Is de kunstmarkt dolgedraaid?

Elvis Presley en Marlon Brando waren de sterren op wat nu al een historische veilingavond wordt genoemd. Veilinghuis Christie's in New York bracht tachtig hedendaagse kunstwerken onder de hamer, waaronder Triple Elvis en Four Marlons van de in 1987 overleden kunstenaar Andy Warhol. Toen de laatste hamerslag klonk woensdagnacht, was in totaal voor 683 miljoen euro aan kunst verkocht, een nieuw record op wat sommigen een dolgedraaide markt noemen.

Een bod is geplaatst tijdens de veiling van Christie's in New York. Beeld anp

'Elvis' voerde de lijst aan met een opbrengst van 66 miljoen euro. Warhol reproduceerde voor deze zeefdruk een beeld van de zanger uit de film Flaming Star. 'Brando' - een beeld uit de film The Wild One - eindigde op een tweede plaats met een verkoopprijs van 50 miljoen. Behalve deze twee zeefdrukken, zeldzame exemplaren, werden werken geveild van onder anderen Peter Doig, Georg Baselitz, Cindy Sherman en Cy Tombly. Elf naoorlogse kunstenaars of hun erven konden een individueel veilingrecord noteren.

'My gosh, het stijgt maar door, de veilingomzetten gaan richting het miljard', verzucht Georgina Adam, 'de kunstmarkt is nooit zo sterk geweest'. De Britse kunstmarktexpert, columnist voor onder meer de Financial Times, is even in Nederland voor een podiumdiscussie. Ze publiceerde dit jaar het boek Big Bucks: The Explosion of the Art Market in the 21st century. Het zijn de nieuwe, gretige miljardairs uit opkomende economieën die verantwoordelijk zijn voor het prijzencircus, volgens Adam. 'Iemand als de Russische oligarch Roman Abramovitsj heeft een Britse voetbalclub en vier jachten waarvan eentje ongeveer een miljard heeft gekost. Je wilt op zo'n boot ook wat leuks aan de wand. Zo zijn er velen met hem.'

Tot de kopers in de zaal behoorden zowel Amerikaanse hedgefundmanagers als Aziatische superrijken. Veel werken werden verkocht aan onbekenden, via telefonische bieding. De lage rente ligt mede ten grondslag aan de hoge prijzen op de kunstmarkt, volgens Adam, alsook de rol van de grote veilinghuizen. 'Die weten waar belangrijke werken hangen en stimuleren eigenaars tot verkoop over te gaan door prijsgaranties te geven.'

Andy Warhol, de kunstenaars wiens werk op de veilig werd verkocht, in november 1975. Beeld anp

Kunst voor de supperrijken

Vooral het snel groeiende aantal Aziatische miljardairs lijken een onverzadigbaar honger te hebben naar naoorlogse kunst. 'Als je een paar jachten bezit en een paar villa's is een eigen particulier museum voor moderne kunst de volgende stap. In Shanghai alleen zijn er dit jaar twee geopend. In heel China zijn inmiddels 535 particuliere musea.' Het is van alle tijden dat de rijken zich persoonlijk profileren door de aanschaf van kunstwerken. 'In jullie Gouden Eeuw schoten de prijzen voor bepaalde typen schilderijen ook omhoog.' Hedendaagse kunstenaars spelen meer dan ooit in op de nieuwe kooplust. 'Een kunstenaar als Damien Hirst is een soort producent van werk voor de superrijken.'

Kunstsocioloog Olav Velthuis, hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam, noemt de topveilingen van hedendaagse kunst 'een soort riddertoernooien in geciviliseerde vorm'. 'Wanneer je je als miljardair uit een opkomende economie wilt presenteren als kosmopolitische wereldburger, koop je moderne kunst.' Dat doe je dan het liefst op een veiling waar je gezien wordt en niet in een galerie, meent Velthuis. 'Op een veiling kun je je geld in het openbaar laten rollen.'

Hij benadrukt dat het topsegment in de kunstmarkt wordt bepaald door een selecte groep superrijken die werk van een kleine groep sterkunstenaars begeert. 'Voor dit soort kopers moet een kunstwerk vooral wallpower hebben, het is een statussymbool. Meestal zijn de aankopen dan ook vrij groot en in your face. Subtiele, gelaagde werken zijn minder populair in het topsegment. Ik heb niet de indruk dat ze kunst kopen als belegging, want dat hebben ze financieel gezien niet nodig.'

Damien Hirst, een kunstenaar die werk maakt voor supperrijken, voor een van zijn sculpturen. Beeld epa

De verhouding is zoek

De prijzen in het topsegment staan niet meer in verhouding tot de artistieke waarde, volgens Velthuis. 'Recente grote sculpturen van Jeff Koons zoals die honden die van opgeblazen ballonnen lijken gemaakt, brengen veel meer op dan Koons' werken uit de jaren tachtig. Toen maakte hij conceptuele werken zoals een vitrine met stofzuigers of een aquarium met dobberende basketballen. Door kunsthistorici worden die werken als veel vernieuwender gezien dan zijn tegenwoordige werk.'

De stijging van de veilingprijzen moet volgens Velthuis wel enigszins worden gerelativeerd: 'Als je inflatiecorrectie zou toepassen is het duurste werk ooit verkocht op een veiling altijd nog Van Goghs Portret van Dr. Gachet dat in 1989 werd verkocht voor 82,5 miljoen dollar.' Zo lang het aantal miljardairs blijft groeien is er volgens hem geen risico op scherpe prijsdalingen.

De verkoop van de twee Warhol-werken is overigens niet onomstreden. Ze werden te koop aangeboden door het Duitse staatscasino Westlink dat met de verkoop schulden wil afbetalen en een nieuw casino wil bouwen. De kunst zou als staatsbezit kunnen worden beschouwd, want Westlink is eigendom van de deelstaat Nordrein-Westfalen. In Duitsland geldt een taboe op verkoop van kunst uit overheidsbezit.

Balloon Dog, een sculptuur van Jeff Koons die vorig jaar nog 52 miljoen dollar opleverde. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden