NieuwsNPO

Is er nog wel toekomst voor de publieke omroep? Vier dilemma's

Yvon Jaspers tijdens een perslunch bij een aantal boeren uit het programma Onze boerderij.Beeld ANP

Jongeren haken af, reclame-inkomsten dalen, kijkers moeten bijbetalen om programma’s terug te kijken. Maandag praten de publieke omroepen over hun toekomst. Wat zijn hun dilemma's? 

In hoeverre moet je strijden met Videoland en Netflix?

Politici moeten zuinig zijn op de ‘meest bijzondere publieke omroep van Europa’. Dit zei Joop van den Ende woensdag op een bijeenkomst van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO). Die krijgt 800 miljoen per jaar van de overheid en zo’n 180 miljoen aan Ster-inkomsten. Het budget is volgens Van den Ende ‘schrikbarend laag’ in vergelijking met het buitenland. ‘Als er geen geld bijkomt, is de publieke omroep over drie, vier jaar een zielig kind en wordt onze smaak bepaald door de Amerikaanse media-industrie. Toch zegt de Europese Unie gewoon tegen bedrijven als Amazon, Disney en Apple: kom binnen. Dat is te gek voor woorden.’

Zijn pleidooi sluit aan op smeekbedes van de NPO, die overheidshulp wil in de strijd met Facebook en YouTube. Als er tientallen miljoenen van het budget af gaan, zoals in 2019 dreigt te gebeuren, krijgt de publieke omroep geen eerlijke kans op het internationale speelveld, vindt de NPO.

Het duurde drie jaar om de terugkijkdienst NPO Start Plus te vernieuwen, omdat veel toezichthouders er eerst over moesten oordelen. Van den Ende: ‘Al die commissies die ergens een plasje over moeten doen, het is bijna misdadig, zeker in een sector die zo snel verandert.’

Kijkcijferhits of geen reclame?

Hoe vaak ziet u amusement bij de NPO-televisie? Een keer in de vijf dagen, als je de nauwe, omstreden definitie van de NPO toepast. Critici geloven er niets van, hekelen het gegoochel met definities en noemen dat typerend voor de discussie over de publieke omroep. Sommigen politieke partijen willen al jaren stoppen met amusement, anderen vrezen dat het aantal kijkers dan te snel daalt. Zo ontstond een compromis: amusement is toegestaan, mits je daarmee kijkers onder 50 jaar binnenhaalt die blijven hangen bij serieuzere programma’s.

‘Als het aan ons had gelegen, concentreerde de NPO zich op kerntaken, zoals educatie, documentaires, nieuwsvoorziening’, zegt VVD-Tweede Kamerlid Dilan Yesilgöz. ‘Van commerciële omroepen krijg ik geregeld klachten over oneigenlijke concurrentie op het gebied van amusement. Dat zouden ze graag zelf maken.’

De NPO krijgt nou eenmaal geld van de overheid en de Ster, reageert Nieuwsuur-hoofdredacteur Joost Oranje. ‘Ik vind dat je de discussie zuiver moet voeren. Ofwel je kiest met z'n allen voor een duale publieke omroep, zoals nu. Dan is de consequentie dat er commerciële invloeden bij komen: op NPO1 zie je vooral programma’s die een groot publiek trekken. Driekwart van de publieke reclame-inkomsten komt van die zender. Ofwel je kiest met zo'n allen voor een reclamevrije omroep, met alle consequenties van dien. Dan moeten we dat gesprek voeren.'

Samenwerken of ruziën?

In de conceptplannen van de NPO, die maandag voor het eerst worden besproken met omroepbestuurders, staan omstreden voorstellen. De actualiteitenrubriek EenVandaag, die dagelijks tegen de miljoen kijkers trekt op NPO 1, verhuist wellicht naar het slechter bekeken NPO 2. Dat ligt gevoelig bij de makers van Avrotros. Bij de VPRO is kritiek te horen op het voornemen minder ruimte te bieden aan experimenten, andere omroepen maken zich zorgen over een dreigende korting op religieuze programma’s.

Joost Oranje van Nieuwsuur vreest voor het voortduren van de al decennia bestaande verdeeldheid over het omroepbestel, in Hilversum en Den Haag. 'Talloze rapporten en onderzoeken zijn de revue gepasseerd of in een la verdwenen. Het uiteindelijke resultaat is dat programmamakers de dupe worden. Dat is best zuur.'

Joop van den Ende: ‘Omroepen moeten meer een coalitie vormen. Ze beseffen niet hoe sterk en bijzonder ze zijn. De beste programma’s van ons land komen van de publieke omroep, sinds jaar en dag. Ze moeten samen met de politiek in gesprek gaan. En politici moeten eindelijk stoppen met die populistische praatjes over de publieke omroep.’

Geld voor NPO Start Plus, of niet?

Het kijkgedrag verandert snel, schrijft de NPO in het conceptjaarplan video. Jongeren kijken niet meer elke dag tv, ze doen dat vaak op hun telefoon, op zelf gekozen momenten. ‘De advertentie-inkomsten zijn daardoor teruggelopen, dat is een onomkeerbare trend.’ De oplossing: ‘We moeten de NPO opnieuw uitvinden voor een nieuwe generatie en tegelijkertijd het publiek bedienen dat op de traditionele manier wil kijken.’

Daarom steekt de NPO veel geld in onlineprogramma's voor jongeren en in de uitbreiding van NPO Start en NPO Start Plus, de abonneeversie van het vroegere Uitzending Gemist. Sommige programma's zullen achter een betaalmuur verdwijnen. Dat valt verkeerd bij critici, zoals Yesilgöz (VVD): ‘Iedereen betaalt al mee aan programma’s, via de belasting. Ik zou het een beetje raar vinden als je voortaan twee keer moet betalen.’

Volgens Frans Klein, directeur televisie van de NPO, ligt het genuanceerder. Alle programma's blijven ten minste een week gratis beschikbaar. Series die je op een later moment wil terugkijken, kosten geld. 'Daarvan betalen we onder meer de uitzendrechten'. Ook investeren hij in de gebruiksvriendelijkheid van de dienst. Van ‘twee keer betalen voor hetzelfde’ is geen sprake, beklemtoont Klein. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden