Intrigerende kolos in historisch IJsselstein

IJsselstein is trots op zijn verleden: stadsrechten sinds 1331, een vrijwel ongeschonden middeleeuws stratenpatroon, resten van stadsmuren die tot ver in de twintigste eeuw ook werkelijk de stadsgrenzen vormden....

Dit stadhuis is niet eens een apart, herkenbaar gebouw maar slechts een deel van een megablok dat tevens een theater, een bioscoop, een Grand Café, een supermarkt, een parkeergarage, een congrescentrum en een station voor de sneltram omvat.

Het is de vrucht van een stadsbestuur dat 'vooruitgang' predikt. Daarom ook koos dit bestuur voor de combinatie theater/stadhuis, uit dertig gegadigden, voor de architect met het meest moderne, baksteenloze ontwerp. Dat was UN studio, de tegenwoordige benaming voor het bureau van Ben van Berkel, die onder meer bekend staat om zijn eigenzinnig gebruik van gevelmaterialen.

De gevels zijn ook nu bijzonder. Van Berkel vertaalde het verlangen van de ambtenaren naar een transparant gebouw in een gevelbekleding van groenachtig glas. In feite levert dit geen transparante gevels op: dwars door het glas is het achterliggende beton te zien. Wel maakt dit het uiterlijk van het gebouw heel ijl, het lijkt soms één geheel met de lucht, en dat suggereert toch transparantie.

Vanuit sommige gezichtshoeken is het gebouw beeldschoon. Verticale ramen van wisselende breedte geven het een intrigerend ritme. En zelfs de toneeltoren, in wezen een dichte, plompe doos, kreeg dankzij subtiele horizontale lijnen sierlijkheid.

Binnen is het stadhuis/theater veel minder geslaagd. Dat begint al bij de ingang, een ietwat weggemoffeld geheel dat uit een draaideur en een schuifpui bestaat. De draaideur leidt naar de balies in de centrale hal en naar de sobere werkverdiepingen van de ambtenaren. En naar een magistrale trap die echter eindigt bij een uiterst mistroostige trouwzaal.

De schuifpui geeft toegang tot een luxueuzer deel. Op de begane grond is hier een Grand Café, een prachtige ruimte waar UN studio juist warme materialen en kleuren gebruikte. Zoals veel hout, een knalrode muur, en dat in combinatie met ranke metalen hekjes en verlichtingselementen. Een zelfde rijkdom hebben de overige ruimtes: het theater, de bioscoop, de werkkamers van het stadsbestuur, een riante raadzaal en een wandelgang die uitmondt op een panoramisch raam met uitzicht op oud-IJsselstein.

Maar ook hier is het geheel onevenwichtig. Zoveel moeite als is gedaan om, bijvoorbeeld, de raadzaal gezichtsbegoochelende vormen en maten te geven, zo weinig aandacht lijkt te zijn besteed aan de gangen.

Stedenbouwkundig vormt het nieuwe megablok een schakel tussen het oude stadshart en de nieuwe woonwijk Zenderpark. Daaraan is door UN studio veel zorg besteed: de zijkant van het stadhuisgedeelte volgt een knik in de straat en de voorkant van het theatergedeelte, gericht op de oude stad, spiegelt zelfs de historische Benschopperpoort ertegenover: hier vormt de nieuwbouw een subtiel opwippende luifel. Daaronder ligt het fietspad dat naar de nieuwe woonwijk voert, eerst langs het Grand Café en vervolgens langs die ijle toneeltoren.

Daarachter verandert het uiterlijk van het megablok ingrijpend. Niet zozeer door de beglaasde supermarkt op de begane grond, maar wel door de appartementen met houten gevels die daarboven zijn gerealiseerd. De architect hiervan, Hans Goverde, kreeg deze opdracht pas toen het ontwerp van UN studio vrijwel rond was. Om het geheel toch een zekere eenheid te geven, stemde hij de ramen van zijn appartementen af op de ramen van het stadhuis, niet alleen door ze verticaal te maken maar ook door ze een verspringend ritme te geven.

Bovendien ging Goverde een strijd met de gemeente aan. Oorspronkelijk was zijn taak 'slechts' de achterkant van het theater/

stadhuis te maken: een supermarkt met woningen erboven, en weer daarachter een kleine abri voor de sneltram.

Goverde wist deze opdracht te transformeren tot het maken van een tweede gezicht van het blok, ditmaal gericht op de nieuwbouwwijk.

Het is een trots gezicht geworden. De woningen vormen een stedelijke hof, en de abri is vervangen door een heuse stationskap, heel hoog en breed, gedragen door reusachtige houten liggers.

Waar het stadsbestuur van IJsselstein, met de vooruitstrevende en soms werkelijk adembenemende architectuur van UN studio dreigde te gaan wolkenfietsen, heeft Goverde het geheel tenslotte, gelukkig, weer stevig op de grond gezet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden