mogen verstoren. ‘Voor vogelaars volstaat een standaardkijkhut, maar wil je een breder publiek naar deze uithoek trekken, dan moet je iets bijzonders bieden’, legt architect Ad Kil uit.

De ontwerpers gebruikten markante vormen uit de natuur. Zo kreeg de steiger met kijkhut op het nieuwe eilandje Bliek de vorm van een garnaal. Het paviljoen op de Korendijkse slikken, dat nog in aanbouw is, is geïnspireerd op de heremietkreeft. Tij – 11 meter lang, 8 meter hoog – is gemodelleerd naar het ei van de grote stern.

De crux van de 20 minuten durende wandelroute naar het paviljoen is dat je niet wordt gezien door de vogels maar dat je wel een beeld krijgt van het afwisselende landschap, legt Kil uit. Samen lopen we door het duin, langs de dijk en het rietland richting het schiereilandje met het ei, dat je via een tunnel betreedt.

Als je er eenmaal in staat, heeft het bouwwerk met zijn draagconstructie van ‘gevlochten’ houten balken wel wat weg van een enorm nest. Een halfronde trap leidt naar een schuin oplopende betonnen vloer. Van daaruit kun je, al dan niet met een verrekijker, door de kijkgaten uitkijken over de ­lagune. In een half uur tel je er zo ­vijftig vogelsoorten.

Het paviljoen oogt zo kostbaar als een Fabergé-ei, maar is voor een beperkt budget (650 duizend euro) gebouwd. Er is veel met tweedehands materialen gewerkt: de tunnel is gemaakt met bielzen uit de haven van Breskens en houten ‘steenschotten’ (platen waarop klei werd gedroogd) uit de baksteenindustrie.

Het overige materiaal is zorgvuldig gekozen: het riet komt uit de omgeving en de dubbel­gekromde draagconstructie is van naaldhout uit Finland. Daar heeft een gespecialiseerd houtbedrijf de 462 balken met behulp van een ­computergestuurde freesmachine gezaagd, waarna ze als een bouwpakket naar de locatie zijn vervoerd en snel – tussen de broedseizoenen door – in elkaar konden worden gezet.

‘K’nex voor gevorderden’, zo omschrijft Kil de bouw, waaraan hij zelf meehielp. Het mooie van dit systeem, is dat het paviljoen eenvoudig kan worden gedemonteerd en de houten delen kunnen worden hergebruikt. ‘We volgen het kringloopprincipe van de natuur.’

Tij is prachtig om te zien, net als de natuur waarop het de aandacht vestigt. Maar sluit vooral ook je ogen als je het bezoekt en luister. Dan verandert het observatorium in een audi­torium, waar je kunt genieten van een weergaloos vogelconcert.

Bezoekinformatie voor Tij vindt u op natuurmonumenten.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden