Intrigerende spanning in Countouren en Transit

De vertelster is bedrieglijk passief in de nieuwste romans van de controversiële Britse auteur. Daardoor ontstaat een spanning die de boeken intrigerend maakt.

Beeld .

Sinds ze, ten tijde van haar debuut (Saving Agnes, 1993), werd onthaald als een ravissante nieuwe loot aan de stam van de Britse letteren, heeft Rachel Cusk zich ontwikkeld tot een van de meest controversiële auteurs van het Verenigd Koninkrijk. Dat dankt ze vooral aan twee autobiografische non-fictieboeken: A Life's Work - On becoming a Mother (In het land van moeders) en Aftermath - On Marriage and Separation (Nasleep).

In het eerste boek (2001) rekende ze meedogenloos af met 'de mythe van het blije moederschap', wat haar links en rechts op venijnige recensies kwam te staan en de website Mumsnet deed exploderen van verontwaardiging.

In Aftermath (2012) deed Cusk, niet zonder venijn, verslag van haar echtscheiding. De recensente van de Sunday Times kwalificeerde de schrijfster als 'een ietwat broze dominatrix en weergaloze narcist die haar man en haar huwelijk met genoegen exploiteert'.

Cusk liet in een interview weten een tijdlang niet tot schrijven in staat te zijn geweest. Niet door alle vijandigheid; veeleer werd ze gefrustreerd door de kunstmatigheid van fictie, had ze simpelweg geen zin meer om een verhaal te verzinnen.

Inmiddels heeft Cusk de pen weer opgevat en twee delen gepubliceerd van wat naar verluidt een romandrieluik gaat worden, en die nu tegelijkertijd in vertaling zijn verschenen: Contouren (Outline, 2014) en Transit (2016). Beide boeken kennen hetzelfde schrijfprocedé: een omgekeerde versie van het cliché 'show, don't tell'.

Hoofdpersoon Faye is schrijfster, gescheiden en moeder van twee jonge zoons. In Contouren reist Faye naar Athene, waar ze een cursus creative writing zal geven. Vanaf de eerste pagina van het boek is zij een luisterend oor voor eenieder die haar pad kruist.

Dat begint vlak voor vertrek met het onderbroken levensverhaal van een multimiljonair en wordt tijdens de vlucht vervolgd door het relaas van een Britse Griek, die wél de gelegenheid krijgt zijn hart volledig uit te storten. Ryan, een collega-docent creative writing, is de volgende die de inhoud van zijn moordkuil opgraaft; daarna doen Griekse schrijvers en uitgevers hun zegje, Fayes studenten natuurlijk, en Anna, een Britse toneelschrijfster.

Fictie

Rachel Cusk

Contouren

Uit het Engels vertaald door Caroline Meijer en Lette Vos. De Bezige Bij'; 208 pagina's; euro 18,99.

Faye zelf komt nauwelijks aan het woord, met als gevolg dat noch haar gesprekspartners noch de lezer veel van haar te weten komen. Sterker nog: we ontdekken ternauwernood hoe onze ik-figuur heet, in beide boeken valt de naam Faye welgeteld éénmaal. Dit ligt geheel in lijn met haar besluit voortaan de deugden van de passiviteit te omarmen. Alleen als toeschouwer en -hoorder krijg je immers vat op de werkelijkheid.

Zowel in Contouren als in Transit - dat verhaalt hoe Faye, teruggekeerd naar Londen, een ruïneus appartement betrekt - is de vertelster vooral een doorgeefluik. Ze doet dat bijna steeds door de woorden van haar gesprekspartners te parafraseren, niet door hen zelf aan het woord te laten. En dat doet de vraag rijzen: hoe 'passief' is dit doorgeefluik eigenlijk?

Beeld .

Gaandeweg realiseert de lezer zich dat de passiviteit van de vertelster bedrieglijk is. Zo wijden Fayes gesprekpartners wel opvallend uitvoerig uit over liefdesproblematiek en ouder-kindrelaties - toevallig net twee thema's die haar zelf sterk bezighouden. Bovendien is uit Fayes omschrijvingen soms nauwelijks op te maken of ze nu een opvatting van haar gesprekspartner weergeeft, of van zichzelf.

Het is duidelijk: onder de passiviteit en objectiviteit die de vorm van de romans suggereert, broeit en woekert een sturende intelligentie. En dat is precies wat de boeken een intrigerende spanning geeft.

Fictie

Rachel Cusk

Transit

Uit het Engels vertaald door Marijke Versluys. De Bezige Bij; 224 pagina's; €18,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.