beeldvormers

Is deze omhelzing een moment van sympathie of een bedreiging van uw bestaan?

Rode Kruis-vrijwilliger Luna Reyes troost de Senegalese migrant Abdou. Beeld Bernat Armangué / AP
Rode Kruis-vrijwilliger Luna Reyes troost de Senegalese migrant Abdou.Beeld Bernat Armangué / AP

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: de omhelzing van een vrijwilliger die haar op racistische aanvallen kwam te staan.

Als gevolg van een diplomatiek conflict tussen Spanje en Marokko arriveerden begin vorige week binnen 36 uur negenduizend mensen in Ceuta, een Spaanse enclave die grenst aan Marokko. Ze kwamen zwemmend, wadend door het water of in rubberbootjes, ze spoelden uitgeput aan op het strand van Tarajal. Het moet overweldigend geweest zijn, een soort chaotisch theaterstuk met verschillende groepen mensen: de migranten, afkomstig uit Marokko en Sub-Saharaans Afrika, de politieagenten, de grenswachters, de militairen in hun pantservoertuigen, de fotografen, de verslaggevers, de hulpverleners. Achteraf zou Luna Reyes tegen journalisten zeggen: ‘We were not trained to see something like that.’

Ze was niet voorbereid op wat ze zag. Desondanks deed de 20-jarige Spaanse Rode Kruis-vrijwilliger – hoge paardenstaart, elastiekjes om haar pols, kleine tatoeage op haar arm – wat er van haar werd verwacht. Ze hielp tieners die de laatste meters door het hoge water huilend aflegden, ze zorgde dat moeders met kinderen veilig waren, ze deelde water uit. Ze legde haar hand in de nek van een afgepeigerde jonge man in een rode zwembroek uit Senegal. Hij sloeg zijn armen om haar middel, legde zijn hoofd tegen haar schouder en klampte zich aan haar vast als was ze een reddingsboei.

Het moment bleef niet ongezien. Het werd vastgelegd op video en door de Spaanse AP-fotograaf Bernat Armangué (42) die, zo mailt hij vanuit zijn woonplaats Barcelona, rond het middaguur op het strand was aangekomen. Hij liep er een tijdje rond, voordat hij zich concentreerde op het groepje migranten waartoe Abdou uit Senegal behoorde. Die stortte in, schrijft Armangué, toen hij dacht dat een van zijn vrienden (later bleek het zijn broer te zijn) stervende was, waarop Luna Reyes hem probeerde te troosten. ‘Ik realiseerde me dat het een belangrijk moment was: de connectie was oprecht, een kort moment van empathie tussen twee mensen die elkaar niet kenden.’

Racistische bagger

Daar dachten velen net even anders over. Terwijl de foto zich online razendsnel verspreidde, kreeg Luna Reyes (20 jaar, vrijwilliger – ik herhaal het nog maar even) een grote hoeveelheid racistische bagger over zich heen, afkomstig uit de Spaanse rechts-nationalistische hoek en van mensen die ‘gewoon’ ontstemd waren vanwege de komst van zoveel migranten. Onder de hashtag #GraciasLuna kwam net zo snel een nog grotere tegenbeweging op, die Reyes juist als de verpersoonlijking van al het goede van Spanje presenteerde, maar toen had de student zelf haar socialmedia-accounts al op privé moeten zetten. Toen de Spaanse televisie de inmiddels terug naar Marokko gestuurde Abdou opzocht en hem al videobellend met Reyes herenigde, wilde ze niet herkenbaar in beeld.

Fotograaf Armangué had nooit verwacht dat zijn foto dit allemaal zou teweegbrengen. Hij was in Ceuta om verslag te doen van een humanitaire crisis in ontwikkeling, mailt hij. ‘Journalisten moeten informeren en burgers kunnen vervolgens besluiten of ze geïnformeerd willen worden.’ Foto’s, zegt Armangué, kunnen heftige gevoelens losmaken. ‘Hoe je erop reageert, is afhankelijk van wie je bent, wat je gelooft en waar je je op dat moment in je leven bevindt.’

Je hebt niets te zeggen over wat mensen in afbeeldingen zien – ook al lever je er als fotograaf nog zulke nauwkeurige en journalistieke onderschriften bij. Waar de een in deze omhelzing een symbolisch moment van medemenselijkheid ziet, vat een ander haar op als een persoonlijke bedreiging van zijn of haar bestaan. Doe je niets aan. Toch spookt dat ene zinnetje van Luna Reyes door mijn hoofd.

We were not trained to see something like that. Foto’s zijn zo alomtegenwoordig dat we soms vergeten dat ernaar kijken helemaal niet zo makkelijk is als we denken. Kijken, lezen, nog eens kijken en dan pas eventueel je mond opendoen – het is een vak. Dat moet je trainen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden